(Thanh tra) - Chỉ ra nghịch lý trong nhiều trường hợp, càng tăng đầu tư nguy cơ lãng phí càng lớn, đại biểu Quốc hội cảnh báo tiết kiệm chi thường xuyên lại dồn nguồn lực vào các dự án kém hiệu quả, không phát huy được công năng sau đầu tư thì đó là sự lãng phí lớn hơn.
Thảo luận về tình hình kinh tế - xã hội chiều 20/4, đại biểu Quốc hội Trần Văn Lâm (Bắc Ninh) ghi nhận thời gian qua Chính phủ đã triển khai nhiều giải pháp để tiết kiệm trong quản lý thu, chi ngân sách, đặc biệt là đẩy mạnh tăng thu, đồng thời cắt giảm chi thường xuyên để chuyển sang chi cho đầu tư.
Tăng thu ngân sách mà triệt tiêu động lực kinh doanh thì cần nhìn nhận lại
Theo đại biểu Trần Văn Lâm, thu ngân sách cần được đặt trong tổng thể mục tiêu phát triển bền vững.
“Nếu việc tăng thu làm triệt tiêu động lực sản xuất kinh doanh, thu hẹp khu vực kinh tế, hoặc phát sinh những vấn đề xã hội, ảnh hưởng đến tiềm năng tăng trưởng dài hạn, thì hiệu quả của việc tăng thu đó cần được nhìn nhận lại một cách thấu đáo”, ông Lâm nêu.
Đại biểu dẫn thực tế việc Quốc hội quyết định miễn, giảm thuế, phí đã góp phần quan trọng giúp nền kinh tế ổn định, vượt qua những giai đoạn khó khăn do dịch bệnh, biến động quốc tế.
Từ đó, ông cho rằng, không chỉ tăng thu, mà là tăng thu như thế nào, ở lĩnh vực và khu vực nào, để vừa bảo đảm nguồn lực ngân sách, vừa nuôi dưỡng nguồn thu, thúc đẩy phát triển lâu dài.
Về chi ngân sách, ông Lâm lưu ý chi thường xuyên chủ yếu là chi cho con người và các lĩnh vực thiết yếu như y tế, giáo dục, văn hóa, xã hội, khoa học và công nghệ.
Những lĩnh vực này quyết định trực tiếp đến chất lượng nguồn nhân lực, năng suất lao động và năng lực đổi mới sáng tạo của nền kinh tế, tức là các yếu tố tạo nên tăng trưởng về chất và chiều sâu.
Trong khi đó, chi đầu tư công thường tác động trước hết đến quy mô nền kinh tế, tạo tăng trưởng về lượng và bề rộng.
“Nếu chỉ chú trọng tăng chi đầu tư mà chưa quan tâm đúng mức đến chi thường xuyên cho các lĩnh vực nền tảng, thì có thể làm suy giảm động lực phát triển bền vững trong dài hạn”, ông Lâm nhận định.
Tiết kiệm chi ngân sách không nên cứng nhắc theo mệnh lệnh hành chính
Nhấn mạnh tiết kiệm chi thường xuyên là cần thiết, nhưng theo ông Lâm, cần làm rõ thế nào là tiết kiệm.
Ông chỉ ra, nếu sau khi cắt giảm mà hoạt động vẫn bảo đảm, vẫn đạt mục tiêu quản lý thì cần đặt lại vấn đề về tính đúng đắn của định mức chi tiêu và chất lượng công tác lập dự toán.
“Giải pháp căn cơ phải là rà soát, hoàn thiện định mức; nâng cao chất lượng lập dự toán cho sát thực tế, chứ không phải là cứ thẳng tay cắt 5 hay 10% dự toán”, ông Lâm nói.
Với chi đầu tư, đại biểu đoàn Bắc Ninh cho rằng yêu cầu tiết kiệm không phải là cắt giảm quy mô vốn, mà là nâng cao hiệu quả sử dụng vốn.
Theo ông Lâm, hệ số ICOR đang ở mức cao, cho thấy hiệu quả đầu tư còn hạn chế, thậm chí có biểu hiện lãng phí.
“Nghịch lý là trong nhiều trường hợp, càng tăng đầu tư thì nguy cơ lãng phí càng lớn. Nếu tiết kiệm chi thường xuyên nhưng lại dồn nguồn lực vào các dự án kém hiệu quả, chậm triển khai, hoặc không phát huy được công năng sau đầu tư, thì đó còn là sự lãng phí lớn hơn”, ông Lâm phát biểu.
Ông đề nghị cần tập trung vào các giải pháp nâng cao hiệu quả đầu tư: từ khâu lựa chọn danh mục dự án, đến khâu chuẩn bị đầu tư, lập dự án, dự toán; tổ chức thực hiện, giải ngân; kiểm soát thất thoát, lãng phí; và quản lý, vận hành, khai thác sau đầu tư.
Nguyên tắc được đại biểu nhấn mạnh là “đầu tư bằng vốn vay thì hiệu quả phải cao hơn chi phí vay; đầu tư phải nhanh đưa vào sử dụng và phát huy hiệu quả thực tế”.
Kết thúc bài phát biểu, đại biểu Trần Văn Lâm nói tiết kiệm trong quản lý chi ngân sách không nên thực hiện máy móc, cứng nhắc theo mệnh lệnh hành chính, mà phải gắn với mục tiêu cao nhất là nâng cao hiệu quả sử dụng nguồn lực, phục vụ phát triển kinh tế - xã hội nhanh và bền vững.
Cần siết chặt giám sát chất lượng, tiến độ, hiệu quả đầu tư
Để thúc đẩy tăng trưởng gắn với giữ vững ổn định kinh tế vĩ mô, đại biểu Quốc hội Nguyễn Ngọc Sơn (TP Hải Phòng) cho rằng cần xác định rõ thứ tự ưu tiên chính sách trong trường hợp có xung đột giữa mục tiêu tăng trưởng cao với yêu cầu giữ ổn định vĩ mô, kiểm soát lạm phát, an toàn nợ công và an toàn hệ thống tài chính.
Ông cũng đề nghị làm rõ hơn nguồn lực cho tăng trưởng bởi thực tế cho thấy, điểm nghẽn không chỉ nằm ở thiếu vốn mà còn ở giải ngân chậm, chuẩn bị đầu tư yếu, thủ tục kéo dài, phân bổ dàn trải, dự án thiếu tính lan tỏa, năng lực thực hiện ở địa phương không đồng đều.
Theo đại biểu Sơn, Chính phủ cần chỉ rõ cơ chế khắc phục tình trạng trên để biến nguồn lực thành tăng trưởng thực, hiệu quả thực và kết quả phải đo đếm được.
Ông Sơn cũng đề nghị Chính phủ làm rõ tiêu chí xác định dự án ưu tiên để mở không gian phát triển mới, tháo điểm nghẽn liên kết vùng, giảm chi phí logistics, tăng năng lực sản xuất.
Đi kèm với đó, theo ông, cần siết chặt giám sát chất lượng, tiến độ, hiệu quả đầu tư và năng lực phối hợp thực hiện liên ngành, liên vùng.
“Thực tế cho thấy, rủi ro của hạ tầng không chỉ là chậm tiến độ, mà còn là phân tán nguồn lực, giải phóng mặt bằng không đồng đều giữa các địa phương, di dời hạ tầng kỹ thuật chậm, thiếu kết nối giữa các loại hình hạ tầng và nguy cơ đội vốn khi kéo dài thời gian thực hiện”, ông Sơn nói.
Một đề xuất khác, theo ông Sơn, cần lượng hóa rõ lộ trình tháo gỡ các nút thắt của hạ tầng năng lượng để bảo đảm mục tiêu tăng trưởng cao. Đây là khâu then chốt, bởi nếu không bảo đảm đủ điện, không bảo đảm hạ tầng truyền tải và không có nguồn điện nền ổn định thì toàn bộ mục tiêu phát triển sẽ đối mặt với rủi ro lớn, theo lời vị đại biểu.
Ông đề nghị Chính phủ báo cáo rõ hơn tiến độ và giải pháp tháo gỡ các vướng mắc trong thu hút đầu tư vào các dự án năng lượng tái tạo, các dự án LNG và các dự án điện gió ngoài khơi.
Ngoài ra, đại biểu Sơn cho rằng Chính phủ cũng cần báo cáo rõ hơn các kịch bản cung ứng điện, khí, xăng dầu trong trường hợp nhu cầu tăng đột biến hoặc thị trường quốc tế có biến động bất lợi.
