Theo TS Trần Đăng Vinh, một hệ thống pháp luật tốt không chỉ bảo đảm quản lý nhà nước hiệu quả mà còn phải tạo động lực cho phát triển. Đồ hoạ: PH

Trong bối cảnh đó, yêu cầu đặt ra không chỉ là tổ chức thi hành hiệu quả các quy định mới mà còn tiếp tục hoàn thiện thể chế để đáp ứng yêu cầu phát triển đất nước, nâng cao hiệu lực quản lý nhà nước và khơi thông các nguồn lực cho phát triển.

Trao đổi với Báo Thanh tra, TS Trần Đăng Vinh, Vụ trưởng Vụ Pháp chế Thanh tra Chính phủ, chia sẻ những quan điểm về định hướng hoàn thiện thể chế, đổi mới hoạt động thanh tra và xây dựng nền thanh tra hiện đại, chuyên nghiệp, liêm chính, phục vụ người dân và doanh nghiệp.

- Sau gần một tháng hệ thống pháp luật mới chính thức có hiệu lực, ông đánh giá như thế nào về việc triển khai hành lang pháp lý phục vụ đổi mới hoạt động của ngành Thanh tra?

+ TS Trần Đăng Vinh, Vụ trưởng Vụ Pháp chế: Đến thời điểm này có thể khẳng định việc hệ thống pháp luật về tiếp công dân, giải quyết khiếu nại, tố cáo và phòng, chống tham nhũng đồng loạt có hiệu lực từ ngày 1/7/2026 là một dấu mốc rất quan trọng trong quá trình hoàn thiện thể chế của ngành Thanh tra.

Điều quan trọng nhất không chỉ là ban hành đầy đủ các văn bản quy phạm pháp luật mà là lần đầu tiên chúng ta có một hệ thống pháp luật được xây dựng đồng bộ, thống nhất và có hiệu lực cùng thời điểm, tạo cơ sở pháp lý vững chắc để triển khai mô hình chính quyền địa phương hai cấp và tổ chức thực hiện thống nhất trên phạm vi cả nước.

Quang cảnh cuộc họp thẩm định dự thảo Thông tư quy định Bộ Chỉ số đánh giá công tác phòng, chống tham nhũng, lãng phí, tiêu cực. Ảnh: PH

Thanh tra Chính phủ đã tham mưu Quốc hội ban hành các luật sửa đổi, bổ sung Luật...; đồng thời tham mưu Chính phủ ban hành các nghị định quy định chi tiết và hướng dẫn thi hành, bảo đảm không để xảy ra khoảng trống pháp lý và tập trung tháo gỡ “điểm nghẽn” trong thực thi. Đây là kết quả của quá trình chuẩn bị công phu, bám sát chủ trương của Đảng, yêu cầu của Quốc hội, Chính phủ và thực tiễn quản lý nhà nước.

Theo tôi, giá trị lớn nhất của đợt hoàn thiện thể chế lần này nhằm tạo lập khuôn khổ pháp lý cho việc đổi mới phương thức hoạt động theo hướng chuyên nghiệp, hiện đại, minh bạch; tăng cường kiểm soát quyền lực, nâng cao trách nhiệm giải trình và đẩy mạnh chuyển đổi số.

Đây cũng là tiền đề quan trọng để ngành Thanh tra thực hiện tốt hơn vai trò quản lý nhà nước trong lĩnh vực tiếp công dân giải quyết khiếu nại, tố cáo và phòng, chống tham nhũng, tiêu cực và đồng hành cùng sự phát triển của đất nước.

- Theo ông, điểm mới nổi bật nhất của hệ thống pháp luật lần này là gì?

+ TS Trần Đăng Vinh, Vụ trưởng Vụ Pháp chế: Theo tôi, điểm mới nổi bật nhất không chỉ nằm ở việc sửa đổi, bổ sung các quy định của pháp luật mà là sự đổi mới trong tư duy xây dựng và tổ chức thi hành pháp luật. Nếu trước đây pháp luật chủ yếu được nhìn nhận như công cụ quản lý thì ngày nay phải trở thành nền tảng để kiến tạo phát triển, phục vụ người dân, doanh nghiệp.

Tinh thần xuyên suốt của hệ thống pháp luật mới là lấy hiệu lực, hiệu quả quản trị nhà nước và quyền, lợi ích hợp pháp của người dân, doanh nghiệp làm trung tâm.

TS Trần Đăng Vinh cho rằng điểm nổi bật nhất là sự đổi mới trong tư duy xây dựng và tổ chức thi hành pháp luật. Đồ hoạ: PH

Các quy định được thiết kế theo hướng phân định rõ chức năng, nhiệm vụ và thẩm quyền; đẩy mạnh phân cấp, phân quyền gắn với kiểm soát quyền lực; tăng cường trách nhiệm giải trình và nâng cao chất lượng tổ chức thi hành pháp luật.

Trong lĩnh vực tiếp công dân, giải quyết khiếu nại, tố cáo và phòng, chống tham nhũng, tư duy quản lý có sự chuyển biến từ  quản lý thủ công sang quản trị số thông qua việc đưa dữ liệu và hạ tầng số làm nền tảng cốt lõi như tiếp công dân trực tuyến, kết nối cơ sở dữ liệu quốc gia về khiếu nại, tố cáo và tài sản. Chuyển từ giải quyết vụ việc một cách bị động sang phòng ngừa chủ động, siết chặt kỷ luật kê khai, minh bạch nguồn gốc tài sản, nâng cao trách nhiệm giải trình, bảo vệ người tố cáo, đấu tranh chống tiêu cực, hoàn thiện cơ chế để hạn chế phát sinh vi phạm. Đây là xu hướng phù hợp với yêu cầu xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa và nền hành chính hiện đại.

Tôi cho rằng, một hệ thống pháp luật tốt không chỉ bảo đảm tính hợp hiến, hợp pháp và thống nhất, mà còn phải ổn định, minh bạch, dễ thực hiện và có khả năng thích ứng với sự phát triển nhanh của thực tiễn. Đó cũng là định hướng mà Thanh tra Chính phủ đang kiên trì theo đuổi trong quá trình tiếp tục hoàn thiện thể chế của ngành Thanh tra.

- Theo ông, việc hoàn thiện thể chế sẽ tạo ra những chuyển biến gì đối với hoạt động của ngành Thanh tra?

+ TS Trần Đăng Vinh, Vụ trưởng Vụ Pháp chế: Hoàn thiện thể chế không phải là mục tiêu tự thân mà là điều kiện tiên quyết để đổi mới toàn diện hoạt động của ngành Thanh tra. Khi khuôn khổ pháp lý được hoàn thiện, hoạt động thanh tra sẽ có cơ sở để vận hành thống nhất, chuyên nghiệp và minh bạch hơn; đồng thời phát huy tốt hơn vai trò là một công cụ kiểm soát quyền lực của Nhà nước.

Điều tôi kỳ vọng lớn nhất là sự chuyển biến về phương thức hoạt động. Thanh tra không chỉ dừng lại ở việc phát hiện và xử lý vi phạm mà phải chủ động nhận diện những bất cập trong cơ chế quản lý, phát hiện các “điểm nghẽn” của chính sách, từ đó kiến nghị sửa đổi, bổ sung và hoàn thiện pháp luật. Mỗi cuộc thanh tra cần tạo ra giá trị vượt ra ngoài phạm vi một vụ việc, góp phần nâng cao chất lượng quản trị nhà nước và phòng ngừa vi phạm trong tương lai.

Bên cạnh đó, việc đẩy mạnh phân cấp, phân quyền và tổ chức chính quyền địa phương hai cấp cũng đòi hỏi phải tăng cường kiểm soát quyền lực, xác định rõ trách nhiệm của từng cơ quan, từng cấp và từng cá nhân trong quá trình thực thi công vụ. Đây là yếu tố quan trọng để bảo đảm kỷ luật, kỷ cương hành chính đi đôi với phát huy tính chủ động, sáng tạo của các cấp, các ngành.

Các đại biểu dự cuộc họp thẩm định dự thảo Thông tư quy định Bộ Chỉ số đánh giá công tác phòng, chống tham nhũng, lãng phí, tiêu cực. Ảnh: PH

Một chuyển biến quan trọng khác là thúc đẩy chuyển đổi số trong hoạt động của ngành Thanh tra. Việc xây dựng cơ sở dữ liệu, số hóa hồ sơ, kết luận thanh tra, kết nối và chia sẻ dữ liệu giữa các cơ quan, cùng với việc từng bước ứng dụng trí tuệ nhân tạo trong nghiên cứu, phân tích và hỗ trợ ra quyết định sẽ góp phần nâng cao chất lượng, tính minh bạch và hiệu quả của hoạt động thanh tra.

Tôi tin rằng, với nền tảng thể chế ngày càng hoàn thiện, ngành Thanh tra sẽ tiếp tục đổi mới theo hướng hiện đại, chuyên nghiệp, liêm chính và hiệu quả; vừa thực hiện tốt chức năng kiểm soát quyền lực, phòng ngừa tham nhũng, tiêu cực, vừa đồng hành cùng sự phát triển thông qua việc kiến nghị hoàn thiện cơ chế, chính sách và khơi thông các nguồn lực cho phát triển.

- Trân trọng cảm ơn ông!