(Thanh tra) - Trước áp lực điều kiện khai thác ngày càng xuống sâu và sức ép cạnh tranh lao động gay gắt, Tập đoàn Công nghiệp Than - Khoáng sản Việt Nam (TKV) đã chọn hướng đi căn cơ: Lấy an sinh làm trụ cột để thu hút và giữ chân thợ mỏ.
Từ chiến lược đào tạo nghề, tạo việc làm bền vững ở tầm Tập đoàn đến chính sách đãi ngộ tiền lương, cải thiện điều kiện làm việc và chăm sóc sức khỏe tại từng mỏ hầm lò, TKV đã chuyển hóa phúc lợi thành động lực trực tiếp để ổn định và phát triển nguồn nhân lực.
Giữ vai trò trụ cột bảo đảm an ninh năng lượng quốc gia, TKV hiện có gần 95.000 cán bộ, công nhân, người lao động làm việc trải rộng trên nhiều tỉnh, thành phố; trong đó có nhiều mỏ, nhà máy đứng chân ở khu vực miền núi, vùng sâu, vùng xa.
Thực tiễn sản xuất đặc thù ấy đặt ra yêu cầu xuyên suốt đối với Tập đoàn là phải giải quyết hài hòa giữa phát triển sản xuất, kinh doanh với chăm lo đời sống người lao động, bảo vệ môi trường và thực hiện trách nhiệm cộng đồng.
Trong suốt giai đoạn 2015 - 2026, kể cả những thời điểm sản xuất, kinh doanh gặp nhiều khó khăn, TKV vẫn kiên định phương châm “An toàn - An ninh - An sinh” tại mọi địa bàn hoạt động.
Cam kết ấy được minh chứng thuyết phục qua nguồn lực tài chính ngày càng lớn dành cho công tác an sinh xã hội. Tính riêng tại Công ty mẹ - TKV từ năm 2015 đến hết tháng 8/2026, tổng chi cho hoạt động này đạt 1.808,39 tỷ đồng; trong đó, 603,41 tỷ đồng từ Quỹ phúc lợi và 1.204,98 tỷ đồng từ chi phí điều hành.
Đáng chú ý, nếu giai đoạn 2015 - 2020, mức chi đạt 301,05 tỷ đồng thì sang giai đoạn 2021 – 2025, con số này đã tăng vọt lên 1.344,54 tỷ đồng và đạt 163,10 tỷ đồng chỉ trong 8 tháng đầu năm 2026.
Điểm sắc sảo trong tư duy quản trị của TKV không chỉ nằm ở quy mô nguồn lực tài chính, mà còn ở tầm nhìn gắn kết chặt chẽ công tác an sinh xã hội với chiến lược phát triển nguồn nhân lực dài hạn.
Trong bối cảnh áp lực tuyển dụng và giữ chân thợ lò ngày càng lớn, TKV đã triển khai mô hình “an sinh hai chiều”: Gắn hỗ trợ địa phương với đào tạo nghề, giải quyết việc làm và bảo đảm thu nhập ổn định. Thực tế cho thấy, tại nhiều tỉnh miền núi, vùng sâu, vùng xa, thanh niên thiếu cơ hội việc làm ổn định, trong khi TKV có nhu cầu thường xuyên về lao động kỹ thuật hầm lò.
Xuất phát từ điểm giao thoa đó, Tập đoàn và Trường Cao đẳng Than - Khoáng sản Việt Nam đã phối hợp với các địa phương tổ chức tư vấn, tuyển sinh, hỗ trợ toàn bộ quá trình học nghề. Sau khi tốt nghiệp, học sinh được bố trí việc làm ngay tại các đơn vị trong Tập đoàn, hưởng đầy đủ tiền lương, bảo hiểm, chế độ chăm sóc sức khỏe và các phúc lợi khác.
Cách làm bài bản này đã mang lại kết quả rõ nét. Từ năm 2015 đến hết tháng 7/2026, TKV đã đào tạo 45.278 học sinh nghề mỏ trên cả nước, tập trung chủ yếu tại Quảng Ninh và các tỉnh miền núi phía Bắc.
Trong đó, số lượng tuyển sinh tại 8 địa bàn dẫn đầu gồm: Quảng Ninh (11.481 học sinh), Hà Giang (3.365 học sinh), Sơn La (2.403 học sinh), Cao Bằng (2.386 học sinh), Lào Cai (2.264 học sinh), Thanh Hóa (2.100 học sinh), Điện Biên (1.789 học sinh) và Lai Châu (1.679 học sinh) đạt tổng cộng 27.467 học sinh, chiếm khoảng 60,7% quy mô tuyển sinh toàn giai đoạn.
Riêng tại địa bàn trọng điểm Quảng Ninh, tỷ trọng tuyển sinh đạt 25,4% toàn Tập đoàn và chỉ tính riêng 7 tháng đầu năm 2026, địa phương này đã cung ứng được 936 học sinh.
Không chỉ trao nghề, TKV còn bảo đảm chế độ đãi ngộ vượt trội để người thợ lập nghiệp vững vàng. Với mức thu nhập bình quân toàn Tập đoàn năm 2025 đạt 22,62 triệu đồng/người/tháng, hàng chục nghìn lao động trẻ vùng cao, vùng đồng bào dân tộc thiểu số sau đào tạo đã có được sinh kế lâu dài, trở thành trụ cột kinh tế của gia đình và góp phần xóa đói, giảm nghèo bền vững tại địa phương.
Để duy trì và nâng cao mức đãi ngộ ấy một cách thực chất, từ định hướng của Tập đoàn, các đơn vị khai thác than hầm lò đã chủ động đột phá công nghệ nhằm giải phóng sức lao động, tăng năng suất và nâng cao thu nhập cho thợ mỏ.
Điển hình tại Công ty Than Thống Nhất - TKV, việc hiện đại hóa sản xuất gắn với giám sát và thực hiện các chế độ tiền lương, tiền thưởng, phúc lợi luôn được triển khai đồng bộ, chặt chẽ. Trong 9 tháng đầu năm 2026, tiền lương bình quân của đơn vị đạt 21,6 triệu đồng/người/tháng, vượt kế hoạch năm đề ra; thu nhập bình quân của khối lao động công nghệ ở mức khoảng 23,5 triệu đồng/người/tháng và có tới 639 người đạt thu nhập trên 25 triệu đồng/tháng.
Trao đổi về triết lý điều hành sản xuất gắn với quyền lợi người thợ, ông Vương Minh Thu, Bí thư Đảng ủy, Giám đốc Công ty Than Thống Nhất - TKV khẳng định: Trong chiến lược phát triển mỏ hầm lò hiện đại, cơ giới hóa và chuyển đổi số là trụ cột kỹ thuật, nhưng con người mới là trung tâm vận hành mọi giá trị. Do đó, tăng trưởng sản lượng phải luôn tỷ lệ thuận với sự gia tăng thu nhập thực tế và mức độ an toàn của từng người thợ dưới đường lò.
Cũng theo ông Thu, chăm lo, bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp, chính đáng của người lao động luôn là nhiệm vụ trọng tâm của đơn vị. Chuyên môn và Công đoàn Công ty thường xuyên nắm bắt tâm tư, nguyện vọng của công nhân, tăng cường đối thoại, giải quyết kịp thời các kiến nghị và bảo đảm đầy đủ chế độ, chính sách, từ đó tạo sự yên tâm để người thợ gắn bó, thi đua lao động sản xuất.
Cùng chung nhịp điệu đổi mới ấy, tại Công ty Than Hòn Gai - TKV, đơn vị có bề dày hơn 7 thập kỷ với sản lượng khai thác than hầm lò trên 2 triệu tấn/năm và đội ngũ hơn 3.800 lao động, bài toán thu nhập được giải quyết trực tiếp từ hiện đại hóa gương lò.
Ông Vũ Đại Chung, Chủ tịch Công đoàn Công ty Than Hòn Gai - TKV cho biết, để giảm vất vả và rủi ro cho công nhân, đơn vị đã áp dụng phương pháp chống giữ bằng giá thủy lực liên kết xích ZH 1800/16/24ZL kết hợp khấu than bằng phương pháp khoan nổ mìn, vận tải bằng băng tải.
Bước chuyển từ lao động thủ công sang cơ giới hóa đã đưa tiền lương bình quân toàn Công ty đạt 21,6 triệu đồng/người/tháng, riêng thợ lò đạt 25 triệu đồng/người/tháng. Năm 2025, Than Hòn Gai có 654 thợ lò đạt thu nhập trên 300 triệu đồng, 361 người đạt trên 400 triệu đồng và 20 cá nhân xuất sắc vượt mốc 500 triệu đồng/năm.
Nếu thu nhập ổn định là điều kiện cần để thu hút nhân lực thì việc cải thiện điều kiện làm việc, bảo đảm dinh dưỡng và phục hồi sức khỏe là điều kiện đủ để thợ mỏ gắn bó lâu dài với nghề.
Chủ tịch Công đoàn TKV Lê Thanh Xuân khẳng định, muốn giữ chân thợ mỏ không thể chỉ dừng lại ở những lời kêu gọi, mà tổ chức Công đoàn phải sát cánh cùng chuyên môn chăm lo thực chất, lâu dài; trong đó, ưu tiên nguồn lực cho công nhân trực tiếp sản xuất và người làm việc trong môi trường nặng nhọc, độc hại.
Hiện thực hóa chủ trương đó, TKV đã hỗ trợ 245 tỷ đồng xây dựng Bệnh viện Phổi Quảng Ninh và đưa vào sử dụng dịp kỷ niệm 60 năm Ngày thành lập tỉnh Quảng Ninh, phục vụ hiệu quả công tác khám, điều trị các bệnh hô hấp và bệnh nghề nghiệp cho thợ mỏ cũng như Nhân dân địa phương.
Song song đó, trong giai đoạn 2023 - 2025, các đơn vị trong Tập đoàn đã khám sức khỏe định kỳ cho hơn 305.000 lượt người, tổ chức điều dưỡng cho 23.840 lượt người và đưa hơn 237.500 lượt lao động đi tham quan, nghỉ mát với tổng kinh phí trên 1.375 tỷ đồng; đồng thời, Bệnh viện Than - Khoáng sản cũng thực hiện rửa phổi chuyên sâu cho 1.053 lao động đủ điều kiện.
Riêng 6 tháng đầu năm 2026, toàn Tập đoàn tiếp tục chi hơn 233 tỷ đồng đưa trên 41.000 lượt người đi tham quan, nghỉ mát; triển khai nghỉ dưỡng cuối tuần cho 3.000 công nhân bị tai nạn lao động, mắc bệnh nghề nghiệp, suy giảm khả năng lao động hoặc có sức khỏe loại IV, loại V.
Cùng với đó, Chương trình “Bữa cơm Công đoàn” sau khi thu hút hơn 134.700 lượt đoàn viên (trị giá 17,5 tỷ đồng) giai đoạn 2023 - 2025 đã tiếp tục phục vụ 41.471 công nhân trong 6 tháng đầu năm 2026 với kinh phí tăng thêm hơn 4,8 tỷ đồng.
Ở cấp cơ sở, công tác tái tạo sức lao động đi sâu vào từng nhu cầu thiết thực hằng ngày. Sự tỉ mỉ và nhân văn hiện hữu rõ nét tại Công ty Than Thống Nhất - TKV. Theo ông Vương Minh Thu, Giám đốc Công ty, việc bảo đảm dinh dưỡng và sức khỏe cho công nhân hầm lò luôn được đơn vị triển khai đồng bộ, bám sát thực tế sản xuất.
Từ ngày 15/8/2026, Công ty điều chỉnh giá suất ăn ca lên 28.000 đồng/suất và duy trì mức 65.000 đồng/suất đối với lao động hầm lò, cùng các chế độ ăn giữa ca và bồi dưỡng theo quy định. Đơn vị cũng đều đặn duy trì chương trình “Bữa ăn tươi” hằng tháng nhân dịp các ngày kỷ niệm của đất nước, của ngành và của Công ty; đồng thời phối hợp tổ chức 2 chương trình “Bữa cơm Công đoàn” cho 4.909 lượt người với mức ăn tăng thêm 50.000 đồng/suất (tổng kinh phí hơn 746 triệu đồng).
Đặc biệt, vào mùa nắng nóng, Công ty đã chi 898 triệu đồng để cấp hơn 10.000 chai nước khoáng và trên 177.000 gói điện giải cho thợ lò; Công đoàn cũng hỗ trợ thêm 12 thùng đá và 12 triệu đồng cho các tổ sản xuất ngoài mặt bằng.
Trong 9 tháng năm 2026, đơn vị đã khám sức khỏe định kỳ cho 2.260 người, khám phát hiện bệnh nghề nghiệp cho 1.700 người; tổ chức cho 100% quân số thuộc diện (333 người) đi nghỉ mát và hỗ trợ điều trị với mức chi 4,68 triệu đồng/người theo quy định của TKV, cùng khoản hỗ trợ thêm 500.000 đồng/người từ nguồn của Công ty.
Bên cạnh chương trình nghỉ dưỡng cuối tuần cho 3.023 người (tổng kinh phí 9,069 tỷ đồng), tổ chức tham quan Lạng Sơn cho 30 cán bộ quản lý tiêu biểu và hành trình miền Trung, miền Nam (5 ngày 4 đêm) cho 290 lao động tiêu biểu, đơn vị còn chi 422,5 triệu đồng đưa 139 lao động mắc bệnh nghề nghiệp, suy giảm khả năng lao động từ 31% trở lên hoặc có sức khỏe loại IV, loại V đi phục hồi sức khỏe tại Hạ Long và Yoko Onsen Quang Hanh.
Sự chăm sóc chu đáo ấy cũng là nét văn hóa thường nhật tại Công ty Than Hòn Gai - TKV. Ông Vũ Đại Chung, Chủ tịch Công đoàn Công ty cho biết, sau mỗi ca lò, công nhân được bố trí nhà tắm nước nóng trang bị đèn sưởi ấm vào mùa đông, được phát miễn phí dầu gội, xà phòng và được phục vụ giặt sấy toàn bộ quần áo bảo hộ, tất chân, ủng lò.
Bên cạnh đó, suất ăn ca định mức 65.000 đồng của thợ lò được Công đoàn Công ty trích quỹ phúc lợi hỗ trợ thêm 3.000 đồng để tổ chức bữa ăn tự chọn đủ dinh dưỡng. Đơn vị cũng bảo đảm 100% lao động được nghỉ phép năm (riêng thợ lò hưởng 16 ngày phép kèm thanh toán toàn bộ tiền tàu xe) và được khám sức khỏe định kỳ 2 lần/năm.
Ngoài ra, đơn vị còn chi 9,1 tỷ đồng cho cán bộ, công nhân viên nghỉ mát cuối tuần; tổ chức cho 140 gia đình công nhân đi tham quan, nghỉ mát với kinh phí 2,2 tỷ đồng; đồng thời chi 5,8 tỷ đồng cho cán bộ, công nhân xuất sắc tham quan trong nước và dành 3,5 tỷ đồng đưa 500 công nhân đi điều trị, phục hồi sức khỏe.
Thực tế cho thấy, sự kết hợp chặt chẽ giữa chiến lược đào tạo nghề, tạo sinh kế ở tầm Tập đoàn với chế độ đãi ngộ, chăm sóc sức khỏe toàn diện tại từng đơn vị cơ sở đã tạo nên điểm tựa vững chắc cho người thợ mỏ. Khi giá trị sức lao động được trân trọng và tái tạo tương xứng, người công nhân sẽ toàn tâm toàn ý gắn bó với nghề, bồi đắp nguồn lực nội sinh vững mạnh để TKV phát triển ổn định và bền vững.
