(Thanh tra) - Dự thảo Bộ luật Hình sự sửa đổi quy định theo hướng bỏ hình phạt tử hình đối với tội mua bán trái phép chất ma túy. Đại biểu Quốc hội đề nghị nghiên cứu kỹ bởi ma túy không chỉ gây hậu quả trực tiếp đối với sức khỏe, tính mạng con người mà còn kéo theo nhiều hệ lụy nghiêm trọng.
Chiều 19/10, Quốc hội thảo luận tại tổ về dự án Luật Hình sự sửa đổi. Một trong những vấn đề được đại biểu quan tâm là định hướng thu hẹp hình phạt tử hình, trong đó có việc bỏ hình phạt tử hình đối với tội mua bán trái phép chất ma túy.
Bí thư Thành ủy Đà Nẵng Lê Ngọc Quang thống nhất định hướng thu hẹp hình phạt tử hình. Tuy nhiên, với tội phạm ma túy, nhất là các đường dây xuyên quốc gia có tổ chức, quy mô đặc biệt lớn, ông Quang cho rằng cần đánh giá hết sức thận trọng tác động của việc bỏ hình phạt tử hình.
“Tội phạm ma túy không chỉ gây hậu quả trực tiếp đối với sức khỏe, tính mạng con người mà còn kéo theo nhiều hệ lụy nghiêm trọng về an ninh trật tự và đời sống xã hội”, ông Quang nói.
Bí thư Thành ủy Đà Nẵng đề nghị cơ quan soạn thảo tiếp tục đánh giá đầy đủ cơ sở thực tiễn phòng ngừa, răn đe và tác động của từng phương án chính sách hình phạt; trong đó cân nhắc kỹ việc xử lý đối với đối tượng chủ mưu, cầm đầu, tổ chức đường dây ma túy đặc biệt lớn.
Đồng thời, theo ông Quang, cần phân hóa rõ trách nhiệm hình sự theo vai trò, tính chất, mức độ tham gia của từng đối tượng, không đánh đồng người chủ mưu, cầm đầu với người giúp sức có vai trò thứ yếu và người tích cực hợp tác với cơ quan chức năng.
Chung mối quan tâm, đại biểu Nguyễn Khánh Vũ (đoàn Quảng Trị) cho hay luật hiện hành đã nâng ngưỡng tử hình của tội này lên khoảng 30 lần. Các bản án tử hình đã tuyên trước đó cũng chỉ được giữ lại khi người phạm tội vừa là người chủ mưu, cầm đầu, chỉ huy, vừa có từ 2 tình tiết tăng nặng trở lên.
“Hình phạt tử hình chỉ còn áp dụng với số ít vụ có khối lượng đặc biệt lớn”, ông Vũ nói từ khi luật có hiệu lực (1/7/2025) đến nay vẫn có vụ án tuyên tử hình, điển hình như vụ TAND TPHCM tuyên tử hình 2 bị cáo về tội mua bán trái phép chất ma túy trong đường dây hơn 143 kg ma túy.
Vì thế, ông Vũ góp ý cần báo cáo cụ thể từ ngày 1/7/2025 đến nay, số bản án tử hình về tội này giảm bao nhiêu so với trước, số vụ có khối lượng từ 3 kg trở lên tăng hay giảm để làm cơ sở trước khi quyết định bỏ hình phạt tử hình.
Thêm nữa, đại biểu đoàn Quảng Trị cho rằng bỏ tử hình đối với tội mua bán nhưng giữ đối với tội sản xuất là không tương xứng. Thậm chí, có thể làm cho “nước ta có nguy cơ trở thành địa bàn trung chuyển và tiêu thụ các chất ma túy” như ý kiến của một số thành viên Thường trực Ủy ban Pháp luật và Tư pháp.
Dẫn chứng thực tiễn, ông Vũ thông tin Quảng Trị có hơn 400 km đường biên giới Việt – Lào, bị các đường dây ma túy xuyên quốc gia lợi dụng làm địa bàn trung chuyển, chủ yếu phục vụ thị trường tiêu thụ trong nước.
Năm 2025 và 6 tháng đầu năm 2026, tỉnh phát hiện 592 vụ với 1.110 đối tượng; nhiều vụ vượt xa ngưỡng 3 kg.
“Các đường dây này bất chấp cả án tử hình để hoạt động. Nếu bỏ hình phạt này, sức răn đe sẽ bị hạ thấp đúng lúc loại tội phạm này đang gia tăng”, ông Vũ lo ngại.
Từ những phân tích trên, đại biểu Nguyễn Khánh Vũ đề nghị giữ hình phạt tử hình đối với tội mua bán trái phép chất ma túy như luật hiện hành
Một nội dung khác, Đại tá Sầm Minh Hồ, Phó Giám đốc Công an tỉnh Cao Bằng, thể hiện quan điểm đồng tình với việc bổ sung quy định về nhóm tội phạm có tổ chức và tội thành lập hoặc tham gia nhóm tội phạm có tổ chức.
Theo ông Hồ, tội phạm có tổ chức có đặc điểm nguy hiểm khác hẳn với trường hợp một cá nhân phạm tội hoặc nhiều người cùng thực hiện một hành vi phạm tội trong vụ án cụ thể.
“Trong tội phạm có tổ chức, điều đáng quan tâm không chỉ là hành vi phạm tội đã xảy ra, mà còn là sự hình thành và tồn tại của một cấu trúc tội phạm. Cấu trúc đó có người tổ chức, người chỉ huy, người thực hiện, người hỗ trợ; giữa các thành viên có sự phân công, phối hợp và có thể duy trì hoạt động trong thời gian dài”, Đại tá Hồ phân tích.
Khi một nhóm tội phạm đã hình thành, theo ông, nhóm đó có khả năng tiếp tục thực hiện nhiều hành vi phạm tội khác, tuyển mộ thêm thành viên, mở rộng phạm vi hoạt động và sử dụng các nguồn lực, phương thức ngày càng tinh vi.
Vì vậy, nếu chỉ xử lý từng hành vi phạm tội cụ thể sau khi hậu quả đã xảy ra thì chưa phản ánh đầy đủ tính nguy hiểm của chính cấu trúc tội phạm này.
Việc bổ sung quy định trên, Phó Giám đốc Công an tỉnh Cao Bằng cho rằng cách tiếp cận trong xử lý tội phạm chủ động hơn, nhằm ngăn chặn sự hình thành và duy trì các nhóm tội phạm có tổ chức.
Phó Giám đốc Công an tỉnh Cao Bằng cũng khẳng định việc bổ sung các điều luật hay tăng nặng mức hình phạt không phải vì mục đích bắt bớ hay xử lý nhiều, mà là để mọi người nhận diện, biết được và tự giác phòng ngừa, không vi phạm.
Vẫn theo Đại tá Sầm Minh Hồ, phạm vi hoạt động của một nhóm tội phạm có thể vượt ra ngoài địa giới hành chính hoặc lãnh thổ quốc gia.
Vì thế, việc bổ sung các quy định giúp pháp luật hình sự có thêm công cụ để nhận diện và xử lý các dạng tổ chức tội phạm có phương thức hoạt động mới, phục vụ công tác phòng ngừa từ sớm, từ xa, không để tội phạm có điều kiện thực hiện hành vi phạm tội.
