Lực lượng chức năng kiểm tra 1 kho hàng. Ảnh: QLTT

“Ma trận” đường lậu

Theo đánh giá của lực lượng chức năng, từ trước Tết Nguyên đán 2026 đến nay, tình trạng buôn lậu, vận chuyển trái phép hàng hóa từ Lào vào Việt Nam qua địa bàn Quảng Trị có dấu hiệu gia tăng trở lại, nổi lên là mặt hàng đường kính Thái Lan.

Loại đường này có độ tinh khiết cao, được thị trường trong nước ưa chuộng trong khi giá thành thấp hơn đáng kể so với đường sản xuất trong nước. Chính chênh lệch lợi nhuận lớn đã khiến nhiều đầu nậu bất chấp pháp luật, tổ chức các đường dây vận chuyển xuyên biên giới.

Theo thống kê, tại khu vực ngoại biên đối diện xã Lao Bảo thường xuyên tồn chứa từ 3.000 đến 5.000 tấn đường kính Thái Lan cùng khoảng 100 phương tiện vận chuyển đường thủy hoạt động trên sông Sê Pôn. Riêng khu vực bến đò Ka Rôn, huyện Sê Pôn, tỉnh Savannakhet (Lào), xuất hiện nhiều điểm tập kết hàng hóa quy mô lớn phục vụ việc vận chuyển qua biên giới.

Liên ngành bắt giữ 1 xe ô tô khách 16 chỗ chở đường kính không giấy tờ. Ảnh: QLTT

Lợi dụng đêm tối, địa hình hiểm trở cùng những thời điểm sơ hở trong tuần tra kiểm soát, các đối tượng sử dụng đò ngang (mỗi chiếc có thể chở từ 3-5 tấn) vận chuyển nhỏ lẻ đường sang phía Việt Nam. Sau khi cập bờ, hàng được tập kết tạm thời trong các vườn nhà dân, nương rẫy ven sông rồi tiếp tục trung chuyển sâu vào nội địa.

Tại các thôn Duy Tân, Tân Kim, Cao Việt, Xuân Phước thuộc xã Lao Bảo, xuất hiện nhiều kho tạm dựng bằng tôn, diện tích mỗi kho từ 12–15m² để chứa đường lậu. Mỗi điểm có thể tập kết từ 2–5 tấn đường trong thời gian ngắn trước khi “xé hàng” đưa đi tiêu thụ.

Đáng chú ý, nhiều hộ dân dọc sông Sê Pôn sau khi được cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất đã xây dựng hàng rào kiên cố quanh khuôn viên nhà ở. Một số đối tượng lợi dụng điều này để biến sân vườn thành nơi tập kết hàng hóa tạm thời, gây khó khăn cho lực lượng chức năng trong quá trình mật phục, kiểm tra và bắt giữ.

Sau khi tập kết, đường lậu tiếp tục được ngụy trang trên xe thồ, xe tải nhỏ hoặc trà trộn trên các xe khách từ 16–24 chỗ chạy tuyến Lao Bảo – Đông Hà – Huế.

Theo lực lượng biên phòng, các đối tượng hiện hoạt động ngày càng manh động hơn. Nhiều nhóm thường xuyên theo dõi quy luật sinh hoạt, thời điểm giao ca của lực lượng chức năng để tranh thủ vận chuyển hàng. Khi bị phát hiện, một số đối tượng sẵn sàng chống đối nhằm tẩu tán tang vật.

Đáng chú ý, lực lượng chức năng tại Quảng Trị đã phát hiện thủ đoạn mới trong hoạt động buôn lậu đường cát là sử dụng “hóa đơn quay vòng” để hợp thức hóa hàng nhập lậu. Dù mới xuất hiện qua một số vụ việc đơn lẻ, song đây được đánh giá là thủ đoạn tinh vi, tiềm ẩn nguy cơ gia tăng trong thời gian tới.

Điển hình, ngày 7/6/2024, lực lượng Quản lý thị trường (QLTT) tỉnh Quảng Trị phối hợp với Phòng Cảnh sát giao thông Công an tỉnh kiểm tra xe đầu kéo biển kiểm soát 37H-040.xx kéo rơ moóc 37R-030.xx đang vận chuyển 34 tấn đường kính trắng Thái Lan từ Quảng Trị vào Thành phố Hồ Chí Minh tiêu thụ.

Tại thời điểm kiểm tra, tài xế xuất trình 3 hóa đơn bán hàng để chứng minh nguồn gốc hợp pháp của lô hàng. Tuy nhiên, qua đối chiếu hồ sơ nhập – xuất – tồn kho và rà soát dữ liệu các vụ việc trước đó, lực lượng chức năng phát hiện một trong ba hóa đơn này từng được sử dụng cho một vụ vận chuyển khác bị phát hiện trước đó.

Một kho hàng thiếu hóa đơn chứng từ. Ảnh: QLTT

Kết quả xác minh cho thấy, trong tổng số 34 tấn đường đang vận chuyển có 10 tấn đường nhập lậu không có chứng từ hợp pháp. Theo lực lượng chức năng, thủ đoạn “xoay vòng hóa đơn” cho thấy hoạt động buôn lậu đang chuyển sang hình thức gian lận thương mại tinh vi hơn, lợi dụng chính hóa đơn hợp pháp để che giấu hàng lậu, gây nhiều khó khăn cho công tác kiểm tra, xử lý.

Liên tiếp triệt phá các vụ vận chuyển đường lậu

Trước diễn biến phức tạp trên tuyến biên giới, Ban Chỉ huy Bộ đội Biên phòng tỉnh Quảng Trị đã tăng cường 155 cán bộ, chiến sĩ; thiết lập, củng cố toàn bộ 14 tổ, chốt bảo vệ biên giới và lực lượng cơ động chống buôn lậu.

Cùng với đó, lực lượng biên phòng triển khai nhiều kế hoạch chuyên đề, tăng cường tuần tra, mật phục và kiểm soát chặt khu vực cửa khẩu, đường mòn ven sông Sê Pôn. Đặc biệt, các tổ, chốt đã được triển khai dọc sông Sê Pôn nhằm đấu tranh, ngăn chặn hoạt động buôn lậu, vận chuyển trái phép hàng hóa qua biên giới, trong đó có hoạt động vận chuyển trái phép mặt hàng đường kính trắng.  

Từ ngày 1/1/2025 đến nay, lực lượng Bộ đội Biên phòng tỉnh đã phát hiện, bắt giữ và xử lý 55 vụ với 54 đối tượng liên quan đến buôn lậu, vận chuyển trái phép đường kính Thái Lan qua biên giới; trong đó có 1 chuyên án lớn.

Tang vật thu giữ hơn 84,3 tấn đường kính Thái Lan. Tổng số tiền xử phạt vi phạm hành chính lên tới 720 triệu đồng, trị giá hàng hóa vi phạm hơn 1,5 tỷ đồng.

Lực lượng Biên phòng tuần tra trên tuyến biên giới đường sông. Ảnh: BP cung cấp

Gần đây nhất, tối 25/5/2026, tổ công tác Đồn Biên phòng Cửa khẩu quốc tế Lao Bảo phối hợp với Đội Đặc nhiệm phòng chống ma túy và tội phạm tuần tra tại thôn Tân Kim, xã Lao Bảo thì phát hiện ông Trần Bảo Kiên (SN 1985, trú xã Lao Bảo) đang có hành vi kinh doanh hàng hóa nhập lậu. Tại hiện trường, lực lượng chức năng thu giữ 3 tấn đường kính trắng do Thái Lan sản xuất, trị giá khoảng 45 triệu đồng.

Song song với lực lượng Biên phòng, lực lượng Quản lý thị trường tỉnh Quảng Trị cũng lập công lớn trên mặt trận nội địa. Tính từ ngày 1/7/2025 đến nay, cơ quan QLTT đã kiểm tra, xử lý 14 vụ vi phạm, xử phạt hành chính 548 triệu đồng, tịch thu tổng cộng hơn 36,1 tấn đường cát nhập lậu với giá trị tang vật lên tới 625,8 triệu đồng.

Nhiều vụ vận chuyển quy mô lớn đã bị phát hiện như vụ xe khách biển kiểm soát 74F-000.18 vận chuyển trái phép 3,25 tấn đường KSL GROUP do Thái Lan sản xuất bị bắt giữ vào tháng 10/2025; hay vụ xe tải biển kiểm soát 74C-135.97 vận chuyển 5 tấn đường lậu về Đông Hà tiêu thụ bị phát hiện cuối tháng 12/2025.

Đặc biệt vào ngày 5/1/2026, vụ việc xe đầu kéo 63H-072.87 vận chuyển 6,4 tấn đường lậu thuộc sở hữu của Hộ kinh doanh Lê Tất Thắng đã bị phanh phui. Chủ tịch UBND tỉnh Quảng Trị sau đó đã ký quyết định xử phạt hộ kinh doanh này số tiền 90 triệu đồng và tịch thu toàn bộ tang vật thực phẩm lậu.

Nhiều tổ, chốt biên phòng hiện phải duy trì trực chiến 24/24 giờ dọc tuyến sông Sê Pôn trong điều kiện hết sức thiếu thốn. Không ít điểm chốt nằm sâu giữa vùng biên heo hút, cách xa khu dân cư, đường đi hiểm trở, thiếu điện, thiếu nước sinh hoạt.

Tại nhiều “điểm nóng”, cán bộ, chiến sĩ phải dựng lán tạm ven sông để mật phục xuyên đêm, thay nhau tuần tra dọc bờ biên giới nhằm phát hiện các chuyến đò vận chuyển hàng lậu từ phía Lào vượt sông vào nội địa. Vào mùa khô, nước sông cạn, nhiều đoạn có thể lội qua khiến áp lực kiểm soát càng lớn hơn.

Theo Bộ đội Biên phòng tỉnh Quảng Trị, thời gian tới, đơn vị sẽ tiếp tục duy trì lực lượng thường trực 24/24 giờ tại các “điểm nóng” về buôn lậu dọc sông Sê Pôn; đồng thời tăng cường các tổ công tác cơ động nhằm kịp thời phát hiện, triệt phá các đường dây vận chuyển đường lậu quy mô lớn.

Tuy nhiên, nếu chỉ dừng ở việc bắt giữ các chuyến hàng nhỏ lẻ thì khó có thể chặn đứng hoàn toàn hoạt động buôn lậu. Điều cốt lõi là phải bóc gỡ được các đầu nậu, kho chứa, đường dây trung chuyển và các mắt xích tiêu thụ phía sau đang âm thầm vận hành cả một “guồng quay” đưa đường lậu từ biên giới vào sâu nội địa.

Bởi phía sau những bao đường nhập lậu không chỉ là câu chuyện thất thu ngân sách hay cạnh tranh thiếu lành mạnh với ngành mía đường trong nước, mà còn cho thấy áp lực ngày càng lớn trên tuyến biên giới Lao Bảo, nơi các lực lượng chức năng vẫn đang căng mình bám chốt giữa vùng sông nước heo hút để ngăn những chuyến hàng lậu lặng lẽ vượt sông trong đêm.

Bài 9: Giải pháp kiểm soát đường lậu từ góc độ Hải quan