Trước thực trạng này, ông Trần Hữu Linh, Cục trưởng Cục Quản lý và Phát triển thị trường trong nước (Bộ Công Thương) đã trao đổi với Báo Thanh tra về những thách thức trong công tác kiểm tra, xử lý cũng như các giải pháp nhằm bảo vệ ngành mía đường trong nước và bảo đảm môi trường cạnh tranh lành mạnh.

Thủ đoạn buôn bán đường nhập lậu ngày càng tinh vi

+ Hiệp hội Mía đường Việt Nam phản ánh tình trạng đường nhập lậu, đường không rõ nguồn gốc xuất xứ tiếp tục lưu thông trên thị trường, gây áp lực lên đường sản xuất trong nước. Cục Quản lý và Phát triển thị trường trong nước đánh giá thế nào về thực trạng này?

Ông Trần Hữu Linh: Qua công tác theo dõi thị trường và kiểm tra, kiểm soát của lực lượng Quản lý thị trường thời gian qua, Cục Quản lý và Phát triển thị trường trong nước nhận thấy tình trạng buôn lậu, vận chuyển, kinh doanh đường nhập lậu, đường không rõ nguồn gốc xuất xứ vẫn diễn biến phức tạp tại một số địa bàn, đặc biệt ở khu vực biên giới, các tuyến vận chuyển hàng hóa và các thị trường tiêu thụ lớn.

Các hành vi vi phạm hiện nay không chỉ dừng lại ở quy mô nhỏ lẻ mà đã xuất hiện nhiều vụ việc với số lượng hàng hóa vi phạm rất lớn. Thực tế, lực lượng chức năng đã phát hiện và xử lý nhiều vụ việc lên tới hàng chục, hàng trăm tấn đường như vụ thu giữ gần 100 tấn đường cát Thái Lan nhập lậu tại Quảng Nam hay hơn 125 tấn đường vi phạm tại TPHCM.

Đáng chú ý, phương thức, thủ đoạn vi phạm ngày càng tinh vi và đa dạng. Các đối tượng thực hiện san chiết, thay đổi bao bì, sử dụng nhãn mác giả danh thương hiệu trong nước, kinh doanh hàng hóa hết hạn sử dụng hoặc tẩy xóa, ghi không đầy đủ các nội dung bắt buộc trên nhãn hàng hóa nhằm che giấu nguồn gốc xuất xứ và qua mắt lực lượng chức năng cũng như người tiêu dùng.

Cục đánh giá đây không chỉ là vấn đề cạnh tranh về giá cả mà còn liên quan trực tiếp đến tính minh bạch của thị trường, quyền lợi người tiêu dùng, nghĩa vụ thuế và sự ổn định của ngành sản xuất trong nước. Trong khi đường sản xuất trong nước phải tuân thủ đầy đủ các quy định của pháp luật về chất lượng, nhãn hàng hóa, hóa đơn chứng từ, nghĩa vụ thuế và các tiêu chuẩn lưu thông hàng hóa, thì đường nhập lậu, đường không rõ nguồn gốc xuất xứ thường được đưa ra thị trường với giá thấp bất thường, tạo ra sự cạnh tranh không bình đẳng và gây áp lực lớn đối với doanh nghiệp mía đường, người trồng mía và toàn bộ chuỗi sản xuất trong nước.

Trước thực trạng đó, Cục Quản lý và Phát triển thị trường trong nước đã ban hành nhiều văn bản chỉ đạo tăng cường công tác kiểm tra, kiểm soát đối với mặt hàng đường. Ngày 24/3/2025, Cục đã ban hành Công văn số 141/TTTN-NV gửi Chi cục Quản lý thị trường các tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương về việc tăng cường công tác chống buôn lậu, gian lận thương mại đối với mặt hàng đường cát. Tiếp đó, ngày 27/8/2025, Cục đã phối hợp với Cục Xuất nhập khẩu tham mưu Bộ Công Thương ban hành Công văn số 6463/BCT-XNK gửi UBND các tỉnh, thành phố về việc tăng cường các biện pháp quản lý nhằm ngăn chặn tình trạng nhập lậu mặt hàng đường.

Thời gian tới, Cục sẽ tiếp tục chỉ đạo lực lượng Quản lý thị trường tăng cường quản lý địa bàn, tập trung kiểm tra tại các tỉnh biên giới, các tuyến vận chuyển trọng điểm, kho chứa, điểm tập kết, cơ sở sang chiết, đóng gói và các thị trường tiêu thụ lớn như TPHCM, An Giang, Tây Ninh, Đà Nẵng…

Đồng thời, phối hợp chặt chẽ với lực lượng công an, hải quan, bộ đội biên phòng, chính quyền địa phương và Hiệp hội Mía đường Việt Nam để kịp thời phát hiện, xử lý nghiêm các đầu nậu, kho hàng lớn và các hành vi vi phạm theo đúng quy định của pháp luật.

+ Qua công tác quản lý thị trường, Cục nhận diện những phương thức, địa bàn hoặc kênh phân phối nào đang nổi lên đối với mặt hàng đường nhập lậu, đường "3 không" (không nhãn mác, không nguồn gốc xuất xứ, không hạn sử dụng/ngày sản xuất), đặc biệt trên chợ truyền thống và thương mại điện tử?

Ông Trần Hữu Linh: Qua công tác quản lý địa bàn và kiểm tra, kiểm soát thị trường, Cục Quản lý và Phát triển thị trường trong nước nhận thấy hoạt động buôn bán đường nhập lậu, đường không rõ nguồn gốc xuất xứ diễn ra với phương thức, thủ đoạn ngày càng tinh vi, phức tạp và có xu hướng chuyển dịch mạnh sang các kênh phân phối nhỏ lẻ và môi trường thương mại điện tử.

Đối với địa bàn, các vi phạm vẫn chủ yếu tập trung tại các tỉnh biên giới Tây Nam, nơi có hoạt động vận chuyển hàng hóa qua biên giới diễn biến phức tạp, sau đó được tập kết, phân phối về các thị trường tiêu thụ lớn. Ngoài ra, tại một số đô thị, trung tâm tiêu thụ lớn và các đầu mối phân phối hàng hóa cũng xuất hiện tình trạng kinh doanh đường không rõ nguồn gốc xuất xứ dưới nhiều hình thức khác nhau.

Về phương thức hoạt động, các đối tượng thường lợi dụng việc vận chuyển nhỏ lẻ, chia tách hàng hóa qua nhiều khâu trung gian để tránh sự kiểm tra của lực lượng chức năng. Nhiều trường hợp sử dụng kho dân cư, nhà riêng hoặc các điểm tập kết tạm thời để cất giấu hàng hóa trước khi đưa ra thị trường tiêu thụ.

Đáng chú ý, một số đối tượng thực hiện san chiết, thay đổi bao bì, sử dụng bao bì mang nhãn hiệu trong nước hoặc ghi nhãn không đầy đủ nội dung bắt buộc theo quy định nhằm hợp thức hóa hàng hóa vi phạm. Qua kiểm tra thực tế, lực lượng chức năng đã phát hiện nhiều trường hợp hàng hóa không thể hiện rõ nguồn gốc xuất xứ, không có thông tin về ngày sản xuất, hạn sử dụng, không có hóa đơn chứng từ chứng minh tính hợp pháp của hàng hóa lưu thông trên thị trường.

Đối với kênh phân phối, bên cạnh các chợ truyền thống, cửa hàng bán lẻ, đại lý tạp hóa và các kho trung chuyển hàng hóa, hoạt động kinh doanh qua thương mại điện tử và mạng xã hội đang có xu hướng gia tăng. Các đối tượng thường sử dụng tài khoản cá nhân, livestream bán hàng, hội nhóm trên mạng xã hội hoặc các sàn thương mại điện tử để chào bán hàng hóa với giá thấp, giao dịch nhanh, khó xác định địa điểm kinh doanh thực tế và dễ thay đổi thông tin nhằm né tránh kiểm tra, xử lý.

Trước tình hình đó, Cục Quản lý và Phát triển thị trường trong nước đã chỉ đạo lực lượng Quản lý thị trường tăng cường quản lý địa bàn, đẩy mạnh giám sát hoạt động kinh doanh trên môi trường số, đồng thời phối hợp với các lực lượng công an, hải quan, bộ đội biên phòng và chính quyền địa phương để kịp thời phát hiện, xử lý nghiêm các hành vi vi phạm theo quy định của pháp luật.

Bên cạnh công tác kiểm tra, xử lý, Cục cũng tăng cường tuyên truyền, phổ biến pháp luật đối với các tổ chức, cá nhân kinh doanh về trách nhiệm tuân thủ quy định liên quan đến nguồn gốc xuất xứ, nhãn hàng hóa, hóa đơn chứng từ và chất lượng sản phẩm; đồng thời khuyến cáo người tiêu dùng lựa chọn hàng hóa có nguồn gốc rõ ràng, bảo đảm chất lượng nhằm góp phần xây dựng môi trường kinh doanh minh bạch, lành mạnh.

Không có "vùng cấm" trong xử lý gian lận thương mại mặt hàng đường

+ Công tác kiểm tra, xử lý mặt hàng đường nhập lậu hiện gặp khó khăn gì trong việc xác định nguồn gốc, hóa đơn, chứng từ, nhãn hàng hóa và truy xuất xuất xứ thưa ông?

Ông Trần Hữu Linh: Thực tế hiện nay, công tác kiểm tra, kiểm soát và xử lý đối với mặt hàng đường nhập lậu, đường không rõ nguồn gốc xuất xứ vẫn gặp nhiều khó khăn do phương thức, thủ đoạn vi phạm ngày càng tinh vi, phức tạp và có sự thay đổi liên tục nhằm né tránh sự kiểm tra của lực lượng chức năng.

Một trong những khó khăn lớn là các đối tượng thường thực hiện sang chiết, chia nhỏ hàng hóa, thay đổi bao bì hoặc sử dụng bao bì mang nhãn hiệu trong nước để hợp thức hóa hàng hóa vi phạm. Nhiều trường hợp hàng hóa không còn bao bì gốc, bị tẩy xóa hạn sử dụng, trầy xước thông tin trong quá trình bốc xếp, vận chuyển hoặc ghi không đầy đủ các nội dung bắt buộc trên nhãn hàng hóa theo quy định của pháp luật, gây khó khăn cho công tác xác minh nguồn gốc xuất xứ và xử lý vi phạm.

Tháng 4/2026, lực lượng Quản lý thị trường thành phố Đà Nẵng phối hợp các đơn vị chức năng kiểm tra, phát hiện lô đường tinh luyện nhập lậu, góp phần ngăn chặn hàng hóa không rõ nguồn gốc lưu thông trên thị trường. Ảnh: MOIT

Bên cạnh đó, việc đấu tranh với tình trạng quay vòng hóa đơn, chứng từ hiện cũng gặp nhiều vướng mắc. Một số đối tượng lợi dụng việc mua bán qua nhiều khâu trung gian, sử dụng hóa đơn không phù hợp với thực tế hàng hóa lưu thông hoặc hợp thức hóa chứng từ để che giấu nguồn gốc hàng nhập lậu, gây khó khăn cho công tác đối chiếu, truy vết của lực lượng chức năng.

Đáng chú ý, các đối tượng buôn bán, vận chuyển đường nhập lậu hiện nay hoạt động rất liều lĩnh, manh động, sẵn sàng chống đối, đe dọa lực lượng chức năng khi bị phát hiện, kiểm tra, bắt giữ. Các đối tượng thường tổ chức cảnh giới, theo dõi hoạt động của lực lượng chống buôn lậu; lợi dụng đêm khuya, giờ cao điểm hoặc thời điểm giao ca của lực lượng chức năng để vận chuyển hàng hóa nên công tác kiểm tra, kiểm soát gặp nhiều khó khăn.

Đối với hoạt động kinh doanh trên môi trường thương mại điện tử và mạng xã hội, khó khăn lớn là việc xác định chủ thể vi phạm, địa điểm tập kết hàng hóa và nguồn cung thực tế. Nhiều đối tượng sử dụng tài khoản cá nhân, livestream bán hàng, thay đổi thông tin liên hệ thường xuyên, giao dịch qua trung gian vận chuyển nên gây khó khăn cho công tác kiểm tra, thu thập chứng cứ và xử lý vi phạm.

Mặc dù còn nhiều khó khăn, lực lượng Quản lý thị trường vẫn tăng cường công tác kiểm tra, xử lý đối với mặt hàng đường.

+ Thời gian tới, Cục sẽ có giải pháp gì để chỉ đạo, hướng dẫn lực lượng Quản lý thị trường địa phương tăng cường kiểm tra, kiểm soát mặt hàng đường, bảo đảm thị trường minh bạch và cạnh tranh lành mạnh?

Ông Trần Hữu Linh: Trong thời gian tới, Cục Quản lý và Phát triển thị trường trong nước sẽ tiếp tục tập trung chỉ đạo, hướng dẫn lực lượng Quản lý thị trường các địa phương triển khai đồng bộ nhiều giải pháp nhằm tăng cường kiểm tra, kiểm soát mặt hàng đường, bảo đảm thị trường minh bạch, cạnh tranh lành mạnh và bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng.

Trước hết, lực lượng Quản lý thị trường toàn quốc sẽ tiếp tục quán triệt, thực hiện nghiêm túc và quyết liệt các chỉ đạo của Chính phủ, Ban Chỉ đạo 389 Quốc gia và lãnh đạo Bộ Công Thương về công tác đấu tranh chống buôn lậu, gian lận thương mại và hàng giả, đặc biệt đối với các mặt hàng ảnh hưởng trực tiếp đến sản xuất trong nước như đường cát. Công tác kiểm tra, kiểm soát mặt hàng đường được xác định là nhiệm vụ trọng tâm, xuyên suốt, không chỉ triển khai theo các đợt cao điểm mà sẽ duy trì thường xuyên tại các địa bàn trọng điểm, khu vực biên giới, tuyến vận chuyển và các đầu mối tập kết hàng hóa.

Cục cũng sẽ tiếp tục tăng cường cơ chế phối hợp hai chiều với Hiệp hội Mía đường Việt Nam (VSSA) và các doanh nghiệp sản xuất đường trong nước nhằm kịp thời nắm bắt diễn biến thị trường, tiếp nhận thông tin phản ánh về các đầu nậu, kho bãi, đường dây "sang bao", "thay vỏ" hoặc các dấu hiệu nghi vấn để xây dựng phương án kiểm tra, xử lý đột xuất. Đồng thời, phối hợp tổ chức tập huấn, hướng dẫn cho lực lượng Quản lý thị trường nhận diện sản phẩm chính hãng, phân biệt bao bì thật - giả và các thủ đoạn gian lận thương mại ngày càng tinh vi.

Một trong những giải pháp trọng tâm trong thời gian tới là đẩy mạnh ứng dụng công nghệ thông tin, tăng cường kiểm tra, giám sát hoạt động kinh doanh trên môi trường thương mại điện tử và không gian mạng. Các Chi cục Quản lý thị trường địa phương sẽ được chỉ đạo thành lập các tổ rà soát, theo dõi hoạt động livestream, kinh doanh nguyên liệu pha chế và mặt hàng đường trên các sàn thương mại điện tử, mạng xã hội và hội nhóm trực tuyến nhằm kịp thời phát hiện, xử lý các hành vi vi phạm.

Cùng với đó, lực lượng Quản lý thị trường sẽ đổi mới phương thức kiểm tra theo hướng đi sâu xác minh nguồn gốc thực tế của hàng hóa, không chỉ dừng lại ở việc kiểm tra tính hợp lệ về mặt hình thức của hóa đơn điện tử. Đối với các lô hàng có dấu hiệu nghi vấn, lực lượng chức năng sẽ phối hợp với cơ quan thuế, doanh nghiệp sản xuất để xác minh chéo thông tin về hóa đơn, thời gian xuất kho, năng lực sản xuất, tuyến đường vận chuyển nhằm phát hiện và ngăn chặn các hành vi hợp thức hóa hàng lậu thông qua thủ đoạn "quay vòng hóa đơn".

Bên cạnh đó, công tác phối hợp liên ngành sẽ tiếp tục được tăng cường tại các địa bàn cửa ngõ, tuyến quốc lộ trọng điểm, khu vực biên giới và các chợ truyền thống. Lực lượng Quản lý thị trường sẽ phối hợp chặt chẽ với Bộ đội Biên phòng, Hải quan, Công an và chính quyền địa phương để kiểm tra, ngăn chặn hoạt động vận chuyển, kinh doanh đường nhập lậu, đường không rõ nguồn gốc xuất xứ, đường đóng gói thủ công không nhãn mác, không bảo đảm điều kiện lưu thông trên thị trường.

Đi cùng với công tác kiểm tra, xử lý vi phạm, Cục sẽ tiếp tục đổi mới công tác tuyên truyền, phổ biến pháp luật dưới nhiều hình thức nhằm nâng cao nhận thức của người dân, doanh nghiệp về tác hại của buôn lậu, gian lận thương mại và hàng giả; khuyến khích người dân không tiếp tay cho các hành vi vi phạm, tích cực tham gia cung cấp thông tin, tố giác các đối tượng buôn lậu và gian lận thương mại.

Đặc biệt, Cục sẽ tiếp tục siết chặt kỷ cương, kỷ luật công vụ trong toàn lực lượng; tăng cường công tác giáo dục chính trị tư tưởng, quán triệt quan điểm không có "vùng cấm" trong đấu tranh chống buôn lậu, gian lận thương mại và hàng giả. Đồng thời, xác định rõ trách nhiệm người đứng đầu, xử lý nghiêm các trường hợp có biểu hiện bao che, tiếp tay hoặc buông lỏng quản lý để xảy ra tình trạng vi phạm kéo dài, phức tạp trên địa bàn phụ trách.

+ Xin trân trọng cảm ơn ông!

Bài 11: Chủ tịch Hiệp hội Mía đường: Chuỗi liên kết sản xuất mía đường trước nguy cơ bị phá vỡ