(Thanh tra) - Trước nguy cơ thiếu hụt nguồn nước quy mô lớn, ngành nông nghiệp chủ động kích hoạt đồng bộ các phương án linh hoạt mùa vụ, cơ cấu cây trồng - vật nuôi và siết chặt phòng chống cháy rừng; giữ vững sinh kế.
Từ kinh nghiệm phòng, chống các đợt hạn mặn trong quá khứ, giúp giữ vững sinh kế, chuyển dịch mùa vụ thông minh, giải pháp căn cơ và hiệu quả nhất được Bộ Nông nghiệp và Môi trường đặt ra là: Lấy phòng ngừa làm trọng tâm, chủ động chuyển đổi sản xuất thích ứng theo từng vùng sinh thái thay vì gượng ép chống chọi với tự nhiên.
Kinh nghiệm thành công từ mùa khô 2019 - 2020 và 2023 - 2024 tại Đồng bằng sông Cửu Long cho thấy, việc đẩy sớm thời vụ gieo cấy lúa Đông Xuân đã giúp bảo vệ an toàn hàng trăm nghìn hecta lúa trước khi đỉnh mặn tràn vào.
Trong vụ sản xuất 2026 - 2027, các địa phương vùng ngọt hóa và ven biển Đồng bằng sông Cửu Long được chỉ đạo khẩn trương thu hoạch sớm lúa Thu Đông 2026, làm đất và xuống giống sớm vụ Đông Xuân để tránh trùng thời điểm mặn xâm nhập gay gắt vào tháng 1 - 4/2027.
Song song đó, ngành nông nghiệp kiên quyết khoanh vùng, khuyến cáo người dân không xuống giống tự phát ngoài quy hoạch hay ở những nơi không đảm bảo nguồn nước.
Tại những vùng có nguy cơ hạn hán cao, giải pháp chuyển đổi cơ cấu cây trồng từ lúa sang các loại hoa màu, cây trồng cạn có nhu cầu nước thấp hơn được đẩy mạnh. Các giống lúa ngắn ngày, có khả năng chịu mặn, chịu hạn tốt tiếp tục là ưu tiên hàng đầu.
Đối với vùng chuyên canh cây ăn trái giá trị cao tại Tiền Giang, Bến Tre, Vĩnh Long hay vùng cà phê Tây Nguyên, nông dân được hướng dẫn đào ao, hồ nhỏ quy mô hộ gia đình để tích nước ngọt dự phòng.
Cùng với đó là việc áp dụng rộng rãi các quy trình tưới tiên tiến, tiết kiệm nước như tưới nhỏ giọt, phun sương, kỹ thuật tưới nông - lộ - phơi. Nhà vườn được khuyến cáo phủ gốc giữ ẩm bằng rơm rạ, lục bình, màng nông nghiệp; chủ động tỉa tán, tỉa cành để giảm bốc thoát hơi nước và tuyệt đối không xử lý ra hoa rải vụ, trái vụ nếu không đủ nước ngọt.
Để đảm bảo sinh hoạt và nông nghiệp, theo Bộ Nông nghiệp và Môi trường, các địa phương rà soát, sắp xếp mùa vụ sản xuất, xác định thời điểm xuống giống phù hợp với tình hình nguồn nước bảo đảm tránh thời điểm hạn hán, xâm nhập mặn lên cao trùng với thời điểm cây trồng cần nước.
Chủ động cân đối khả năng cung cấp nguồn nước sinh hoạt tới từng hộ, thôn/ấp, xã ở các vùng thường xuyên thiếu nước sinh hoạt; tăng cường khuyến khích chuẩn bị trang, thiết bị phục vụ cấp và trữ nước cho các hộ gia đình ở những khu vực bị hạn hán, thiếu nước, xâm nhập mặn, như bồn trữ nước, máy lọc nước hộ gia đình, hóa chất xử lý nước.
Trong lĩnh vực nuôi trồng thủy sản, xâm nhập mặn sâu và nắng nóng gay gắt dễ làm biến động môi trường nước, phát sinh dịch bệnh. Cơ quan chuyên môn yêu cầu các địa phương thiết lập cơ chế "quan trắc - cảnh báo - hành động", cập nhật diễn biến chất lượng nước theo thời gian thực để hướng dẫn bà con lấy nước, thay nước đúng thời điểm. Những diện tích thủy sản đã đạt kích cỡ thương phẩm cần chủ động thu hoạch sớm; tuyệt đối không mở rộng thả giống tự phát tại nơi có nguồn cấp nước bấp bênh.
Đối với chăn nuôi, phương án chuẩn bị nước uống cho vật nuôi được ưu tiên hàng đầu. Các trang trại lớn phải tách bạch hệ thống nước uống và nước làm mát, vệ sinh; đồng thời rà soát máy phát điện dự phòng, chuẩn bị quạt thông gió chống sốc nhiệt cho gia súc, gia cầm.
Ngành thú y tăng cường giám sát chủ động, tiêm phòng đầy đủ các dịch bệnh truyền nhiễm nguy hiểm nhằm tránh bùng phát dịch chéo khi sức đề kháng của đàn vật nuôi suy giảm do thời tiết khô nóng.
Dưới tác động của El Niño, nguy cơ cháy rừng được cảnh báo ở mức rất cao từ tháng 2 đến tháng 5/2027 tại miền Bắc, Tây Nguyên, Đông Nam Bộ và kéo dài đến tháng 9/2027 ở Duyên hải Nam Trung Bộ.
Lực lượng Kiểm lâm cùng chính quyền cơ sở đã kích hoạt phương châm "bốn tại chỗ", dọn dẹp thực bì, tạo đường băng cản lửa và lập chốt chặn kiểm soát nghiêm ngặt nguồn lửa ra vào các cánh rừng trọng điểm.
Đặc biệt, chuyên gia khí tượng thủy văn khuyến cáo, từ tháng 2 - 4/2027, khu vực Cao nguyên Trung Bộ và Nam Bộ có khả năng thiếu hụt mưa cùng với nền nhiệt độ cao có thể sẽ tác động lớn đến nguồn nước và ảnh hưởng xấu đến các hoạt động đời sống và sản xuất.
Trong bối cảnh biến đổi khí hậu ngày càng diễn biến phức tạp với nhiều hình thái nguy hiểm, cực đoan như nắng nóng, mưa lớn trong thời gian ngắn, lũ quét, sạt lở đất, cơ quan khí tượng thủy văn đề nghị người dân và các địa phương thường xuyên cập nhật và tích hợp thông tin dự báo, cảnh báo khí tượng thủy văn trong các bản tin ngắn hạn từ 1 - 3 ngày, để kịp thời điều chỉnh các kế hoạch sản xuất, phương án ứng phó, đặc biệt là phương án vận hành hồ chứa phù hợp, bảo đảm an toàn công trình, vùng hạ du, các hoạt động sản xuất và dân sinh.
Theo nhận định của các cơ quan chuyên môn thuộc Bộ Nông nghiệp và Môi trường, hiện tượng ENSO đã chuyển sang trạng thái El Niño. Dự báo:
Trong thời kỳ từ tháng 9 - 11/2026, trạng thái El Niño tiếp tục duy trì cường độ mạnh đến rất mạnh với xác suất 100% (trong đó khoảng 93% đạt cường độ rất mạnh);
Thời kỳ từ tháng 10 - 12/2026, trạng thái El Niño có cường độ rất mạnh đạt xác suất cao nhất lên đến 95%;
Thời kỳ từ tháng 12/2026 - 2/2027, tiếp tục duy trì cường độ mạnh đến rất mạnh với xác suất 93%.
Bài 3: Ứng phó sớm, không để người dân thiếu nước sinh hoạt do ảnh hưởng El Niño
