(Thanh tra) - Bộ trưởng Bộ Y tế Đào Hồng Lan nhấn mạnh dự thảo Luật Hiến, lấy, ghép mô, bộ phận cơ thể người và hiến, lấy xác (sửa đổi) hướng tới mở rộng cơ hội cứu sống người bệnh, trong đó có trẻ em, đồng thời quy định chặt chẽ các điều kiện bảo vệ người hiến.
Phát biểu tại họp báo cung cấp thông tin về dự thảo Luật Hiến, lấy, ghép mô, bộ phận cơ thể người và hiến, lấy xác (sửa đổi) chiều 27/10, Bộ trưởng Bộ Y tế Đào Hồng Lan cho biết Chính phủ đã trình Quốc hội dự án luật.
Dự thảo luật vẫn đang được hoàn thiện, chỉnh lý. Ban soạn thảo sẽ xem xét kỹ lưỡng, tiếp thu đầy đủ các ý kiến đóng góp, đồng thời có báo cáo tiếp thu, giải trình để trình bày tại Quốc hội.
Theo Bộ trưởng, mục đích xây dựng dự án luật là khắc phục những vướng mắc, bất cập của Luật Hiến, lấy, ghép mô, bộ phận cơ thể người đã được triển khai trong 20 năm qua.
Bà cho rằng đối với người mắc bệnh suy tạng mạn tính, khi bệnh tiến triển đến giai đoạn cuối, con đường duy nhất để cứu sống họ là ghép tạng. Những tình huống giằng co giữa sự sống và cái chết diễn ra hằng ngày là nỗi trăn trở của những người xây dựng pháp luật cũng như những người trực tiếp triển khai thực hiện.
“Chúng ta không thể chứng kiến những bệnh nhân có thể được cứu sống nhưng lại không thể thực hiện được chỉ vì thiếu quy định của pháp luật”, Bộ trưởng bày tỏ.
Bộ trưởng khẳng định dự án luật được xây dựng theo hướng mang lại nhiều lợi ích nhất cho người dân, nhất là những bệnh nhân đang chờ được ghép tạng, trên tinh thần không ép buộc bất kỳ ai.
Trước những ý kiến khác nhau về nội dung hiến mô, tạng ở trẻ em, Bộ trưởng Bộ Y tế Đào Hồng Lan nhấn mạnh tinh thần cốt lõi của dự thảo luật được gói gọn trong hai từ “mở” và “chặt”.
Trong đó, “mở” là mở rộng cơ hội cứu sống nhiều bệnh nhân hơn, trong đó có trẻ em; còn “chặt” là quy định chặt chẽ về điều kiện, các hành vi bị nghiêm cấm và những điều khoản xác định đối tượng phù hợp.
Theo Bộ trưởng, đây là hai nguyên tắc cốt lõi trong quá trình xây dựng luật, không vì mục đích nào khác ngoài việc mang lại cuộc sống tốt đẹp hơn cho người bệnh.
Bộ trưởng nhấn mạnh hiện nay, việc hiến mô, tạng ở người lớn cũng được thực hiện trên tinh thần vận động, không phải ép buộc.
“Người lớn không bị ép buộc hiến tạng thì tại sao với trẻ em lại đặt ra vấn đề ép buộc? Cách tiếp cận như vậy là không đúng, bởi không có chuyện ép buộc bất kỳ ai”, Bộ trưởng nói.
Bộ trưởng chia sẻ, nếu không may mất con, gia đình có thể mong muốn nhìn thấy hình hài của đứa con thân yêu tiếp tục sống trong một cơ thể khác. Trong khi đó, nhiều trẻ em đang chờ được ghép tạng để có cuộc sống khỏe mạnh hơn.
Bộ trưởng đồng thời cho biết dự thảo luật có thể còn một số nội dung chưa chặt chẽ về mặt kỹ thuật hoặc chưa thể hiện đầy đủ các vấn đề đặt ra. Cơ quan soạn thảo sẽ tiếp tục tiếp thu ý kiến của đại biểu Quốc hội và các bên liên quan để hoàn thiện dự thảo.
Đối với những thông tin cho rằng ngành Y tế hoặc cơ quan soạn thảo trục lợi từ việc xây dựng dự án luật, Bộ trưởng khẳng định những thông tin này “không chính xác, không đúng sự thật”.
Theo Bộ trưởng, dự thảo luật sẽ mang lại nhiều cơ hội hơn cho trẻ em và những người mắc bệnh mạn tính đang cần sự hỗ trợ của các thầy thuốc, y, bác sĩ. Dự thảo cũng hướng tới tạo hành lang pháp lý tốt hơn để đội ngũ y tế yên tâm công tác và cống hiến cho sự nghiệp chăm sóc, bảo vệ sức khỏe Nhân dân.
Phát biểu tại họp báo, bà Angela Pratt, Trưởng Đại diện Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) tại Việt Nam cho biết WHO ủng hộ các nỗ lực nhằm tăng cường khả năng tiếp cận việc ghép mô, tạng một cách có đạo đức, trong đó việc bảo vệ người hiến phải luôn được đặt lên hàng đầu.
Theo bà Angela Pratt, các nguyên tắc chính của WHO bao gồm hiến tặng tự nguyện, dựa trên sự đồng thuận hợp lệ; không biến tạng, mô và tế bào thành hàng hóa; tăng cường hoạt động hiến tặng hợp pháp thông qua củng cố hệ thống quốc gia; bảo đảm công bằng trong tiếp cận; đồng thời tăng cường quản trị và giám sát pháp lý.
Các quốc gia cũng cần hướng tới khả năng tự chủ cao hơn, đồng thời bảo đảm công bằng, bà Angela Pratt nhấn mạnh.
WHO hoan nghênh gói cải cách được đề xuất đối với hệ thống hiến mô, tạng của Việt Nam nhằm đưa cách tiếp cận của Việt Nam phù hợp với các chuẩn mực quốc tế và thực hành tốt nhất, bà Angela Pratt bày tỏ.
Đối với vấn đề hiến tạng ở trẻ em, bà Angela Pratt cho rằng đây là vấn đề nhạy cảm, cần được tiếp cận hết sức thận trọng và có các biện pháp bảo vệ chặt chẽ.
Theo bà, lợi ích tốt nhất của trẻ phải được đặt lên hàng đầu; đồng thời cần phân biệt rõ giữa hiến khi còn sống và hiến sau khi chết.
Bà nhấn mạnh cần phân biệt việc người chưa thành niên hiến tạng đặc khi còn sống với việc hiến mô có khả năng tái tạo, chẳng hạn như tế bào gốc. Trong một số trường hợp, việc hiến mô có khả năng tái tạo giữa các thành viên trong gia đình có thể được cho phép khi không có người hiến phù hợp là người trưởng thành.
Việc này phải tuân thủ các biện pháp bảo vệ nghiêm ngặt, Trưởng Đại diện WHO tại Việt Nam nhấn mạnh.
Trưởng Đại diện WHO tại Việt Nam cho rằng các biện pháp bảo vệ độc lập và chặt chẽ là thiết yếu, không chỉ dừng ở việc yêu cầu ký vào mẫu đơn đồng thuận.
Những biện pháp này bao gồm cung cấp thông tin phù hợp với độ tuổi, bảo đảm sự đồng ý thực chất của trẻ, sự cho phép của cha mẹ hoặc người giám hộ, quyền từ chối hoặc rút lại sự đồng ý, tư vấn và đánh giá độc lập, đồng thời có các biện pháp bảo vệ trước sự ép buộc, áp lực từ gia đình, thương mại hóa và buôn bán.
Bà Angela Pratt lấy Australia làm ví dụ về việc cho phép người trẻ hiến tạng và mô sau khi chết trong khuôn khổ hệ thống đăng ký tự nguyện có cấu trúc rõ ràng.
Theo đó, nguyện vọng đã bày tỏ được ghi nhận, đồng thời có sự tham gia của gia đình, đánh giá của chuyên gia và khuôn khổ quản trị lâm sàng chặt chẽ. Việc hiến có sự tham gia của trẻ em được lồng ghép trong hệ thống hiến tặng quốc gia nói chung.
Theo bà, những ví dụ như Australia cho thấy việc cho phép người chưa thành niên hiến sau khi chết cần đi kèm các biện pháp bảo vệ chặt chẽ về sự đồng thuận, đạo đức, lâm sàng và quản lý.
Bà cũng cho biết, theo thông tin bà nắm được, Vương quốc Anh và các quốc gia khác áp dụng cách tiếp cận tương tự.
Kết luận về dự thảo Luật của Việt Nam, bà Angela Pratt nhận định dự thảo nhìn chung phù hợp với định hướng trong hướng dẫn của WHO và thông lệ quốc tế. Tuy nhiên, vẫn còn một số điểm có thể được tăng cường trong các quy định về biện pháp bảo vệ, đặc biệt đối với người chưa thành niên, cũng như các quy định liên quan đến tổ chức thực hiện.
WHO trân trọng cơ hội đưa ra khuyến nghị về vấn đề nhạy cảm nhưng quan trọng này và ghi nhận việc Bộ Y tế sẵn sàng tiếp nhận thêm ý kiến để tiếp tục hoàn thiện dự thảo luật, Trưởng Đại diện WHO tại Việt Nam bày tỏ tại họp báo.
