Ông Đặng Văn Đức, Phó Chi cục trưởng Chi cục Điều tra chống buôn lậu, Cục Hải quan. Ảnh: NVCC

+ Thưa ông, Hiệp hội Mía đường Việt Nam (VSSA) vừa qua có phản ánh về việc tỷ lệ xử lý các vụ việc gian lận thương mại đối với mặt hàng đường còn gặp nhiều hạn chế. Từ góc độ cơ quan quản lý Nhà nước, xin ông cho biết đánh giá của ngành Hải quan về nhận định này?

-Ông Đặng Văn Đức: Mặt hàng đường là một trong những mặt hàng tiềm ẩn nguy cơ buôn lậu, vận chuyển trái phép qua biên giới, do đây là mặt hàng tiêu dùng thiết yếu, chênh lệch giá giữa các thị trường và lợi nhuận thu được từ hoạt động buôn lậu tương đối cao. 

Theo đánh giá của cơ quan Hải quan, phản ánh của Hiệp hội Mía đường Việt Nam là nguồn thông tin quan trọng giúp các cơ quan chức năng tiếp tục theo dõi, đánh giá sát hơn diễn biến của thị trường. 

Thực tế cho thấy hoạt động buôn lậu, vận chuyển trái phép đường kính có xuất xứ nước ngoài vẫn còn diễn ra trên một số tuyến biên giới, đặc biệt là khu vực biên giới Việt Nam - Lào thuộc địa bàn tỉnh Quảng trị. Tuyến đường sông Sê Pôn tiếp giáp với nước bạn Lào từ cửa khẩu Lao Bảo dài hơn 15km, trải dài qua 3 xã Lao Bảo, Tân Thành, Tân Long, là tuyến đường trọng điểm và là điểm nóng liên quan đến buôn lậu, vận chuyển hàng hóa, hàng cấm qua biên giới Lào - Việt Nam.

Đối tượng buôn lậu chủ yếu thuê người sử dụng đò gắn máy cải tiến vận chuyển hàng hóa dọc sông Sê Pôn, lợi dụng vào thời tiết mưa gió, trời tối, địa hình phức tạp hoặc thời điểm các lực lượng chức năng không tuần tra, kiểm soát để đưa hàng lậu, hàng cấm vào bờ sông phía Việt Nam, tập kết vào các kho hàng của các nhà dân dọc biên giới; thuê người dùng xe thồ, xe kéo để vận chuyển hoặc gùi cõng hàng hóa qua các đường mòn, lối mở nhằm trốn tránh sự kiểm tra, kiểm soát của các lực lượng chức năng. Hàng hóa sau khi được tập kết dọc tuyến biên giới sẽ tiếp tục được đưa lên các phương tiện vận tải như xe khách, xe tải nhỏ để vận chuyển về nội địa tiêu thụ... 

Mặt khác, đối tượng buôn lậu luôn bố trí người theo dõi mọi hoạt động của lực lượng hải quan 24/24 giờ hàng ngày, mọi di biến động của lực lượng hải quan đều được các đối tượng này thông báo cho các chủ xe, chủ hàng để chủ động trốn tránh sự kiểm tra, kiểm soát, gây rất nhiều khó khăn cho lực lượng kiểm soát Hải quan.

Trong thời gian qua, lực lượng Hải quan đã chủ động triển khai đồng bộ các biện pháp nghiệp vụ kiểm soát hải quan, tăng cường tuần tra, kiểm soát tại các tuyến, địa bàn trọng điểm, đồng thời phối hợp chặt chẽ với các lực lượng chức năng trong công tác đấu tranh phòng, chống buôn lậu và gian lận thương mại.

Riêng trong 5 tháng đầu năm 2026, lực lượng Hải quan đã phát hiện, bắt giữ và xử lý 12 vụ vận chuyển trái phép mặt hàng đường, thu giữ 23.650kg đường các loại, trị giá khoảng 449,35 triệu đồng; xử phạt vi phạm hành chính 106,25 triệu đồng.

Kết quả nêu trên cho thấy các lực lượng chức năng, trong đó có lực lượng Hải quan, đã và đang triển khai quyết liệt các biện pháp kiểm tra, kiểm soát nhằm phát hiện, ngăn chặn và xử lý các hành vi vi phạm liên quan đến mặt hàng đường. 

Tuy nhiên, do đặc điểm địa bàn biên giới rộng, phương thức, thủ đoạn hoạt động của các đối tượng thường xuyên thay đổi, hoạt động buôn lậu và vận chuyển trái phép mặt hàng đường vẫn tiềm ẩn diễn biến phức tạp. 

Vì vậy, công tác đấu tranh đối với mặt hàng này cần được thực hiện thường xuyên, liên tục với sự tham gia đồng bộ của các lực lượng chức năng và chính quyền địa phương.

+Đối với mặt hàng đường nhập lậu hoặc gian lận thương mại sau khi di chuyển vào thị trường nội địa, cơ chế chia sẻ thông tin và phối hợp hành động giữa lực lượng Hải quan với Bộ đội Biên phòng và lực lượng Quản lý thị trường hiện đang được vận hành như thế nào? Có vướng mắc nào về mặt quy trình phối hợp cần được tháo gỡ hay không?

-Ông Đặng Văn Đức: Trong công tác phòng, chống buôn lậu và gian lận thương mại, Hải quan luôn xác định phối hợp liên ngành là một trong những giải pháp trọng tâm nhằm nâng cao hiệu quả kiểm soát, phát hiện và xử lý vi phạm. 

Công tác phối hợp giữa cơ quan Hải quan với Bộ đội Biên phòng, Công an, Quản lý thị trường và các lực lượng chức năng khác trong đấu tranh phòng, chống buôn lậu, vận chuyển trái phép hàng hóa qua biên giới và gian lận thương mại hiện nay được thực hiện trên cơ sở các quy định của pháp luật và các quy chế phối hợp liên ngành đã được ban hành. 

Đặc biệt, Chính phủ đã ban hành Nghị định số 01/2015/NĐ-CP ngày 2/1/2015 quy định chi tiết phạm vi địa bàn hoạt động hải quan; trách nhiệm phối hợp trong phòng, chống buôn lậu, vận chuyển trái phép hàng hóa qua biên giới; Nghị định số 12/2018/NĐ-CP ngày 23/1/2018 sửa đổi, bổ sung một số điều của Nghị định số 01/2015/NĐ-CP, Nghị định số 153/2026/NĐ-CP ngày 14/5/2026 sửa đổi, bổ sung một số điều của Nghị định số 01/2015/NĐ-CP đã được sửa đổi, bổ sung tại Nghị định số 12/2018/NĐ-CP. Các văn bản này đã quy định tương đối đầy đủ về phạm vi địa bàn hoạt động hải quan, trách nhiệm của cơ quan Hải quan cũng như cơ chế phối hợp, trao đổi thông tin giữa các lực lượng chức năng trong công tác phòng, chống buôn lậu, vận chuyển trái phép hàng hóa qua biên giới. 

Trên cơ sở đó, cơ quan Hải quan thường xuyên phối hợp với Bộ đội Biên phòng, Công an, Quản lý thị trường và Ban Chỉ đạo 389 các cấp trong công tác trao đổi thông tin nghiệp vụ, tuần tra, kiểm soát, xác minh nguồn tin, điều tra và xử lý các vụ việc có dấu hiệu vi phạm. Đối với mặt hàng đường, khi phát hiện các dấu hiệu nghi vấn liên quan đến nguồn gốc xuất xứ hàng hóa, hoạt động nhập khẩu hoặc các vụ việc thuộc địa bàn hoạt động hải quan, cơ quan Hải quan kịp thời cung cấp, chia sẻ thông tin cho các lực lượng chức năng để phối hợp kiểm tra, xác minh và xử lý theo quy định.

Thực tiễn thời gian qua cho thấy, công tác phối hợp giữa các lực lượng cơ bản được triển khai hiệu quả, góp phần phát hiện, ngăn chặn và xử lý nhiều vụ việc vận chuyển trái phép mặt hàng đường qua biên giới. 

Tuy nhiên, đối với mặt hàng đường, sau khi được đưa vào nội địa, các đối tượng thường có hành vi thay đổi, tháo gỡ hoặc thay thế bao bì, nhãn mác; chia nhỏ hàng hoá để tiêu thụ. Điều này gây nhiều khó khăn cho việc truy xuất nguồn gốc, xác định xuất xứ hàng hóa và chứng minh hành vi vi phạm của các đối tượng liên quan. 

Bên cạnh đó, địa bàn hoạt động rộng, nhiều đối tượng hoạt động liên tỉnh hoặc có liên quan đến khu vực biên giới nước ngoài cũng làm cho công tác thu thập thông tin, xác minh đối tượng, đường dây và tổ chức vi phạm gặp không ít khó khăn. 

Trong thời gian tới, cơ quan Hải quan sẽ tiếp tục tăng cường phối hợp với Bộ đội Biên phòng, Công an, Quản lý thị trường, chính quyền địa phương và các lực lượng chức năng có liên quan trong công tác trao đổi thông tin, kiểm tra, kiểm soát và xử lý vi phạm.

Đồng thời, rất cần sự vào cuộc đồng bộ của chính quyền các cấp, cộng đồng doanh nghiệp và người dân trong công tác phòng, chống buôn lậu và gian lận thương mại. Người dân cần nâng cao ý thức chấp hành pháp luật, không tham gia tiếp tay cho hoạt động buôn lậu, không mua bán, tiêu thụ các sản phẩm không rõ nguồn gốc xuất xứ, không có hóa đơn, chứng từ hợp pháp; chủ động cung cấp thông tin cho cơ quan chức năng khi phát hiện các dấu hiệu vi phạm. 

Đây là một trong những giải pháp quan trọng nhằm hạn chế đầu ra của hàng hóa nhập lậu, góp phần nâng cao hiệu quả công tác đấu tranh chống buôn lậu, gian lận thương mại, bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng và tạo môi trường cạnh tranh lành mạnh cho hoạt động sản xuất, kinh doanh trong nước.

+Xin trân trọng cảm ơn ông!

Bài 10: Đường nhập lậu ngành càng tinh vi, lực lượng quản lý thị trường sẽ xử lý thế nào?