Nhiều địa phương tăng tốc triển khai nhà ở cho thuê. Ảnh: Thiên Tâm

Từ định hướng “nhà ở cho thuê là trụ cột chiến lược” được Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm nhấn mạnh tại cuộc làm việc với Đảng ủy Chính phủ và các bộ, ngành về phát triển nhà ở xã hội, nhiều địa phương đang bắt đầu tăng tốc triển khai các dự án nhà ở cho thuê và nhà lưu trú công nhân.

Tại cuộc làm việc với lãnh đạo Hải Phòng, Quảng Ninh, Bắc Ninh, Hưng Yên và Ninh Bình ngày 1/6, Thủ tướng Chính phủ Lê Minh Hưng tiếp tục yêu cầu chuyển mạnh tư duy phát triển nhà ở, từ chỗ chủ yếu phát triển nhà để bán sang phát triển đồng thời cả nhà ở thương mại và nhà ở cho thuê.

Theo Thủ tướng, nhu cầu thuê nhà hiện rất lớn nhưng quỹ nhà cho thuê dài hạn với giá phù hợp vẫn thiếu nghiêm trọng. Đây cũng là lý do nhiều địa phương thời gian gần đây đồng loạt thúc đẩy các dự án nhà lưu trú công nhân và nhà ở cho thuê.

Các địa phương tăng tốc phát triển nhà ở cho thuê

Tại Hải Phòng, nơi hiện có hơn 370.000 lao động trong các khu công nghiệp, nhu cầu nhà ở xã hội và nhà ở cho thuê giai đoạn 2026 - 2030 được ước tính khoảng 33.000 căn hộ. Thành phố hiện đang đẩy mạnh phát triển các mô hình nhà ở cho thuê và lưu trú công nhân, đồng thời kiện toàn Quỹ Nhà ở địa phương để tạo nguồn lực triển khai.

Một số mô hình như ký túc xá Pegatron hay LG Display với hơn 1.300 phòng được xem là tín hiệu cho thấy doanh nghiệp khu công nghiệp sẵn sàng tham gia nếu có cơ chế phù hợp.

Tại Bắc Ninh, địa phương có mật độ khu công nghiệp lớn bậc nhất miền Bắc, chính quyền cũng đang thúc đẩy nhiều dự án nhà lưu trú công nhân và nhà ở cho thuê dài hạn tại các khu công nghiệp lớn như VSIP Bắc Ninh II hay Quang Châu.

Trong khi đó, TPHCM đang triển khai mô hình phối hợp giữa doanh nghiệp và tổ chức công đoàn để phát triển nhà cho thuê dành cho người lao động.

Theo kế hoạch, Liên đoàn Lao động TPHCM sẽ tham gia làm trung gian thu tiền thuê nhà nhằm giúp chủ đầu tư yên tâm hơn về dòng tiền vận hành. Hiện khoảng 70.000 căn hộ đã được các doanh nghiệp và tổ chức công đoàn thống nhất kế hoạch triển khai.

Cần cơ chế đủ mạnh để hút doanh nghiệp tham gia

Dù nhiều địa phương đã bắt đầu nhập cuộc, giới chuyên gia cho rằng để hiện thực hóa mục tiêu phát triển nhanh thị trường nhà ở cho thuê với giá hợp lý, Việt Nam vẫn cần tháo gỡ hàng loạt điểm nghẽn về vốn, đất đai và cơ chế ưu đãi.

Luật sư Hoàng Văn Hà - Công ty Luật ARC Hà Nội cho rằng việc xác định “nhà ở cho thuê là trụ cột chiến lược” thể hiện sự chuyển dịch từ tư duy “sở hữu nhà ở bằng mọi giá” sang bảo đảm quyền tiếp cận chỗ ở phù hợp cho mọi người dân.

Theo ông Hà, hiện nay điểm nghẽn lớn nhất là hiệu quả đầu tư chưa đủ hấp dẫn do thời gian thu hồi vốn dài trong khi chi phí đầu tư, tài chính và quản lý vận hành ngày càng cao. Nếu không có cơ chế ưu đãi đủ mạnh thì doanh nghiệp rất khó mặn mà với phân khúc này.

Theo luật sư, để thu hút khu vực tư nhân tham gia, cần xây dựng cơ chế đồng bộ về đất đai, thuế, tín dụng và quyền khai thác dự án. Trong đó, Nhà nước cần chủ động tạo lập quỹ đất sạch tại các khu công nghiệp, khu đô thị lớn và có cơ chế miễn, giảm tiền sử dụng đất cho các dự án phục vụ mục tiêu an sinh.

Tại một phiên toạ đàm về nhà ở cho thuê gần đây, TS. Lê Xuân Nghĩa - Thành viên Hội đồng Tư vấn chính sách tài chính tiền tệ Quốc gia cũng cho rằng nguồn vốn hiện là điểm nghẽn lớn nhất của mô hình nhà ở cho thuê.

Theo ông, đặc thù của phân khúc này là thời gian hoàn vốn kéo dài trong khi nguồn vốn ngân hàng chủ yếu mang tính ngắn và trung hạn.

“Nếu muốn hình thành nền tảng nhà ở cho thuê trong 10 năm tới thì cần sử dụng vốn đầu tư công và các nguồn vốn từ Chính phủ, chứ không nên quá trông chờ vào tín dụng ưu đãi”, TS. Lê Xuân Nghĩa nhận định.

Trong khi đó, theo Viện Nghiên cứu Đánh giá Thị trường Bất động sản Việt Nam (VARS IRE), Việt Nam hiện gần như chưa hình thành được hệ thống nhà ở cho thuê chuyên nghiệp và dài hạn. Nếu không có một “thiết kế thể chế đặc biệt”, rất khó để khu vực tư nhân tham gia mạnh vào phân khúc này do biên lợi nhuận thấp và thời gian thu hồi vốn kéo dài.

Theo VARS IRE, bên cạnh sửa đổi Luật Nhà ở, Luật Đất đai và Luật Kinh doanh bất động sản, Việt Nam cần sớm phát triển các quỹ đầu tư nhà ở, cơ chế tín dụng dài hạn và hành lang pháp lý riêng cho thị trường thuê nhà để tạo nền tảng cho phân khúc này phát triển bền vững.