(Thanh tra) - Không chỉ phủ xanh hơn 2.400ha đất trống và bãi thải mỏ để phục hồi hệ sinh thái sau khai thác, Tập đoàn Công nghiệp Than - Khoáng sản Việt Nam (TKV) còn gắn kết chặt chẽ công tác trồng rừng, gia cố kỹ thuật đai tầng bãi thải với việc xây dựng hệ thống công trình phòng chống thiên tai kiên cố.
Đây là lá chắn chiến lược giúp vùng than đứng vững trước những hình thái thời tiết cực đoan và hiện thực hóa lộ trình giảm phát thải ròng bằng "0" vào năm 2050.
Trong lộ trình cơ cấu lại giai đoạn 2026 - 2030 theo hướng tập đoàn công nghiệp - năng lượng - vật liệu hiện đại, TKV đang triển khai Đề án bảo vệ môi trường đến năm 2030, định hướng đến năm 2045, gắn với Kế hoạch hành động giảm phát thải khí nhà kính và mục tiêu phát thải ròng bằng "0" vào năm 2050 của Chính phủ.
Tập đoàn đặt mục tiêu đến năm 2030 sẽ giảm tối thiểu 10% lượng phát thải CO₂ so với hiện nay và phủ xanh thêm trên 1.500ha bãi thải mỏ. Ông Vũ Anh Tuấn, Phó Bí thư Đảng ủy, Tổng Giám đốc TKV nhấn mạnh, Tập đoàn luôn xác định trồng cây, trồng rừng và hoàn nguyên môi trường giữ vai trò chiến lược, vừa thúc đẩy phát triển kinh tế và nâng cao chất lượng cuộc sống, vừa kiến tạo môi trường sống bền vững để ứng phó hiệu quả với biến đổi khí hậu.
Nhìn lại chặng đường đã qua, những triền đồi từng nhuộm màu xám đen của đất đá thải tại Quảng Ninh và các địa phương có hoạt động khoáng sản của TKV nay đã dần khoác lên mình lớp áo xanh vững chãi.
Đến nay, toàn Tập đoàn đã cải tạo, phục hồi và trồng cây phủ xanh hơn 2.400ha bãi thải mỏ, trong đó riêng tỉnh Quảng Ninh đạt trên 2.100ha và các địa phương khác đạt hơn 320ha.
Sau khi hoàn thành mục tiêu trồng 1,1 triệu cây xanh trên diện tích 230 - 240ha trong năm 2025, ngay dịp đầu xuân Bính Ngọ 2026, 35 đơn vị thành viên của TKV đã đồng loạt ra quân trồng khoảng 92.000 cây xanh trên diện tích 25ha, hướng tới mục tiêu cả năm 2026 trồng mới khoảng 250ha rừng, riêng vùng Quảng Ninh phấn đấu đạt 200 - 210ha.
Để phủ xanh nhanh và bền vững trên nền đất đá thải khô cằn, TKV đã chuyển đổi mô hình quản trị hoàn nguyên rất linh hoạt qua từng giai đoạn. Ông Nguyễn Hòa, Giám đốc Công ty Môi trường - TKV cho biết, trong giai đoạn 2010 - 2021, Công ty được Tập đoàn giao chủ trì hoàn nguyên, trồng cây phủ xanh nhanh tại các bãi thải dùng chung quy mô lớn đã kết thúc đổ thải với tổng diện tích khoảng 385,9ha, tập trung tại bãi thải Chính Bắc (Núi Béo), Nam Lộ Phong ở vùng Hòn Gai và bãi thải Đông Cao Sơn, Ngã Hai (Quang Hanh) ở vùng Cẩm Phả.
Nhằm bảo đảm tỷ lệ cây sống đạt trên 90% và sớm khép tán, hằng năm đơn vị đều duy trì lực lượng chuyên trách chăm sóc, bón phân, trồng dặm và phòng chống cháy rừng.
Từ năm 2022 đến nay, khi các bãi thải lớn cơ bản đã hoàn thành phủ xanh tổng thể, Tập đoàn chuyển sang giao trực tiếp cho các đơn vị khai thác mỏ chủ động trồng cây hoàn nguyên đối với các diện tích đổ thải nhỏ lẻ phát sinh trong ranh giới mỏ được cấp phép, gắn chặt trách nhiệm của từng đơn vị với mặt bằng sau khai thác.
Sự phân cấp hợp lý của Tập đoàn đã phát huy tính chủ động cao tại các đơn vị sản xuất, nơi việc trồng cây hoàn nguyên luôn bắt đầu từ kỷ luật kỹ thuật đổ thải an toàn.
Tại Công ty Cổ phần Than Cao Sơn - TKV, ông Vũ Quang Dũng, Phó Giám đốc Công ty khẳng định, toàn bộ đất đá thải đều được đơn vị vận chuyển, đổ thải đúng quy hoạch và thiết kế được duyệt, tuân thủ nghiêm ngặt quy phạm kỹ thuật an toàn khai thác lộ thiên.
Trong quá trình đổ thải, các đai tầng thường xuyên được củng cố, duy trì chuẩn xác độ dốc dọc và hệ thống thoát nước để bảo đảm độ ổn định vững chắc cho bãi thải. Tại những khu vực kết thúc đổ thải, Than Cao Sơn lập tức trồng cây phủ xanh kết hợp củng cố mương thoát nước và xây dựng đập ngăn đất đá số 5 dưới chân bãi thải Bàng Nâu.
Từ năm 2023 đến nay, Công ty đã trồng hơn 1 triệu cây xanh trên các sườn tầng, nâng tổng diện tích đã phục hồi môi trường lên trên 120ha và tiếp tục triển khai trồng mới hơn 100ha tại bãi thải Bàng Nâu sau khi kết thúc đổ thải.
Cùng với mở rộng diện tích, cơ cấu cây trồng trên các bãi thải cũng được các đơn vị tính toán kỹ lưỡng để vừa giữ đất, chống xói mòn, vừa nâng cao giá trị sinh thái lâu dài. Tại Công ty Cổ phần Than Núi Béo - Vinacomin, ngay sau khi chuyển đổi từ khai thác lộ thiên sang hầm lò vào năm 2019, đơn vị đã tập trung hoàn nguyên khai trường cũ và phủ xanh gần 200ha đất trống, bãi thải, khu vực giáp dân cư.
Hưởng ứng chương trình trồng 1 tỷ cây xanh của Thủ tướng Chính phủ và kế hoạch trồng 5.000ha gỗ lớn của tỉnh Quảng Ninh, trong hai năm 2023 - 2024, Than Núi Béo đã đưa các giống cây gỗ quý như lim, giổi, lát vào trồng trên diện tích hơn 7,8ha và tiếp tục trồng mới trên 5ha mỗi năm.
Còn tại những khu vực chịu tác động mạnh của gió biển như mặt bằng MB+55 và bờ tầng moong 917 (phường Cao Xanh), Công ty Tuyển than Hòn Gai lại chọn cây phi lao để trồng mới 1.200 cây trong lễ phát động đầu xuân 2026, tiến tới trồng 16.215 cây xanh trên diện tích 3,22ha trong năm 2026 nhằm tạo vành đai chắn gió, giảm bụi và chống xói mòn hiệu quả.
Với đặc thù địa hình đồi núi dốc và các bãi thải lớn nằm gần khu dân cư, công tác bảo vệ môi trường của TKV luôn gắn liền với nhiệm vụ phòng chống thiên tai và tìm kiếm cứu nạn.
Biến đổi khí hậu khiến các đợt mưa lớn cực đoan sau bão xuất hiện ngày càng nhiều, tạo áp lực lớn lên hệ thống thoát nước và các chân bãi thải. Riêng năm 2025, Công ty Môi trường - TKV đã được Tập đoàn giao thực hiện 13 công trình bảo vệ môi trường với tổng giá trị hơn 176 tỷ đồng, tập trung củng cố hệ thống thoát nước, kè chống sạt lở các tuyến suối vùng Cẩm Phả - Hòn Gai, trồng cây phục hồi bãi thải và khắc phục ảnh hưởng sau bão.
Chia sẻ về công tác bảo đảm an toàn mùa mưa bão, ông Nguyễn Hòa, Giám đốc Công ty Môi trường - TKV cho biết, Công ty đang quản lý, nạo vét và gia cố liên tục hệ thống công trình phòng chống thiên tai tại cả 3 vùng than trọng điểm.
Tại vùng Hòn Gai là hệ thống các hố lắng thượng lưu đập chắn chân bãi thải Hà Tu, Chính Bắc Núi Béo, Nam Lộ Phong, suối Lại, suối Bàng Cỏ cùng kênh cắt lũ cạnh hồ thải xỉ Nhà máy Nhiệt điện Quảng Ninh và mương thoát nước Hà Lầm.
Tại vùng Cẩm Phả là mạng lưới hố lắng mương Alfa, suối Đá Mài, suối Bàng Tẩy, thượng lưu Đập số 4 Vũ Môn, chân bãi thải Ngã Hai (Quang Hanh) và hàng loạt tuyến suối thoát nước trọng yếu như suối Cầu 2, Cầu 5, Cầu 7, Cầu 8, Hóa Chất, Ông Linh, Khe Rè, Lép Mỹ. Còn tại vùng Uông Bí - Đông Triều là hệ thống hố lắng và tuyến thoát nước suối Than Thùng, Vàng Danh, Vân Lôi, Non Đông, Đồng Chanh.
Năng lực ứng phó thiên tai bảo vệ môi trường vùng mỏ đã được khẳng định rõ trong năm 2025 khi có tới 14 cơn bão tiến vào nước ta, nhiều cơn ảnh hưởng trực tiếp tới Quảng Ninh.
Quán triệt phương châm "3 trước" (chủ động phòng chống trước, phát hiện xử lý trước, phương tiện vật tư chuẩn bị trước) và "4 tại chỗ" (lực lượng tại chỗ, phương tiện vật tư tại chỗ, hậu cần tại chỗ, chỉ huy tại chỗ), Công ty Môi trường - TKV đã sớm kiện toàn Ban chỉ đạo phòng chống thiên tai và tìm kiếm cứu nạn do Giám đốc Công ty làm Trưởng ban, xây dựng phương án ứng phó cho từng cấp độ bão và mưa lớn.
Trước các cơn bão lớn năm 2025, đơn vị đều kiểm tra hiện trường, gia cố các điểm xung yếu, đồng thời tổ chức diễn tập tình huống giả định mưa bão gây sụt lún làm lật đổ téc chứa dầu tại kho chất thải nguy hại để chủ động ngăn ngừa sự cố tràn dầu ra môi trường. Nhờ chuẩn bị kỹ lưỡng, suốt mùa mưa bão năm 2025, đơn vị bảo đảm an toàn tuyệt đối về người, giữ vững sự vận hành liên tục của các trạm xử lý nước thải và hệ thống kè, đập.
Bước sang năm 2026, Công ty Môi trường - TKV đã tập trung kiểm tra, canh gác 4 vị trí trọng điểm xung yếu gồm: suối thoát nước Bàng Tẩy, bãi thải và đập chắn Ngã Hai - Quang Hanh, chân bãi thải Chính Bắc (khu vực mương thoát nước +75 Hà Lầm) và chân bãi thải Nam Lộ Phong. Đồng thời, đơn vị tiếp tục ký kết hiệp đồng phối hợp ứng phó thiên tai chặt chẽ với chính quyền các phường sở tại (Hà Tu, Quang Hanh, Mông Dương, Cẩm Phả...) và hơn 10 công ty khai thác, kho vận than trên địa bàn.
Sự kết hợp chặt chẽ giữa những cánh rừng hoàn nguyên xanh ngát trên các tầng bãi thải với hệ thống đê đập kiên cố và thế trận phòng chống thiên tai chủ động đã tạo nên một phòng tuyến sinh thái vững chắc nơi vùng mỏ. Mỗi héc-ta đất đá thải được phủ xanh và mỗi dòng suối được kè chắn an toàn không chỉ kiến tạo không gian sinh thái hài hòa, mà còn khẳng định trách nhiệm của TKV trong việc gìn giữ sự bình yên cho cộng đồng và kiến tạo tương lai phát triển bền vững trước thử thách của biến đổi khí hậu.
