Sáng 25/9, Ủy ban Thường vụ Quốc hội cho ý kiến về việc giải trình, tiếp thu, chỉnh lý đối với dự án Bộ luật Hình sự (sửa đổi). Một trong những vấn đề được quan tâm là thu hẹp phạm vi áp dụng hình phạt tử hình, nhất là với Tội mua bán trái phép chất ma túy và Tội hiếp dâm người dưới 16 tuổi.

Băn khoăn bỏ tử hình với tội mua bán ma túy và hiếp dâm người dưới 16 tuổi

Báo cáo của Chính phủ giải trình, tiếp thu ý kiến tại kỳ họp không thường lệ lần thứ nhất về dự án luật này, Thượng tướng Phạm Thế Tùng, Thứ trưởng Bộ Công an cho biết, đa số ý kiến tán thành chủ trương thu hẹp tử hình.

Bên cạnh đó, một số đại biểu còn băn khoăn và đề nghị cần cân nhắc, đánh giá về việc thu hẹp phạm vi áp dụng hình phạt tử hình, đặc biệt là đối với Tội mua bán trái phép chất ma túy và Tội hiếp dâm người dưới 16 tuổi.

Qua tổng kết công tác đấu tranh phòng, chống tội phạm, Thứ trưởng Bộ Công an nêu thực tế cho thấy một số tội danh dù tỷ lệ áp dụng hình phạt tử hình tương đối cao, trong đó có Tội mua bán trái phép chất ma túy, tuy nhiên, diễn biến của loại tội phạm này vẫn rất phức tạp.

Do đó, Chính phủ cho rằng hiệu quả phòng ngừa, đấu tranh đối với loại tội phạm này không chỉ phụ thuộc vào việc có áp dụng hình phạt tử hình hay không, mà phụ thuộc chủ yếu vào hiệu quả của công tác phòng ngừa, phát hiện và đấu tranh của các cơ quan chức năng, bảo đảm kịp thời và hiệu quả.

Với Tội hiếp dâm người dưới 16 tuổi, cơ quan chủ trì soạn thảo là Bộ Công an thống nhất về yêu cầu bảo vệ đặc biệt đối với trẻ em và xử lý nghiêm tội phạm xâm hại trẻ em.

Tuy nhiên, theo Bộ Công an, việc xác định phạm vi áp dụng hình phạt tử hình còn phải đặt trong tổng thể chính sách hình sự và các nghĩa vụ quốc tế của Việt Nam.

Dự thảo Bộ luật lần này đã được chỉnh lý theo hướng không quy định hình phạt tử hình, nhưng vẫn giữ đây là tội phạm đặc biệt nghiêm trọng, quy định hình phạt 20 năm tù hoặc tù chung thân đối với các trường hợp đặc biệt nghiêm trọng.

Trường hợp hành vi đồng thời đủ yếu tố cấu thành tội phạm khác xâm phạm tính mạng thì trách nhiệm hình sự được xác định theo quy định tương ứng của Bộ luật Hình sự.

Báo cáo ý kiến về việc giải trình, tiếp thu, chỉnh lý dự thảo Bộ luật Hình sự (sửa đổi), Chủ nhiệm Ủy ban Pháp luật và Tư pháp Phan Chí Hiếu cho biết Thường trực Ủy ban Pháp luật và Tư pháp tán thành việc tiếp tục thu hẹp phạm vi áp dụng hình phạt tử hình.

Tuy nhiên, theo Ủy ban Pháp luật và Tư pháp, việc xem xét bỏ hình phạt tử hình ở tội nào cần được cân nhắc kỹ để tránh gây tác động bất lợi tới hiệu quả răn đe, phòng ngừa, xử lý tội phạm cũng như yêu cầu đặt ra trong việc thực hiện những mục tiêu, nhiệm vụ đấu tranh phòng, chống tội phạm trong giai đoạn mới (nhất là Tội mua bán trái phép chất ma túy và Tội hiếp dâm người dưới 16 tuổi).

Chủ nhiệm Ủy ban Pháp luật và Tư pháp Phan Chí Hiếu. Ảnh: quochoi.vn

Trường hợp còn có nhiều ý kiến khác nhau về phạm vi thu hẹp hình phạt tử hình ở các tội danh, Ủy ban Pháp luật và Tư pháp đề nghị Ủy ban Thường vụ Quốc hội chỉ đạo việc xin ý kiến đại biểu Quốc hội.

Nếu cần thiết, ông Phan Chí Hiếu đề nghị cơ quan chủ trì soạn thảo báo cáo cấp có thẩm quyền xem xét, cho ý kiến chỉ đạo.

Loại trừ trách nhiệm hình sự với người thực hiện nhiệm vụ quốc phòng, chống tội phạm

Về quy định loại trừ trách nhiệm hình sự đối với trường hợp thực hiện nhiệm vụ quốc phòng, an ninh, phòng, chống tội phạm, một số ý kiến đại biểu Quốc hội cho rằng cần mở rộng phạm vi đối với những người thực hiện các nhiệm vụ này, không nên bó hẹp trong phạm vi “người trong lực lượng vũ trang nhân dân”.

Ý kiến khác nhận định phạm vi “thực hiện nhiệm vụ quốc phòng, an ninh hoặc phòng, chống tội phạm” là quá rộng.

Về vấn đề này, Thứ trưởng Bộ Công an cho biết việc bổ sung quy định được xây dựng trên cơ sở thể chế hoá quan điểm chỉ đạo của Đảng tại Đề án về cơ chế bảo vệ cán bộ và quy định của pháp luật quốc tế tại Công ước chống tội phạm có tổ chức xuyên quốc gia.

Ủy ban Thường vụ Quốc hội cho ý kiến về việc giải trình, tiếp thu, chỉnh lý đối với dự án Bộ luật Hình sự (sửa đổi). Ảnh: quochoi.vn

Thượng tướng Phạm Thế Tùng, Thứ trưởng Bộ Công an khẳng định chủ thể được loại trừ trách nhiệm hình sự đã được cơ quan soạn thảo xác định với phạm vi là người có nhiệm vụ chuyên trách và trực tiếp thực hiện nhiệm vụ quốc phòng, an ninh hoặc phòng, chống tội phạm thuộc lực lượng vũ trang. Đây là lực lượng đã được đào tạo, huấn luyện, trang bị bài bản để phục vụ các nhiệm vụ chiến đấu có tính rủi ro, nguy hiểm cao.

Trường hợp loại trừ trách nhiệm hình sự được xác định trong phạm vi các lực lượng chuyên trách này trực tiếp thực hiện nhiệm vụ “đúng và đầy đủ trách nhiệm” nhưng vẫn gây thiệt hại.  

Vấn đề khác, nhiều ý kiến tán thành với việc dự thảo Bộ luật về cơ bản nâng gấp đôi hình phạt tiền và mức định lượng là tiền làm căn cứ truy cứu trách nhiệm hình sự.

Tuy nhiên, nhiều ý kiến cho rằng không nâng mức phạt tiền và mức định lượng là tiền dùng làm căn cứ truy cứu trách nhiệm hình sự đồng loạt đối với tất cả các tội phạm mà phải có sự phân hóa.

Hình phạt tiền phát huy hiệu quả cao hơn đối với các tội xâm phạm trật tự quản lý kinh tế, tham nhũng, lãng phí, đánh bạc, môi trường…; đối với các nhóm tội khác cần cân nhắc thận trọng.

Tiếp thu ý kiến, cơ quan chủ trì soạn thảo chỉnh lý dự thảo Bộ luật theo hướng không áp dụng một hệ số tăng duy nhất cho toàn bộ các tội danh mà rà soát theo nhóm tội phạm và từng cấu thành cụ thể; có tội tăng theo mức khác nhau, có tội giữ nguyên do đã được điều chỉnh gần đây hoặc do yêu cầu chính sách riêng.