(Thanh tra) - Sốt ruột khi phần lớn tín dụng chảy vào bất động sản đầu cơ, đại biểu Quốc hội đề nghị quy định đất dự án chậm triển khai quá 24 tháng phải chịu phí tăng dần theo thời gian; nhà đất thứ hai trở lên không đưa vào sử dụng hoặc cho thuê phải áp dụng mức phí lũy tiến.
Sáng 21/4, thảo luận về kinh tế - xã hội, đại biểu Quốc hội Lê Hoàng Anh (Gia Lai) dành toàn bộ thời gian phát biểu đề cập 2 vấn đề là tín dụng “chảy” sai chỗ kéo dài khi tập trung vào bất động sản và hiệu quả đầu tư thấp.
Theo đại biểu Quốc hội Lê Hoàng Anh, đầu tư tư nhân ở Việt Nam phụ thuộc khoảng 80% vào tín dụng ngân hàng, trong khi đó lãi suất cho vay cao nên chỉ ngành lợi nhuận cao hoặc đầu cơ tài sản mới chịu được, đem đến nhiều hệ lụy.
“Phần lớn tín dụng chảy vào bất động sản đầu cơ. Giá nhà tại Hà Nội, TPHCM đạt 25 đến 30 lần thu nhập bình quân năm”, đại biểu Gia Lai nói và cho biết, theo thông lệ lành mạnh quốc tế chỉ 4 đến 6 lần.
Với giá nhà như vậy, ông Hoàng Anh nhận định, “người trẻ 30 năm lao động cật lực không mua nổi một căn nhà bằng người thừa kế một mảnh đất”, dẫn tới niềm tin vào hệ thống công bằng bắt đầu lung lay.
Nhận định đây không chỉ là vấn đề kinh tế mà chính là vấn đề chính trị xã hội dài hạn, ông Hoàng Anh nói, Nhật Bản năm 1991, Mỹ năm 2008 và Trung Quốc hiện nay “đều bắt đầu từ đầu cơ bất động sản được nuôi béo bằng tín dụng ngân hàng”.
Từ số liệu về dư nợ tín dụng của toàn bộ 35 ngân hàng thương mại do Thư viện Quốc hội cung cấp, ông Hoàng Anh “đặc biệt lo lắng”, bởi bất động sản tăng 132% trong 4 năm, từ 1.955.000 tỷ đồng năm 2021 lên 4.541.000 tỷ đồng năm 2025, gấp 2,4 lần tốc độ tăng công nghiệp.
Tín dụng bất động sản năm 2025 lớn gấp 1,81 lần tín dụng công nghiệp và gấp 5,3 lần tín dụng nông, lâm, thủy sản. “Trong khi đó, bất động sản không tạo ra giá trị xuất khẩu, không tạo việc làm bền vững”, ông Hoàng Anh cảnh báo.
Thêm nữa, chỉ riêng bất động sản và xây dựng chiếm 27,4% tổng tín dụng toàn hệ thống.
Điều đại biểu Quốc hội Hoàng Anh đặc biệt lo ngại là riêng năm 2024 - 2025, tín dụng bất động sản tăng đột biến 37,6%, trong khi tín dụng công nghiệp chỉ tăng 9,4%.
“Như vậy, Việt Nam chúng ta đang chạy marathon với đôi chân bị trói, vốn bị giam trong tài sản đầu cơ thay vì chảy vào nơi tạo ra giá trị thực”, đại biểu Quốc hội đoàn Gia Lai ví von.
Từ đó, ông đề nghị Chính phủ kiểm soát tín dụng bất động sản đầu cơ bằng công cụ thị trường, tránh dùng mệnh lệnh hành chính.
Theo ông, cần dự trữ bắt buộc phân biệt theo lĩnh vực để tín dụng chuyển sang sản xuất và công nghệ. Đồng thời, cần thực hiện ngay việc thu phí sử dụng đất theo hiệu quả kinh tế và thời gian đưa đất vào sử dụng.
Trước mắt, đại biểu đề nghị Quốc hội đưa vào Luật Thủ đô thông qua tại kỳ họp này và cuối năm đưa vào Luật Đô thị đặc biệt thực hiện tại TPHCM quy định: đất dự án chậm triển khai quá 24 tháng phải chịu phí tăng dần theo thời gian; nhà đất thứ hai trở lên không đưa vào sử dụng hoặc cho thuê phải áp dụng mức phí lũy tiến phù hợp. Toàn bộ nguồn thu này đưa vào Quỹ nhà ở xã hội, tái thiết chung cư cũ và hạ tầng đô thị thiết yếu.
Giải pháp này, theo ông Hoàng Anh, sẽ “đánh đúng vào động cơ đầu cơ, buộc đất quay về giá trị sử dụng thật, tạo không gian cho tăng trưởng thực tế”.
Vấn đề thứ hai được đại biểu Quốc hội Hoàng Anh đề cập là hệ số đầu tư (ICOR). Theo ông, ICOR cao (nghĩa là hiệu quả đầu tư thấp) là có ba nguyên nhân gốc rễ.
Nguyên nhân đầu tiên, theo đại biểu, là ngân sách dàn trải, nhiều dự án hoàn thành kỹ thuật nhưng chưa đưa vào sử dụng, chưa phát huy hiệu quả. “Dự án kéo dài đồng nghĩa chi phí tăng, ICOR tăng”, ông Hoàng Anh nói.
Các nguyên nhân tiếp theo là khâu chuẩn bị đầu tư yếu, đánh giá hiệu quả trước và sau dự án bị xem nhẹ, chi phí phi chính thức cao; vốn nợ đọng phân bổ không kịp thời.
Đại biểu dẫn chứng dự án quan trọng quốc gia cao tốc Pleiku - Quy Nhơn, chủ đầu tư đã thi công gần 5 tháng, đã kiến nghị nhiều lần bố trí 9.100 tỷ đồng năm 2026 nhưng đến nay vẫn chưa được giao vốn.
“ICOR cao không phải vì thiếu vốn mà vì thừa dự án, thiếu kỷ luật, thiếu trách nhiệm giải trình”, ông Hoàng Anh thẳng thắn nói, “bỏ thêm tiền vào hệ thống quản trị kém chỉ làm ICOR tăng thêm”.
Trước điều này, ông đề nghị Chính phủ cắt giảm ít nhất 30% số dự án phải đi kèm nguyên tắc cắt đúng dự án kém hiệu quả, giữ lại dự án lan tỏa cao. “Cắt ngẫu nhiên theo số lượng thì ICOR vẫn không giảm”, ông Hoàng Anh nêu.
Ông cũng đề nghị Chính phủ sớm ban hành hướng dẫn hạch toán hiệu quả kinh tế - xã hội theo yêu cầu tại Kết luận 18 của Trung ương. Đó là, hạch toán phải phù hợp với bản chất từng loại dự án, không thể dùng một bộ tiêu chí cho mọi dự án. Nếu không đây sẽ là nút thắt mới.
Tuy nhiên, theo đại biểu, trọng tâm không phải chỉ là báo cáo trước khi quyết định mà là sau 3 năm hoàn thành bắt buộc phải đánh giá kết quả thực hiện so với cam kết. Kết quả này phải công khai, ràng buộc trách nhiệm.
“Cam kết đầu ra phải là nghĩa vụ pháp lý như cam kết tài chính trong hợp đồng vay vốn”, ông Hoàng Anh nêu quan điểm.
Ngoài ra, đại biểu đề nghị dùng chuyển đổi số quản trị đầu tư công theo thời gian thực; thiết lập bảng điều khiển số theo dõi tiến độ, giải ngân, cảnh báo vượt dự toán, trách nhiệm từng khâu liên thông với chủ đầu tư, Kho bạc và Kiểm toán Nhà nước.
“Muốn hạ ICOR thực chất, trước hết phải số hóa toàn bộ vòng đời đồng vốn đầu tư công”, theo lời đại biểu Hoàng Anh.
Nhấn mạnh mục tiêu tăng trưởng hai con số là khả thi, nhưng đại biểu Hoàng Anh cho rằng, chỉ đạt được khi “dũng cảm cải cách đúng chỗ, không phải bơm thêm tiền vào hệ thống cũ, không phải ban hành thêm văn bản, mà phải thay đổi cơ chế phân bổ vốn, buộc mỗi đồng đầu tư phải chứng minh giá trị của nó”.
