(Thanh tra) - Dự báo hơn 440.000 hộ gia đình có nguy cơ thiếu nước sạch trong mùa khô 2026 - 2027 do ảnh hưởng của hiện tượng El Niño cực mạnh đang đặt hệ thống an sinh xã hội trước những thử thách rất lớn. Tình trạng này đòi hỏi hành động quyết liệt, đồng bộ mang tính "quản trị rủi ro" thay vì "ứng phó bị động".
Trong bối cảnh nguy cơ thiếu nước sinh hoạt có thể gia tăng vào mùa khô năm 2027, sự chủ động của các cơ quan quản lý, chính quyền địa phương và đơn vị cấp nước sẽ quyết định hiệu quả ứng phó.
Cảnh báo sớm, chuẩn bị nguồn cấp thay thế và phân bổ nước theo nhu cầu thiết yếu cần được triển khai đồng bộ, nhằm hạn chế tối đa tình trạng người dân thiếu nước sạch khi hạn hán và xâm nhập mặn diễn biến phức tạp.
Cục trưởng Cục Quản lý tài nguyên nước (Bộ Nông nghiệp và Môi trường) Châu Trần Vĩnh nhấn mạnh tinh thần “chủ động từ sớm, từ xa,” không chờ đến mùa khô mới chống hạn, nhằm bảo đảm nước sinh hoạt và duy trì sản xuất.
Số liệu tổng hợp từ các địa phương cho thấy bức tranh đáng lo ngại: Dự báo có hơn 440.000 hộ gia đình trên phạm vi cả nước có nguy cơ thiếu nước sinh hoạt trầm trọng trong mùa khô 2026 - 2027.
Cụ thể, khu vực Bắc Trung Bộ có khoảng 67.000 hộ tại 100 xã; vùng Duyên hải Nam Trung Bộ và Tây Nguyên có khoảng 164.000 hộ tại 94 xã; khu vực Đông Nam Bộ có khoảng 77.000 hộ và Đồng bằng sông Cửu Long có khoảng 139.000 hộ dân tại 73 xã bị ảnh hưởng.
Đặc biệt dễ bị tổn thương là hơn 53.500 hộ dân sinh sống rải rác ven kênh rạch, vùng bãi ngang ven biển Đồng bằng sông Cửu Long - nơi mạng lưới cấp nước tập trung chưa vươn tới. Nhiều nhà máy cấp nước tập trung được dự báo cũng đứng trước nguy cơ phải giảm công suất do nguồn nước thô bị nhiễm mặn hoặc suy kiệt lưu lượng.
Vì thế, để chủ động ứng phó với ảnh hưởng của El Niño, mới đây, Bộ Nông nghiệp và Môi trường ban hành Công văn số 11942/BNNMT-TNN đề nghị UBND các tỉnh, thành phố Đồng Tháp, Vĩnh Long, Tây Ninh, Cần Thơ, An Giang và Cà Mau chủ động triển khai các giải pháp ứng phó nguy cơ thiếu hụt nguồn nước do ảnh hưởng của El Niño, bảo đảm nguồn nước phục vụ sinh hoạt, sản xuất và phát triển kinh tế - xã hội trong mùa khô 2026 - 2027.
Bộ yêu cầu các địa phương triển khai giải pháp ngay từ năm 2026, tận dụng thời điểm thuận lợi để tích trữ nước ngọt, điều chỉnh kế hoạch sản xuất phù hợp với diễn biến nguồn nước và xâm nhập mặn, đồng thời nâng cao hiệu quả vận hành các công trình thủy lợi. Việc ứng phó cần được thực hiện từ sớm, không chờ đến khi xảy ra thiếu nước mới triển khai.
Để không xảy ra tình trạng người dân thiếu nước sinh hoạt, các giải pháp ứng phó đồng bộ đang được triển khai khẩn trương từ cấp cơ sở:
Thứ nhất, tích nước tại chỗ ngay từ mùa mưa. Chính quyền các cấp tăng cường tuyên truyền, vận động người dân chủ động các dụng cụ chứa nước như bồn nhựa, bể xi măng, lu vại, túi trữ nước dã chiến để hứng và lưu giữ tối đa nguồn nước mưa cuối năm 2026. Việc hỗ trợ trang thiết bị lọc nước mini và hóa chất khử trùng cho các hộ nghèo, cận nghèo được khẩn trương xúc tiến.
Thứ hai, mở rộng mạng lưới cấp nước tập trung. Các đơn vị cấp nước nông thôn được yêu cầu rà soát, đầu tư kết nối liên thông đường ống giữa các nhà máy, kéo dài tuyến ống vươn tới các cụm dân cư lân cận. Tại những điểm chưa thể kéo đường ống, chính quyền sẽ thiết lập các điểm cấp nước công cộng miễn phí để người dân đến lấy nước sinh hoạt.
Thứ ba, chuẩn bị phương án điều động xe bồn chở nước. Trong trường hợp hạn mặn đạt đỉnh điểm, các địa phương sẽ kích hoạt phương án huy động xe chữa cháy, xe quân đội và các phương tiện chuyên dụng chở nước ngọt đến tận từng thôn xóm, cụm dân cư vùng sâu, vùng xa bị cô lập nguồn nước.
Bên cạnh giải pháp tình thế, công tác vận hành điều tiết các hồ chứa thủy lợi, thủy điện trên các lưu vực sông được giám sát chặt chẽ.
Nguyên tắc bất di bất dịch được Bộ Nông nghiệp và Môi trường quán triệt là ưu tiên tuyệt đối nguồn nước cho sinh hoạt của Nhân dân, sau đó mới đến các nhu cầu phát triển công nghiệp hay phát điện. Các trạm bơm dã chiến cũng đã sẵn sàng để tận dụng lượng nước chết dưới đáy hồ khi cần thiết…
El Niño là hiện tượng khí hậu, nhưng mức độ thiệt hại không hoàn toàn do tự nhiên quyết định. Nếu dự báo được chuyển thành quyết định vận hành kịp thời; nguồn nước được tích trữ, phân phối và sử dụng tiết kiệm; trách nhiệm được xác định rõ, rủi ro sẽ giảm đáng kể. Giữ được nước mùa khô 2026 - 2027 cũng chính là giữ an toàn đời sống, ổn định sản xuất, an ninh lương thực, năng lượng và dư địa tăng trưởng.
Theo Cục Quản lý tài nguyên nước, trước nguy cơ hạn hán, xâm nhập mặn, thiếu nước trong mùa khô 2026 - 2027 rất cao, nếu không tích trữ ngay trong mùa lũ năm nay, thiếu nước có thể tác động đến sinh hoạt, sản xuất, phát điện và hệ sinh thái. Vì vậy, cần chuyển từ ứng phó bị động sang quản trị rủi ro, từ xử lý hậu quả sang phòng ngừa từ sớm, từ xa.
