(Thanh tra) - Tại họp báo chiều 27/10, Bộ Y tế làm rõ các đề xuất về hiến mô, bộ phận cơ thể người dưới 18 tuổi trong dự thảo Luật sửa đổi. Dự thảo đề xuất nghiêm cấm lấy bộ phận cơ thể lành của trẻ đang sống để ghép, đồng thời đặt ra những điều kiện chặt chẽ đối với hiến mô tái sinh và hiến sau khi qua đời.
Tại họp báo cung cấp thông tin cho báo chí về dự án Luật Hiến, lấy, ghép mô, bộ phận cơ thể người và hiến, lấy xác (sửa đổi), Thứ trưởng Thường trực Bộ Y tế Vũ Mạnh Hà trình bày lý do đề xuất quy định về hiến mô, bộ phận cơ thể người ở người dưới 18 tuổi.
Theo Thứ trưởng Bộ Y tế, việc sửa đổi hướng tới mở rộng nguồn hiến, tăng cơ hội điều trị cho người bệnh, đồng thời tăng cường các biện pháp bảo vệ người hiến, đặc biệt là trẻ em.
Thứ trưởng cho rằng Luật Hiến, lấy, ghép mô, bộ phận cơ thể người và hiến, lấy xác năm 2006 đã tạo hành lang pháp lý quan trọng cho hoạt động ghép tạng tại Việt Nam. Từ ca ghép tạng đầu tiên năm 1992 đến tháng 3/2026, cả nước thực hiện 11.187 ca ghép, cứu sống và cải thiện chất lượng cuộc sống cho nhiều người bệnh, trong đó có trẻ em.
Tuy nhiên, sau 20 năm thực hiện, luật đã bộc lộ những hạn chế, chưa đáp ứng đầy đủ nhu cầu điều trị và sự phát triển của y học. Việc sửa đổi nhằm tháo gỡ vướng mắc thực tiễn, hoàn thiện khung pháp lý theo hướng nhân đạo, công bằng, minh bạch, ngăn chặn mua bán mô, bộ phận cơ thể người và đẩy mạnh chuyển đổi số, ông nhấn mạnh.
Ông cũng nêu rõ pháp luật hiện hành chưa cho phép người dưới 18 tuổi đăng ký hiến mô, bộ phận cơ thể, dù là người sống hay người đã qua đời. Trong khi đó, nhu cầu ghép tạng ở trẻ em vẫn lớn.
Theo thông tin được Thứ trưởng nêu tại họp báo, mỗi năm ước tính có khoảng 55 ca ghép gan và 60 ca ghép thận cần thực hiện ở trẻ em; khoảng 200 bệnh nhi đang chờ ghép gan. Số ca ghép tạng cho trẻ em hiện nay chỉ đáp ứng khoảng 30% nhu cầu.
Trên cơ sở tham khảo hướng dẫn của Tổ chức Y tế Thế giới và kinh nghiệm quốc tế, dự thảo đề xuất phân định rõ việc hiến khi còn sống và hiến sau khi qua đời, với các điều kiện khác nhau.
Đối với người dưới 18 tuổi còn sống, dự thảo chỉ xem xét cho phép hiến mô tái sinh, như tế bào gốc tạo máu từ tủy xương hoặc máu ngoại vi, trong những trường hợp giới hạn.
Việc hiến mô tái sinh được đề xuất áp dụng khi không có người hiến trưởng thành phù hợp và nhằm điều trị cho người thân. Dự thảo nghiêm cấm lấy thận, gan, tim, phổi hoặc bất kỳ bộ phận cơ thể lành nào của người dưới 18 tuổi đang sống để ghép.
Theo đề xuất được Thứ trưởng trình bày tại họp báo, người từ đủ 15 tuổi đến dưới 18 tuổi chỉ được hiến mô tái sinh cho thành viên gia đình; người dưới 15 tuổi chỉ được hiến cho cha, mẹ, anh, chị, em ruột. Trẻ phải đủ sức khỏe, được tư vấn độc lập và có sự đồng ý của cả trẻ cùng cha mẹ hoặc người giám hộ.
Đối với hiến sau khi qua đời, việc lấy mô, bộ phận cơ thể chỉ được đặt ra khi người hiến đã được Hội đồng chuyên môn độc lập xác định chết não hoặc chết tuần hoàn theo tiêu chuẩn chuyên môn.
Người trực tiếp điều trị, vận động hiến hoặc tham gia kíp lấy, ghép không được tham gia hội đồng này. Việc hiến cũng phải có đăng ký hoặc nguyện vọng trước khi qua đời và được cha mẹ hoặc người giám hộ đồng ý.
Tại họp báo, các chuyên gia y tế phân tích nhu cầu ghép tạng và những yêu cầu cần đặt ra khi xây dựng quy định liên quan đến người hiến dưới 18 tuổi.
PGS.TS Dương Đức Hùng, Giám đốc Bệnh viện Hữu nghị Việt Đức, cho biết số tạng hiến từ người chết não vẫn còn ít, trong khi nhu cầu ghép của người bệnh lớn.
Theo ông, riêng tại Bệnh viện Hữu nghị Việt Đức, mỗi năm có hàng nghìn trường hợp chết não nhưng gia đình không đồng ý hiến tạng.
PGS.TS Dương Đức Hùng cho rằng cần có quy định pháp luật rõ ràng để mở rộng cơ hội hiến tạng từ người chết não, chết tuần hoàn, qua đó có thêm nguồn tạng phục vụ điều trị.
Riêng với người dưới 18 tuổi còn sống, ông nhấn mạnh cần nghiêm cấm việc lấy thận hoặc các bộ phận cơ thể lành để ghép.
Đối với việc hiến mô tái sinh, PGS.TS Dương Đức Hùng cũng đề nghị giới hạn người nhận trong phạm vi những người có quan hệ huyết thống gần, đồng thời bảo đảm đánh giá y khoa độc lập và đặt sức khỏe của trẻ lên hàng đầu.
GS.TS Nguyễn Hoàng Định, Phó Giám đốc Bệnh viện Đại học Y Dược Thành phố Hồ Chí Minh, cho biết bệnh viện đã thực hiện 57 ca ghép gan cho trẻ em, trong đó 50 ca nhận gan từ người hiến sống, chủ yếu là cha mẹ và 7 ca từ người chết não.
Theo GS.TS Nguyễn Hoàng Định, với một số trường hợp ghép gan, bác sĩ có thể chia gan từ người hiến sống là người lớn để ghép cho trẻ em. Tuy nhiên, không thể áp dụng cách này với mọi cơ quan. Trẻ nhỏ cần nguồn tạng có kích thước phù hợp, trong khi việc tìm được tim từ người hiến chết não phù hợp với trẻ em rất khó khăn.
GS.TS Nguyễn Hoàng Định cho rằng nếu pháp luật cho phép hiến tạng sau khi chết não ở người dưới 18 tuổi với các điều kiện bảo vệ nghiêm ngặt, nguồn tạng hiến sẽ có thêm cơ hội đến với những bệnh nhi đang chờ ghép.
Từ góc độ nhi khoa, GS.TS Trần Minh Điển, Giám đốc Bệnh viện Nhi Trung ương, Chủ tịch Hội Nhi khoa Việt Nam đề cập đến việc ghép tế bào gốc tạo máu cho trẻ mắc bệnh tan máu bẩm sinh và một số bệnh lý về máu.
Theo GS.TS Trần Minh Điển, ghép mô tái sinh có thể giúp giảm hoặc chấm dứt nhu cầu truyền máu ở một số bệnh nhi, nhưng phải đáp ứng các điều kiện nghiêm ngặt, bảo đảm không ảnh hưởng đến sức khỏe của trẻ hiến.
GS.TS Trần Minh Điển nêu ví dụ về việc sử dụng máu cuống rốn của em bé mới sinh trong điều trị cho anh, chị, em mắc bệnh, đồng thời nhấn mạnh yêu cầu đáp ứng tiêu chuẩn chuyên môn đối với các trường hợp ghép mô tái sinh.
Tiến sĩ Angela Pratt, Trưởng đại diện Tổ chức Y tế Thế giới tại Việt Nam, cũng nhận định hiến mô, tạng ở người chưa thành niên là vấn đề nhạy cảm, cần được xem xét thận trọng, trên cơ sở đạo đức và các quy định pháp luật nghiêm ngặt.
Tiến sĩ Angela Pratt nhấn mạnh sự cần thiết của một hệ thống bảo đảm công bằng, minh bạch trong hiến và ghép.
Bên cạnh các điều kiện đối với người hiến dưới 18 tuổi, dự thảo đề xuất nghiêm cấm mua bán, ép buộc, lấy trộm, môi giới mô, bộ phận cơ thể người và lợi dụng quan hệ giám hộ, nuôi con nuôi để lấy mô, tạng của trẻ.
Dự thảo cũng đề xuất xác minh nhân thân, đánh giá độc lập đối với người hiến khi còn sống; điều phối bộ phận cơ thể người và mô không tái sinh qua hệ thống điều phối quốc gia nhằm bảo đảm công bằng, minh bạch. Đồng thời, tuổi hiến đối với người không phải thành viên gia đình được đề xuất nâng lên đủ 25 tuổi để phòng ngừa nguy cơ trục lợi.
Các đề xuất này hướng tới phân định rõ từng trường hợp hiến mô, bộ phận cơ thể người dưới 18 tuổi, mở rộng cơ hội điều trị cho người bệnh nhưng vẫn đặt sức khỏe, quyền lợi và sự an toàn của người hiến, đặc biệt là trẻ em, lên hàng đầu. Đây là những nội dung đang được xem xét trong quá trình sửa đổi luật.
