Chị Lê Thị Sen chia sẻ với PV Báo Thanh tra về nỗi khổ của người trồng mía. Ảnh: NN

Đang vào cao điểm thu hoạch mía, nhưng nhiều vùng nguyên liệu ở Đắk Lắk phủ không khí nặng nề khi nông dân liên tiếp đối mặt cảnh mất mùa, giá giảm sâu và nguy cơ cháy mía do nắng nóng kéo dài.

Càng làm càng lỗ

Dưới cái nắng mùa hè chói chang, bà Phan Thị Nội (thôn Ea Tê, xã M’Drắk, tỉnh Đắk Lắk) cặm cụi chặt từng cây mía. Người phụ nữ gầy gò, khuôn mặt hằn sâu những nếp nhăn vì nắng gió và nhọc nhằn, chua chát nói rằng, đi chặt mía thuê mỗi ngày còn kiếm được vài trăm nghìn đồng, trong khi tự trồng mía thì “bán mặt cho đất, bán lưng cho trời” suốt cả năm nhưng cuối vụ vẫn phải bỏ tiền túi ra bù lỗ.

Chia sẻ với PV Báo Thanh tra, bà Nội cho hay, gia đình có gần 3ha mía nhưng vụ năm nay thất thu nặng. Nếu như vụ trước gia đình thu được hơn 80 tấn mía thì vụ vừa rồi sản lượng chỉ còn khoảng 35 tấn. Theo bà Nội, mưa kéo dài khiến nhiều diện tích mía bị chết, cây phát triển chậm, lượng đường thấp nên năng suất giảm mạnh.

Không chỉ mất mùa, giá mía năm nay còn giảm sâu, chỉ khoảng 550 đồng/kg, trong khi các chi phí đầu tư như phân bón, cày đất, nhân công đều tăng cao. Riêng tiền công chặt mía đã lên tới khoảng 270.000 đồng/tấn. Sau khi trừ hết chi phí, người trồng mía như bà Nội gần như không còn lãi, thậm chí thua lỗ nặng. “Năm ngoái còn thu được gần 200 triệu đồng, năm nay chỉ còn khoảng 80 triệu đồng”, bà Nội ngán ngẩm nói.

Bà Phan Thị Nội nói về vụ mía thất bại. Ảnh: N.Giàu

Không chỉ khó khăn vì giá thấp, việc tiêu thụ mía cũng gặp nhiều trở ngại. Theo bà Nội, gần khu vực có nhà máy chế biến của Công ty Cổ phần Mía đường 333. Tuy nhiên, nhiều lần liên hệ bán mía nhưng bất thành, gia đình bà phải bán cho một công ty mía đường ở Ninh Hòa, tỉnh Khánh Hòa.

“Chưa thấy vụ mía nào thảm như năm nay”, bà Nội thở dài. Người phụ nữ 66 tuổi cho biết chỉ mong giá mía nhích lên thêm chút để bà con có đồng ra đồng vào, bởi với mức giá hiện tại thì ngay cả tiền công cũng không đủ bù. “Đất tôi đã cày xong nhưng giờ cũng chưa muốn xuống giống nữa”, bà chia sẻ.

Cùng cảnh ngộ, chị Lê Thị Sen (thôn 8, xã Cư Prao, tỉnh Đắk Lắk) cho biết, gia đình trồng 1ha mía, vừa thu hoạch cách đây vài hôm nhưng sau khi trừ tiền công gần như không còn thu nhập. Theo chị Sen, vụ vừa rồi 1ha đạt khoảng 45 tấn mía, trong khi giá bán chỉ khoảng 500 đồng/kg. Chi phí phân bón, cày bừa, thuê nhân công đều tăng cao khiến gia đình lỗ hơn 10 triệu đồng.

“Mía là nguồn thu nhập chính của gia đình, ngoài ra chỉ đi làm thuê thêm. Nhà có hai con đang đi học, thuộc diện cận nghèo nên khó khăn càng chồng chất”, chị Sen nói.

Chị Sen cho biết thêm, do nhà máy thu mua chậm nên nhiều diện tích mía bị khô, giảm chất lượng, càng khiến người dân thêm thua lỗ. “Giá như thế này thì không muốn làm mía nữa”, chị Sen nói.

Theo ông Nguyễn Chiến, Trưởng Phòng Nguyên liệu Công ty Cổ phần Mía đường Tuy Hòa (Đắk Lắk), sau bão lũ cuối năm 2025, doanh nghiệp phải ưu tiên thu hoạch mía ở các vùng bị ảnh hưởng. Đầu năm 2026, thời tiết mưa kéo dài khiến tiến độ thu hoạch tiếp tục bị chậm. Gần đây, nắng nóng gay gắt làm gia tăng tình trạng mía cháy trên diện rộng, buộc công ty phải điều chỉnh kế hoạch, ưu tiên thu mua mía cháy để giảm thiệt hại cho người dân. Doanh nghiệp cam kết thu mua toàn bộ diện tích mía liên kết và mong bà con chia sẻ khó khăn, phối hợp trong điều tiết thu hoạch.

Mía cháy, nông dân thêm khốn khó

Không chỉ mất mùa, giá mía giảm sâu, nhiều hộ dân phía Đông Đắk Lắk còn nơm nớp lo mất trắng khi hàng loạt diện tích mía bốc cháy giữa cao điểm thu hoạch. Nắng nóng kéo dài, thời tiết hanh khô và gió lớn khiến nguy cơ cháy luôn thường trực, chỉ một đốm lửa nhỏ cũng có thể thiêu rụi công sức cả năm của người trồng mía.

Đơn cử, trưa 12/5, khoảng 1,5ha mía của gia đình ông Sô Minh Thu (thôn Kiến Thiết, xã Suối Trai) bất ngờ bốc cháy dữ dội. Do thời điểm xảy ra cháy vào giữa trưa, nắng nóng gay gắt kèm gió lớn nên ngọn lửa nhanh chóng lan rộng, thiêu rụi toàn bộ diện tích mía. Người dân cùng lực lượng chức năng chỉ kịp khoanh vùng, ngăn lửa cháy lan sang các rẫy mía lân cận.

Cũng trong đêm 12/5, tại xã Sơn Hòa, từ những đám cháy nhỏ, lửa tiếp tục lan rộng, thiêu rụi hơn 45ha mía của nhiều hộ dân. Nhiều người cùng lực lượng chữa cháy phải thức trắng đêm dập lửa nhưng chỉ có thể hạn chế cháy lan thêm.

Ngay ngày hôm sau, các hộ dân phải thuê nhân công với giá cao để khẩn trương thu hoạch diện tích mía bị cháy, chạy đua với thời gian nhằm kịp bán cho nhà máy. Theo người dân, nếu mía cháy để quá 24 giờ sẽ giảm chất lượng nghiêm trọng, nhà máy có thể từ chối thu mua, đồng nghĩa nông dân mất trắng cả vụ.

Ông Bùi Khắc Lâm (nông dân trồng mía xã Sơn Hoà) cho biết, gần đây nhiều diện tích mía đã bị cháy liên tục với quy mô lớn nhỏ khác nhau. Có vụ cháy 10 ha, có vụ cháy từ 50 - 60 ha. Ngoài ra còn rất nhiều vụ cháy mía với quy mô nhỏ từ 3 - 5 ha. Mía cháy ngay tại thời điểm chuẩn bị thu hoạch nên gây thiệt hại rất lớn cho nông dân.

Nông dân thu hoạch mía bị cháy, cố gắng thu gom phần mía còn lại để giảm thiểu thiệt hại. Ảnh: N.Giàu

Theo thống kê tại 4 xã Vân Hòa, Suối Trai, Sơn Hòa và Tây Sơn, từ đầu năm đến nay đã ghi nhận khoảng 1.000ha mía bị cháy. Mỗi héc-ta mía bị cháy khiến người dân thiệt hại khoảng 20% thu nhập do giảm chữ đường, hao hụt sản lượng và phát sinh thêm chi phí thu hoạch.

Ông Sô Đa - Chủ tịch UBND xã Suối Trai (tỉnh Đắk Lắk) cho biết, toàn xã hiện có 4.556 ha mía. Tính đến ngày 22/5/2026, địa phương đã thu hoạch được 3.324 ha, đạt 72,95% diện tích.

Tổng sản lượng mía thu hoạch và nhập về Công ty TNHH Công nghiệp KCP Việt Nam đạt khoảng 192.000 tấn trên diện tích 3.324 ha, năng suất bình quân ước đạt 53 tấn/ha.

Hiện Công ty TNHH Công nghiệp KCP Việt Nam thu mua mía nguyên liệu với giá 1 triệu đồng/tấn đối với mía đạt 10 CCS. Ngoài giá thu mua, người dân còn được hưởng nhiều chính sách hỗ trợ như: hỗ trợ trung chuyển 20.000 đồng/tấn, thưởng hoàn thành hợp đồng 30.000 đồng/tấn và hỗ trợ khuyến khích thêm 20.000 đồng/tấn. Như vậy, tổng giá trị người trồng mía nhận được khoảng 1,07 triệu đồng/tấn đối với mía đạt 10 CCS.

Tuy nhiên, thời gian qua, trên địa bàn xã đã xảy ra tình trạng cháy mía với diện tích khoảng 378 ha, sản lượng thiệt hại ước khoảng 17.900 tấn, ảnh hưởng đến 187 hộ dân. Nguyên nhân đang được cơ quan chức năng điều tra.

Công an xã Sơn Hòa cùng người dân tham gia khống chế đám cháy mía, ngăn lửa lan rộng ra khu vực xung quanh. Ảnh: TQ

Theo báo cáo của Công ty TNHH Công nghiệp KCP Việt Nam (đóng chân trên địa bàn xã Sơn Hoà, tỉnh Đắk Lắk), niên vụ mía 2025-2026, hoạt động thu mua và thu hoạch mía gặp nhiều khó khăn do ảnh hưởng nặng nề của bão số 13, lũ lịch sử tháng 11/2025 và tình trạng mưa kéo dài. Nhiều diện tích mía bị ngập úng, đường nội đồng hư hỏng khiến việc thu hoạch, vận chuyển bị đình trệ, chi phí nhân công tăng cao và công suất ép của nhà máy bị giảm.

Phía công ty cho biết đã ưu tiên thu mua trước đối với khoảng 2.500 ha mía bị thiệt hại do ngập lụt, 761 ha mía cháy và gần 200 ha mía bị khô hạn nhằm giảm thiểu thiệt hại cho nông dân. Dù đối mặt khó khăn trong tiêu thụ, vận chuyển và lưu kho đường, KCP khẳng định sẽ thu mua hết sản lượng mía đầu tư trong vùng nguyên liệu và tạo điều kiện thuận lợi để nông dân đưa mía về nhà máy.

Bài 3: Những đồi mía đứng trước nhiều nỗi lo