(Thanh tra) - Khi phố phường lên đèn, nhiều lớp học xóa mù chữ ở TP Huế lại bắt đầu. Ở đó, những người trưởng thành kiên trì học từng con chữ, còn thầy cô bền bỉ đưa tri thức đến gần hơn với những người từng lỡ nhịp đến trường.
Sau một ngày mưu sinh, những người trưởng thành lại tìm đến nhà văn hóa, trường học ở các khu dân cư, mang theo sách vở và mong muốn tự mình đọc, viết được những điều trước đây còn xa lạ. Những lớp học xóa mù chữ vì thế trở thành điểm hẹn đặc biệt, nơi việc học bắt đầu từ những nét chữ đầu tiên và những nhu cầu rất đỗi đời thường.
Tại khu tái định cư Hương Sơ, phường Hương An, lớp học của thầy Cẩm bắt đầu lúc 19 giờ vào tối thứ Ba và thứ Năm hằng tuần. Ở thôn La Ỷ, phường Mỹ Thượng, lớp học của thầy Duy cũng sáng đèn vào buổi tối. Còn tại thôn Phú Khê, phường Dương Nỗ, cô Phúc kiên trì hướng dẫn học viên qua từng buổi học.
Mỗi nơi có một khung giờ và điều kiện tổ chức khác nhau, nhưng đều hướng đến mục tiêu giúp người trưởng thành có cơ hội học đọc, học viết. Có lớp tranh thủ những buổi chiều, có lớp bắt đầu khi trời đã tối hẳn; thậm chí, ngày nghỉ cuối tuần cũng trở thành thời gian đến lớp của người lớn.
Tại Thuận An, các lớp được bố trí ở trường học và nhà văn hóa, tạo điều kiện để người dân thuận đường đi lại, dễ sắp xếp công việc gia đình. Những địa điểm vốn quen thuộc với đời sống cộng đồng nay trở thành nơi học viên tập đọc, tập viết, làm quen với từng con chữ.
Trên đây là những lớp học xóa mù chữ do Trung tâm Giáo dục nghề nghiệp - Giáo dục thường xuyên khu vực 1 (thuộc Sở Giáo dục và Đào tạo TP Huế) phối hợp với các địa phương tổ chức, tạo điều kiện để người trưởng thành chưa biết chữ hoặc chưa thành thạo kỹ năng đọc, viết có cơ hội học tập ngay tại nơi sinh sống.
Mỗi lớp học là một nỗ lực đưa con chữ đến gần hơn với người dân, đồng thời đặt ra yêu cầu về cách vận động, tổ chức và duy trì việc học sao cho phù hợp với hoàn cảnh, điều kiện sống của từng người.
Trong số những người tìm đến lớp có những người từng sống ở các xóm vạn đò, trải qua nhiều năm tháng mưu sinh mà chưa có điều kiện học hành đầy đủ. Giờ đây, bên trang vở, những bàn tay chai sạn vì lao động chậm rãi nắn nót từng nét chữ. Tiếng đánh vần có thể còn ngập ngừng, nét viết chưa ngay hàng, nhưng mỗi buổi đến lớp là một bước tiến trên hành trình tự đọc, tự viết và chủ động hơn trong cuộc sống.
Với người trưởng thành chưa biết chữ, những kỹ năng tưởng chừng đơn giản lại có ý nghĩa thiết thực: đọc hiểu giấy tờ, nắm thông tin trên bao bì, đọc tin nhắn, tự ghi lại điều cần thiết hay tính toán trong mua bán, chi tiêu gia đình. Khi con chữ gắn với nhu cầu hằng ngày, việc học không còn chỉ là chuyện hoàn thành một chương trình mà còn là cơ hội để mỗi người thêm tự tin, tự chủ.
Theo Trung tâm, địa bàn phụ trách có cả khu vực đô thị, nông thôn và những nơi còn khó khăn về điều kiện kinh tế - xã hội. Sự khác biệt về dân cư, công việc và điều kiện sinh sống đặt ra yêu cầu phải rà soát đúng đối tượng, đồng thời lựa chọn cách tuyên truyền, vận động và tổ chức lớp học phù hợp.
Muốn người dân thực sự tham gia học tập, việc vận động cần bắt đầu từ những trở ngại cụ thể của từng người. Người làm việc theo ca cần lịch học linh hoạt; người lớn tuổi cần được hướng dẫn chậm rãi, động viên thường xuyên và học tập trong môi trường thân thiện, không bị so sánh hay tạo áp lực.
Sự phối hợp giữa Trung tâm với chính quyền xã, phường, thôn, tổ dân phố và các đoàn thể vì thế giữ vai trò quan trọng trong việc rà soát đối tượng, kết nối người học và hỗ trợ tổ chức lớp.
Mở được lớp đã là một nỗ lực; duy trì việc học để lớp không thưa dần theo thời gian còn đòi hỏi sự bền bỉ hơn. Một học viên nghỉ buổi đầu có thể vì bận việc, nhưng nếu những buổi vắng mặt nối tiếp nhau, việc học sẽ dễ bị gián đoạn.
Theo Trung tâm, giáo viên cần theo dõi tình hình chuyên cần, phối hợp với địa phương tìm hiểu nguyên nhân khi học viên nghỉ học, chủ động trao đổi và hỗ trợ trong khả năng có thể.
Những con số của Trung tâm phần nào phản ánh quy mô công việc. Năm học 2024–2025, có 2 lớp với 30 học viên trong độ tuổi từ 16 đến 60. Sang năm học 2025–2026, số lớp tăng lên 4 với 38 học viên; trong đó, 9 người hoàn thành chương trình mức 1 và 4 người hoàn thành mức 2. Đối với năm học 2026–2027, báo cáo ghi nhận 14 lớp với 154 học viên.
Cùng với việc duy trì sĩ số, phương pháp giảng dạy cũng cần phù hợp với đặc điểm của người học trưởng thành. Mỗi người có một nhịp tiếp thu riêng; có người nhanh chóng nhận ra mặt chữ, có người phải viết đi viết lại mới nhớ.
Sự kiên nhẫn của giáo viên, cách hướng dẫn từng bước và việc tăng cường thực hành có thể giúp người học bớt áp lực, tự tin hơn khi tiếp cận kiến thức mới.
Bài học vì thế cần gắn với những tình huống gần gũi trong đời sống, thay vì chỉ dừng ở việc ghi nhớ mặt chữ. Giáo viên có thể hướng dẫn học viên viết họ tên, đọc những thông tin cần thiết, luyện đọc và viết qua các tình huống quen thuộc, thực hành những phép tính đơn giản. Quan trọng hơn, người học cần được tôn trọng, khích lệ và tạo điều kiện để tiến bộ theo khả năng của mình.
Trung tâm kiến nghị tăng cường phối hợp với chính quyền địa phương trong rà soát đối tượng, chia sẻ thông tin, tổ chức lớp học và huy động nguồn lực hợp pháp; đồng thời phát huy vai trò của các đoàn thể, gia đình và cộng đồng trong việc động viên người học.
Sự đồng hành ấy không chỉ giúp tháo gỡ khó khăn trước mắt mà còn góp phần tạo môi trường để người chưa biết chữ mạnh dạn tham gia học tập, không mặc cảm hay e ngại.
Kế hoạch số 122 ngày 10/3/2026 của UBND TP Huế đặt mục tiêu 100% xã, phường đạt chuẩn xóa mù chữ mức độ 2, đồng thời yêu cầu rà soát, cập nhật chính xác người chưa biết chữ và người có nguy cơ tái mù chữ.
Để mục tiêu này trở thành kết quả thực chất, việc đánh giá cần quan tâm không chỉ đến số lớp đã mở, số người được vận động mà cả số học viên thực sự tham gia, hoàn thành chương trình và duy trì được kỹ năng đọc, viết, tính toán trong cuộc sống.
Khi phố phường lên đèn, những lớp học cộng đồng vẫn tiếp tục hành trình của mình. Phía sau mỗi trang vở là sự kiên trì của người học và nỗ lực của những người đưa con chữ đến gần hơn với cộng đồng. Để những nét chữ đầu tiên không dừng lại trên trang giấy, cần sự đồng hành bền bỉ của giáo viên, chính quyền và xã hội, để những người từng lỡ nhịp đến trường có thêm cơ hội tự tin bước tiếp trong cuộc sống.
