(Thanh tra) - Gánh vác trọng trách bảo đảm an ninh năng lượng quốc gia với sản lượng khai thác và tiêu thụ hàng chục triệu tấn than mỗi năm, Tập đoàn Công nghiệp Than - Khoáng sản Việt Nam (TKV) phải đối mặt với áp lực phát sinh bụi, khí thải và chất thải rắn công nghiệp rất lớn.
Bằng cơ chế tài chính vững chắc, cuộc cách mạng băng tải hóa vận chuyển và việc chuẩn hóa bộ tiêu chí "Sáng - Xanh - Sạch", ngành Than đang kiến tạo nên những không gian sản xuất hiện đại, thân thiện ngay giữa lòng khai trường.
Bước vào giai đoạn phát triển mới, quy mô sản xuất của TKV tiếp tục duy trì ở mức cao nhằm bảo đảm nguồn cung than cho nền kinh tế. Năm 2026, Tập đoàn đặt mục tiêu sản xuất hơn 36,6 triệu tấn than sạch và tiêu thụ khoảng 50 triệu tấn.
Khối lượng khai thác, chế biến và vận chuyển lớn đòi hỏi việc kiểm soát tác động môi trường phải được thực hiện nghiêm tại từng đường lò, moong lộ thiên, nhà máy tuyển và kho cảng. Để tăng trưởng sản xuất đi đôi với bảo vệ môi trường, TKV đã thiết lập một cơ chế phân bổ nguồn lực tài chính ổn định, bền vững.
Hằng năm, Tập đoàn trích lập quỹ cải tạo, phục hồi môi trường từ 1% đến 1,5% chi phí sản xuất; đồng thời cho phép các đơn vị thành viên chi thêm từ 0,3% đến 0,5% cho các hoạt động thường xuyên như phun sương dập bụi, trồng cây xanh và duy tu hệ thống thoát nước. Riêng năm 2025, tổng kinh phí TKV dành cho công tác bảo vệ môi trường đạt hơn 1.500 tỷ đồng.
Song hành cùng nguồn vốn đầu tư, Tập đoàn đã ban hành và áp dụng nghiêm ngặt Bộ tiêu chí môi trường "Sáng - Xanh - Sạch", biến công tác vệ sinh công nghiệp và chỉnh trang cảnh quan trở thành thước đo đánh giá mức độ hoàn thành nhiệm vụ của từng đơn vị, gắn trách nhiệm môi trường với từng cán bộ, người lao động.
Tại các đơn vị thành viên, chủ trương này đã được cụ thể hóa thành những khoản đầu tư thực chất. Ở Công ty Than Dương Huy - TKV, mỗi năm đơn vị đầu tư xấp xỉ 50 tỷ đồng cho công tác môi trường, xây dựng đồng bộ cảnh quan, vật kiến trúc, hệ thống cây xanh và phun sương dập bụi từ văn phòng tới khai trường, trở thành một trong những đơn vị có môi trường làm việc tốt nhất ngành Than.
Tại Công ty Cổ phần Than Cao Sơn, trong giai đoạn 2023 - 2025, đơn vị cũng đã dành hơn 81,5 tỷ đồng để triển khai các công trình cải tạo cảnh quan, phục hồi bãi thải, chống sạt lở và thoát nước phục vụ sản xuất.
Đối với đơn vị chuyên trách là Công ty Môi trường - TKV, kỷ luật quản lý và việc tuân thủ pháp luật môi trường luôn được đặt lên hàng đầu. Ông Nguyễn Hòa, Giám đốc Công ty Môi trường - TKV cho biết, đơn vị xác định bảo vệ môi trường là trách nhiệm tự giác, chủ động của cả hệ thống chính trị và từng người lao động.
Nhờ sự đồng bộ từ pháp lý đến hành động thực tiễn, kết quả chấm điểm theo Bộ tiêu chí "Sáng - Xanh - Sạch" năm 2025 của Công ty đạt 92,5 điểm, xếp loại tốt và tiếp tục được duy trì nâng cao trong năm 2026.
Trong dây chuyền sản xuất than, bụi và tiếng ồn phát sinh từ quá trình bốc xúc, sàng tuyển và vận chuyển luôn là thách thức trực diện nhất. Để khống chế nguồn phát thải này, TKV đã đầu tư mạnh mẽ vào hệ thống thiết bị hiện đại, tự động hóa trên toàn Tập đoàn.
Hiện nay, TKV đang quản lý và vận hành hiệu quả 118 thiết bị phun sương cao áp dập bụi cùng 167 xe tưới đường chuyên dụng, trong đó có 4 xe dung tích lớn lên tới 50 m³ và các dòng xe tưới nước tự động điều khiển từ xa.
Hiệu quả của hệ thống thiết bị này thể hiện rất rõ tại các công trường khai thác lộ thiên quy mô lớn như Công ty Cổ phần Than Cao Sơn - TKV, nơi có kế hoạch năm 2026 khai thác 1,8 triệu tấn than, tiêu thụ hơn 2,2 triệu tấn và bốc xúc trên 32 triệu m³ đất đá.
Trao đổi về giải pháp khống chế bụi tại đơn vị, ông Vũ Quang Dũng, Phó Giám đốc Công ty Cổ phần Than Cao Sơn - TKV cho biết, Công ty đã thiết lập mạng lưới dập bụi nhiều lớp, bố trí thiết bị chuyên biệt bám sát từng khu vực phát sinh. Trên các tuyến đường vận chuyển than, đất đá trong khai trường, đơn vị duy trì 9 xe tưới nước chuyên dụng có dung tích téc chứa từ 35 đến 50 m³/xe hoạt động liên tục.
Tại khu vực bãi thải, Công ty đầu tư 11 máy phun sương dập bụi công suất lớn hoạt động linh hoạt theo thời tiết. Riêng tại khu vực sàng tuyển, chế biến than - nơi có các vị trí dễ phát tán bụi như boongke, đầu băng tải, sàng rung và điểm chuyển tải, đơn vị đã lắp đặt cố định 4 hệ thống phun sương kết hợp cùng 2 máy phun sương công suất lớn, qua đó nâng cao rõ rệt hiệu quả kiểm soát bụi ngay trong những ngày hanh khô.
Bên cạnh giải pháp phun sương dập bụi, bước đột phá căn cơ nhất của TKV trong giảm thiểu bụi, khí thải và tiếng ồn chính là đẩy mạnh băng tải hóa vận chuyển than, đất đá thay thế ô tô.
Tại bãi thải Bàng Nâu rộng khoảng 440ha, Công ty Cổ phần Than Cao Sơn - TKV đã áp dụng phương án vận chuyển, đổ thải liên hợp ô tô - băng tải, giúp giảm sự phụ thuộc vào xe tải nặng, hạn chế bụi đường và giảm áp lực giao thông nội mỏ.
Cùng với kiểm soát bụi, công tác quản lý chất thải rắn và chất thải nguy hại được TKV tổ chức khép kín, đặt mục tiêu thu gom và xử lý triệt để trên 3.800 tấn chất thải nguy hại mỗi năm.
Ông Nguyễn Hòa cho biết, Công ty Môi trường - TKV đang phát huy tối đa năng lực của nhà máy xử lý chất thải nguy hại để thu gom, xử lý và tái chế chất thải nguy hại cho các đơn vị trong Tập đoàn cũng như trên địa bàn tỉnh Quảng Ninh. Trong năm 2025, đơn vị đã thu gom, xử lý 3.650 tấn chất thải nguy hại, đạt 105,7% kế hoạch, đồng thời xử lý 654 tấn chất thải rắn công nghiệp thông thường.
Tại các mỏ khai thác như Công ty Cổ phần Than Cao Sơn - TKV, ông Vũ Quang Dũng khẳng định việc phân loại và lưu giữ chất thải tại nguồn được thực hiện rất nền nếp. Toàn bộ chất thải nguy hại phát sinh đều được thu gom, lưu giữ tại các kho chuyên dụng và téc chứa dầu ở từng công trường, phân xưởng và mặt bằng kho dầu bảo dưỡng, sau đó hợp đồng với Công ty Môi trường - TKV thu gom, vận chuyển, xử lý theo quy định.
Rác thải sinh hoạt thông thường tại các sân công nghiệp, nhà ăn, văn phòng được thu gom và chuyển giao cho Công ty Cổ phần Môi trường đô thị Cẩm Phả xử lý hằng ngày.
Khi bụi than, tiếng ồn và chất thải được kiểm soát hiệu quả, diện mạo các khu mỏ đã thay đổi căn bản, xóa dần cảm giác khô cứng của một ngành công nghiệp nặng để mang dáng dấp những công viên trong mỏ.
Tại Công ty Than Mạo Khê - TKV, phong trào "xanh hóa nơi làm việc" cùng việc bê tông hóa đường nội bộ, quy hoạch các dải cây bóng mát, tiểu cảnh hoa viên đã tạo nên không gian làm việc trong lành, thân thiện.
Ở đơn vị khai thác hầm lò sâu như Công ty Cổ phần Than Mông Dương - nơi đạt kỷ lục sản lượng 1,68 triệu tấn than năm 2025 - hành trình xanh hóa bắt đầu ngay từ hệ thống thông gió, phun nước dập bụi và cơ giới hóa dưới đường lò, lan tỏa lên các khu nhà điều hành, nhà ăn, nhà tắm sạch sẽ trên mặt bằng.
Còn tại trung tâm chế biến than lớn nhất Tập đoàn là Công ty Tuyển than Cửa Ông, những vành đai cây xanh và vườn cây ăn quả rợp bóng mát đã hiện diện ngay tại các phân xưởng…
Từ những tuyến băng tải khép kín thay thế đoàn xe chở than bụi bặm đến những vườn cây, công viên xanh mát hiện diện ngay giữa lòng nhà máy, khai trường, TKV đang định nghĩa lại hình ảnh của ngành công nghiệp khai khoáng hiện đại. Sự đầu tư bài bản cho hạ tầng môi trường không chỉ bảo vệ sức khỏe người lao động và cộng đồng dân cư, mà còn khẳng định tầm vóc của một Tập đoàn kinh tế lấy phát triển bền vững làm thước đo cho mọi giá trị tăng trưởng.
