Theo Bộ Nông nghiệp và Môi trường về công tác ứng phó với tác động của El Niño năm 2026 - 2027, hiện tượng El Niño đã chính thức xuất hiện từ tháng 6/2026 và có khả năng kéo dài đến giữa năm 2027.

Đáng chú ý, dự báo trong giai đoạn từ tháng 10 - 12/2026, trạng thái El Niño sẽ đạt cường độ rất mạnh với xác suất lên tới 98%, trước khi duy trì cường độ cao sang quý I/2027.

Trước diễn biến bất thường này, các kịch bản ứng phó rủi ro cao nhất đã được kích hoạt nhằm giảm thiểu tối đa thiệt hại cho đời sống dân sinh và nền kinh tế.

Thời điểm bắt đầu xảy ra khô hạn và xâm nhập mặn trên diện rộng dự kiến bắt đầu từ tháng 11/2026 tại Đồng bằng sông Cửu Long, Tây Nguyên, Đông Nam Bộ. Ảnh minh họa: Tạp chí Môi trường và Cuộc sống

Nguy cơ hạn mặn khốc liệt tương đương các đợt lịch sử

Thời điểm bắt đầu xảy ra khô hạn và xâm nhập mặn trên diện rộng dự kiến bắt đầu từ tháng 11/2026 tại Đồng bằng sông Cửu Long, Tây Nguyên, Đông Nam Bộ và có thể kéo dài xuyên suốt đến tháng 7 - 8/2027 ở khu vực Bắc Trung Bộ cùng Duyên hải Nam Trung Bộ.

Tại vựa lúa Đồng bằng sông Cửu Long, dòng chảy từ thượng nguồn sông Mê Kông về đồng bằng dự báo sẽ thiếu hụt từ 15 - 20% so với trung bình nhiều năm. Tình trạng này khiến ranh mặn 4g/lít tại các cửa sông Cửu Long lấn sâu từ 50 - 70km (sâu hơn trung bình nhiều năm từ 7 - 13km); riêng hệ thống sông Vàm Cỏ, độ mặn có thể ăn sâu từ 110 - 130km vào nội đồng. Mức độ này được nhận định tương đương với mùa khô lịch sử năm 2015 - 2016.

Hệ quả là khoảng 85.800ha lúa Đông Xuân tại các tỉnh Tây Ninh, Đồng Tháp, Vĩnh Long, Cần Thơ, Cà Mau (trước sáp nhập) đối mặt với nguy cơ thiếu nước tưới. Ngoài ra, khoảng 120.000ha mô hình canh tác lúa - tôm và 45.000ha vườn cây ăn trái đặc sản ven biển cũng nằm trong vùng cảnh báo nguy hiểm.

Cạn kiệt nước trong hệ thống kênh rạch còn đe dọa làm mất phản áp, dẫn tới nguy cơ sụt lún, sạt lở nghiêm trọng bờ kênh và các tuyến lộ giao thông nông thôn như bài học hơn 900 điểm sạt lở mùa khô 2023 - 2024 tại Cà Mau và Kiên Giang (trước sáp nhập).

El Niño mang đặc trưng gây khô hạn diện rộng. Ảnh minh họa: Tạp chí Môi trường và Cuộc sống

Trung Bộ và Tây Nguyên đối mặt áp lực kép

Ở dải đất miền Trung, nguồn nước phục vụ sản xuất phụ thuộc gần như tuyệt đối vào lượng tích trữ của các hồ chứa sau mùa mưa.

Tuy nhiên, lượng mưa mùa mưa năm 2026 tại Bắc Trung Bộ và Duyên hải Nam Trung Bộ dự báo sụt giảm từ 20 - 40% so với trung bình nhiều năm. Kết thúc mùa mưa, dung tích trữ của các hồ chứa dự kiến chỉ đạt khoảng 70 - 80% dung tích thiết kế.

Trong vụ Đông Xuân 2026 - 2027, ước tính khoảng 34.000 - 61.500ha cây trồng tại khu vực này có thể bị hạn hán; bước sang vụ Hè Thu 2027, con số này có thể vọt lên tới 83.000 - 140.500ha khi nguồn nước hồ chứa cạn dần.

Tại khu vực Cao nguyên Nam Trung Bộ và Đông Nam Bộ, áp lực đè nặng lên hơn 70% diện tích canh tác nằm ngoài tầm với của các công trình thủy lợi.

Đỉnh điểm mùa khô (tháng 2 - 4/2027), dự báo có từ 140.000 - 190.000ha cây lâu năm như cà phê, hồ tiêu, sầu riêng đứng trước nguy cơ thiếu nước nghiêm trọng, tập trung tại các tỉnh Đắk Lắk, Gia Lai, Lâm Đồng, Đồng Nai.

Dù El Niño mang đặc trưng gây khô hạn diện rộng, quy luật khí hậu ghi nhận hiện tượng này vẫn thường đi kèm các đợt mưa lũ cực đoan cục bộ. Điển hình như các đợt mưa lịch sử tại Quảng Ninh năm 2015 hay tại Đà Nẵng, Thừa Thiên Huế cuối năm 2023.

Dự báo trong những tháng cuối năm 2026, các tỉnh từ Hà Tĩnh đến Khánh Hòa và Tây Nguyên vẫn có khả năng hứng chịu các đợt mưa lớn ngắn ngày, tiềm ẩn nguy cơ lũ quét, sạt lở đất miền núi trước khi bước vào chu kỳ khô hạn kéo dài.

Bài 2: Giữ vững sinh kế, chuyển dịch mùa vụ thông minh