(Thanh tra) - Việt Nam đang hoàn thiện khung pháp lý và đẩy mạnh các giải pháp quản lý môi chất lạnh theo Nghị định thư Montreal và Bản sửa đổi, bổ sung Kigali, từng bước nâng cao hiệu quả thực hiện cam kết quốc tế về bảo vệ tầng ozon giảm phát thải khí nhà kính và phát triển các giải pháp làm mát bền vững.
Thông tin trên được đưa ra tại Hội thảo “Thúc đẩy loại trừ HCFC và giảm dần HFC trong lĩnh vực lạnh và điều hòa không khí tại Việt Nam” - (HCFC và HFC thường được dùng làm môi chất lạnh (chất làm mát) trong điều hòa không khí, tủ lạnh, thiết bị PCCC và công nghiệp bán dẫn - P.V) do Cục Biến đổi khí hậu (Bộ Nông nghiệp và Môi trường) phối hợp với Hội Khoa học Kỹ thuật Lạnh và Điều hòa không khí Việt Nam (VISRAE) tổ chức diễn ra tại Hà Nội chiều ngày 24/10.
Hội thảo nằm trong chuỗi hoạt động nâng cao nhận thức, tăng cường năng lực thuộc Dự án “Quản lý bền vững các chất được kiểm soát theo Nghị định thư Montreal” (SMS-MP), với sự hỗ trợ của Chương trình Môi trường Liên hợp quốc (UNEP).
Hiện nay, tỷ lệ thu gom môi chất lạnh từ thiết bị hết vòng đời còn rất thấp, trong khi lượng môi chất tồn trữ trong các thiết bị đang vận hành có quy mô lớn.
Theo chuyên gia Bùi Huyền Thương, Công ty Cổ phần Tư vấn Năng lượng và Môi trường (VNEEC), kết quả kiểm kê trong khuôn khổ dự án của Ngân hàng Thế giới về các chất được kiểm soát trong lĩnh vực lạnh và điều hòa không khí cho thấy, năm 2024, Việt Nam có khoảng 49.072 tấn HCFC và HFC tồn trữ trong thiết bị, tương đương khoảng 85,2 triệu tấn CO₂ tương đương.
Đặc biệt, tỷ lệ thu gom môi chất lạnh từ thiết bị hết vòng đời hiện dưới 0,1%. Phần lớn môi chất trong các thiết bị khi tháo dỡ, thải bỏ có nguy cơ bị xả trực tiếp ra khí quyển, làm gia tăng phát thải khí nhà kính và gây lãng phí nguồn tài nguyên có thể thu hồi, tái chế. Lượng môi chất thải bỏ dự kiến tăng từ khoảng 560 tấn năm 2024 lên 2.059 tấn vào năm 2050.
Thực hiện Nghị định thư Montreal về các chất làm suy giảm tầng ô-dôn và Bản sửa đổi, bổ sung Kigali, Việt Nam đã đạt nhiều kết quả quan trọng trong loại bỏ HCFC và hiện đang tiếp tục triển khai lộ trình giảm dần HFC, là các khí nhà kính có tiềm năng gây nóng lên toàn cầu cao gấp hàng nghìn lần CO2.
Để đạt được các mục tiêu này, theo Phó Cục trưởng Cục Biến đổi khí hậu Bùi Đức Hiếu, Việt Nam cần thúc đẩy những thay đổi thực chất trong công nghệ, hoạt động sản xuất, kinh doanh, sử dụng và quản lý môi chất lạnh. Trong đó, lĩnh vực dịch vụ sửa chữa, bảo dưỡng thiết bị lạnh và điều hòa không khí giữ vai trò đặc biệt quan trọng.
Một xu hướng ngày càng được quan tâm là quản lý môi chất lạnh theo toàn bộ vòng đời - từ sản xuất, nhập khẩu, sử dụng đến thu hồi, tái chế, tái sinh và xử lý. Thedo ông Hiển, cách tiếp cận đòi hỏi sự tham gia của nhiều bên, đặc biệt là các doanh nghiệp, cơ sở dịch vụ và đội ngũ kỹ thuật viên, đồng thời mở ra những cơ hội mới về dịch vụ kỹ thuật và ứng dụng công nghệ trong ngành.
Từ thực tiễn ngành lạnh và điều hòa không khí, ông Tạ Quang Ngọc - Chủ tịch VISRAE cho rằng, việc quản lý môi chất lạnh theo vòng đời chính là cơ hội để rà soát, đánh giá hiện trạng và kết nối đồng bộ nỗ lực của các bên liên quan. Từ đó, xây dựng mạng lưới chia sẻ thông tin giữa cơ quan Nhà nước với các doanh nghiệp, cơ sở giáo dục nghề nghiệp, các chuyên gia để cùng triển khai lộ trình quản lý, loại trừ các chất HCFC, HFC.
Do đặc thù môi chất lạnh thế hệ mới dễ gây cháy nổ, các chuyên gia khuyến nghị, chính sách cần đi cùng hướng dẫn kỹ thuật, đào tạo nhân lực, đầu tư thiết bị và cơ chế phối hợp rõ ràng để các yêu cầu quản lý có thể được thực hiện trong thực tế.
GS.TS. Nguyễn Việt Dũng, Phó Hiệu trưởng Trường Cơ khí, Đại học Bách khoa Hà Nội - Phó Chủ tịch VISRAE nhấn mạnh vai trò liên kết giữa Nhà nước, trường nghề và doanh nghiệp và đề xuất cần sớm quy định về chứng chỉ hành nghề bắt buộc, xem đây là điều kiện tiên quyết để kỹ thuật viên được phép lắp đặt, thu hồi và nạp các dòng môi chất lạnh dễ cháy.
Hiện nay, Việt Nam đã quy định lộ trình áp dụng giới hạn tiềm năng làm nóng lên toàn cầu (GWP) của môi chất lạnh trong hoạt động sản xuất, nhập khẩu đối với từng nhóm thiết bị, sản phẩm, với các mốc thực hiện từ năm 2029 đến năm 2045. Đây là cơ sở để doanh nghiệp nghiên cứu, chuẩn bị phương án chuyển đổi công nghệ phù hợp.
Việc kết hợp hoàn thiện chính sách, chuyển đổi công nghệ, mở rộng mạng lưới thu gom và tăng cường quản lý dữ liệu được kỳ vọng góp phần khắc phục những khoảng trống trong quản lý vòng đời môi chất lạnh. Qua đó, Việt Nam từng bước nâng cao hiệu quả thực hiện cam kết quốc tế về bảo vệ tầng ozon giảm phát thải khí nhà kính.
Theo lộ trình, Việt Nam thực hiện mục tiêu cắt giảm 67,5% lượng tiêu thụ cơ sở HCFC trong giai đoạn 2025-2029, tiến tới giảm 97,5% từ năm 2030 và loại trừ hoàn toàn vào năm 2040.
Đối với HFC, Việt Nam duy trì mức tiêu thụ cơ sở trong giai đoạn 2024-2028, bắt đầu cắt giảm 10% từ năm 2029 và hướng tới giảm 80% vào năm 2045.
Theo Kế hoạch quốc gia ban hành tại Quyết định số 496/QĐ-TTg ngày 11/6/2024 của Thủ tướng Chính phủ, Việt Nam định hướng tăng cường quản lý chất và thiết bị, hỗ trợ chuyển đổi công nghệ, nâng cao năng lực kỹ thuật viên, cơ sở dịch vụ và thúc đẩy các giải pháp làm mát bền vững.
Mục tiêu đến năm 2045 là loại trừ 11,2 triệu tấn CO₂ tương đương từ hoạt động loại trừ các chất được kiểm soát.
