(Thanh tra) - Theo đại biểu Quốc hội, với người tiêu dùng, một đạo luật tốt trước hết phải trả lời được ba câu hỏi giản dị: kêu ở đâu, ai giải quyết, và nếu doanh nghiệp không hợp tác thì làm gì tiếp.
Chiều 20/10, sau khi nghe tờ trình, báo cáo thẩm tra ở hội trường, Quốc hội thảo luận tại tổ dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Thương mại, Luật Cạnh tranh, Luật Quản lý ngoại thương, Luật Bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng.
Góp ý, đại biểu Quốc hội Nguyễn Khánh Vũ (đoàn Quảng Trị) dành thời gian đề cập vấn đề hỗ trợ thương lượng của cơ quan quản lý Nhà nước để bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng.
Tán thành đưa việc tiếp nhận về gần dân, nhưng với những quy định trong dự thảo luật, ông Vũ thấy “người dân vẫn chưa biết gửi yêu cầu đến đâu”.
Nêu lý do, đại biểu Quốc hội đoàn Quảng Trị nói, dự thảo luật quy định “cơ quan tại địa phương” gồm UBND cấp tỉnh và cấp xã. Người dân tìm đến xã, nhưng xã không được giao nhiệm vụ hỗ trợ thương lượng.
Thêm nữa, theo đại biểu, Luật Tổ chức chính quyền địa phương quy định vấn đề liên quan từ 2 xã trở lên thuộc cấp tỉnh, từ 2 tỉnh trở lên thuộc Trung ương, “trừ trường hợp luật, nghị quyết của Quốc hội có quy định khác”.
Như vậy, nếu luật không quy định khác, yêu cầu mà người tiêu dùng và doanh nghiệp ở hai tỉnh có thể được xác định thuộc Trung ương, nhưng từ 1/7/2025, Bộ Công Thương đã dừng tiếp nhận.
Đại biểu Vũ cho biết trong thực tế, Bộ Công Thương có thông báo gửi Sở Công Thương “nơi người tiêu dùng sinh sống”, nhưng Ủy ban Cạnh tranh Quốc gia trả lời phản ánh của công dân tháng 1/2026 lại hướng dẫn “nơi công dân cư trú hoặc nơi doanh nghiệp đang hoạt động”.
“Người hướng dẫn còn chưa thống nhất thì người dân càng không biết gửi đến đâu”, ông Vũ nói và lưu ý, năm 2025, lĩnh vực thương mại điện tử đứng đầu về số lượng đơn, thư phản ánh, chiếm 21,3%.
Đại biểu đoàn Quảng Trị cũng chỉ ra dự thảo luật chưa quy định bước tiếp theo khi doanh nghiệp vẫn không thương lượng.
Theo ông Vũ, nếu giữ nguyên như dự thảo, thực tiễn vẫn xảy ra những trường hợp oái oăm. Ông Vũ ví dụ, người dân mua điện thoại qua mạng của cửa hàng ở tỉnh khác, máy lỗi, cửa hàng không trả lời. Ra xã thì xã chưa được giao quyền, lên tỉnh thì không rõ tỉnh nào, lên bộ thì bộ đã dừng tiếp nhận; chuyển được yêu cầu mà doanh nghiệp vẫn im lặng thì quy trình dừng lại.
“Quyền thì luật đã trao, nhưng người dân không biết kêu ở đâu, kêu ai, kêu xong làm gì tiếp”, đại biểu đoàn Quảng Trị nhận định.
Từ đó, ông đề nghị bổ sung quy định UBND cấp xã tiếp nhận, hỗ trợ thương lượng đối với yêu cầu mà người tiêu dùng cư trú và tổ chức, cá nhân kinh doanh có trụ sở, chi nhánh hoặc địa điểm kinh doanh trên cùng một đơn vị hành chính cấp xã.
UBND cấp tỉnh nơi người tiêu dùng cư trú tiếp nhận, hỗ trợ thương lượng đối với yêu cầu liên quan đến từ 2 đơn vị hành chính cấp xã trở lên, kể cả trường hợp tổ chức, cá nhân kinh doanh ở tỉnh khác.
Trường hợp tổ chức, cá nhân kinh doanh nước ngoài không có trụ sở, chi nhánh, đại diện tại Việt Nam, UBND cấp tỉnh chuyển yêu cầu đến bộ đầu mối giúp Chính phủ quản lý nhà nước về bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng để xử lý theo quy định về hợp tác quốc tế trong bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng.
Đại biểu Nguyễn Khánh Vũ cũng đề nghị bổ sung quy định trường hợp tổ chức, cá nhân kinh doanh không tiến hành thương lượng trong thời hạn 7 ngày làm việc, cơ quan, tổ chức đã chuyển yêu cầu, khi nhận được phản ánh của người tiêu dùng, có trách nhiệm hướng dẫn bằng văn bản để người tiêu dùng lựa chọn phương thức giải quyết tranh chấp khác theo quy định và xử lý theo thẩm quyền hoặc kiến nghị cơ quan có thẩm quyền xử lý vi phạm theo quy định của pháp luật.
Nhấn mạnh cần bổ sung thẩm quyền cho cấp xã trong tiếp nhận, hỗ trợ thương lượng, ông Vũ nói đây là cấp gần dân nhất.
Theo đại biểu, bổ sung quy định này vừa đảm bảo phân cấp đi đôi với giao việc cho từng cấp, vừa để khi người dân hỏi “kêu ở đâu”, câu trả lời đầu tiên là “ngay tại xã mình”.
“Với người tiêu dùng, một đạo luật tốt trước hết phải trả lời được ba câu hỏi giản dị: kêu ở đâu, ai giải quyết, và nếu doanh nghiệp không hợp tác thì làm gì tiếp. Các kiến nghị của tôi nhằm để luật trả lời rõ ba câu hỏi đó”, đại biểu Quốc hội Nguyễn Khánh Vũ bày tỏ.
Nêu quan điểm của cơ quan thẩm tra về hỗ trợ thương lượng và quản lý nhà nước tại địa phương, Chủ nhiệm Ủy ban Kinh tế và Tài chính Phan Văn Mãi cho biết Ủy ban cũng đề nghị làm rõ thẩm quyền giữa cấp tỉnh và cấp xã, cơ quan tiếp nhận chính, cơ chế chuyển hồ sơ, nguyên tắc không giải quyết trùng lặp và thẩm quyền đối với tranh chấp trên nền tảng số.
Đề cập hoạt động phân phối phiếu mua hàng, phiếu sử dụng dịch vụ (voucher), Phó Chủ nhiệm Ủy ban Công tác đại biểu Tạ Thị Yên (đoàn Điện Biên) nhận định đây vẫn là “khoảng trống” cần được xem xét xử lý ngay trong lần sửa luật lần này.
Bà cho hay, trước đây, theo pháp luật về thương mại điện tử, việc bán voucher được xác định là một hình thức dịch vụ khuyến mại trực tuyến. Sau khi khung pháp luật về thương mại điện tử thay đổi, cách phân loại này không còn như trước.
Trong khi đó, pháp luật về xúc tiến thương mại hiện chủ yếu điều chỉnh phiếu mua hàng, phiếu sử dụng dịch vụ trong các chương trình khuyến mại; còn hoạt động doanh nghiệp đứng ra phân phối voucher như một hoạt động kinh doanh độc lập thì chưa có vị trí pháp lý thật rõ.
“Voucher liên quan trực tiếp đến khoản tiền người tiêu dùng đã trả trước, thời hạn sử dụng, phạm vi chấp nhận voucher và trách nhiệm khi bên phát hành hoặc bên cung cấp dịch vụ không thực hiện được cam kết”, bà Yên nói.
Từ đó, theo Phó Chủ nhiệm Ủy ban Công tác đại biểu, cần nhìn vào bản chất của hoạt động, chứ không chỉ nhìn vào tên gọi của hợp đồng, nhất là voucher trong nhiều trường hợp là một công cụ kích cầu, thúc đẩy tiêu dùng, hỗ trợ bán hàng.
Bà Yên đề nghị rà soát các quy định về xúc tiến thương mại, kinh doanh dịch vụ khuyến mại trong Luật Thương mại, theo hướng xác định rõ phạm vi hoạt động phân phối phiếu mua hàng, phiếu sử dụng dịch vụ nào thuộc hoạt động xúc tiến thương mại.
Nếu đưa hoạt động này vào phạm vi điều chỉnh của luật, bà Yên góp ý, cần đặt ra một số nguyên tắc tối thiểu như phải công khai thời hạn sử dụng, phạm vi và địa điểm chấp nhận voucher; làm rõ trách nhiệm đối với khoản tiền người tiêu dùng đã trả trước; trách nhiệm của bên phát hành, bên phân phối và bên cung cấp hàng hóa, dịch vụ.
