Nhà thầu đã xuất hiện trở lại ở dự án nghìn tỷ sau 5 năm đình trị. Ảnh: Văn Thanh

Những nhịp cầu "hoen gỉ" đến câu chuyện hiệu quả vốn Nhà nước

Trên tuyến đường hướng về Cảng hàng không Thọ Xuân, từng có thời gian người dân dễ dàng bắt gặp những nhịp cầu nằm im giữa công trường. Không tiếng máy, không bóng công nhân. Những khối bê tông, thanh cốt thép được đặt xuống với kỳ vọng về một tuyến đường hiện đại nối TP Thanh Hóa với Cảng hàng không Thọ Xuân, nhưng rồi nằm phơi nắng, mưa.

Gần 5 năm trôi qua, các hạng mục dở dang bắt đầu mang màu thời gian. Cỏ mọc trên những phần nền đường chưa thể thi công. Một dự án giao thông quy mô lớn, tổng mức đầu tư hàng nghìn tỷ đồng, bị níu lại bởi những phần việc tưởng như rất cụ thể: đất chưa thu hồi, phương án bồi thường chưa hoàn tất, chính sách thay đổi, nguồn vốn chưa đủ ...

Càng kéo dài, câu chuyện không còn đơn thuần là chậm tiến độ mà trở thành vấn đề về hiệu quả sử dụng đồng vốn Nhà nước. Từ thực trạng đó, Báo Thanh tra đã vào cuộc điều tra và đăng tải loạt bài “Nghìn tỷ ‘mắc cạn’ và dấu hiệu lãng phí”. Không dừng ở việc phản ánh dự án chậm tiến độ Báo Thanh tra đi sâu tìm nguyên nhân, đặt câu hỏi về trách nhiệm và hiệu quả đầu tư khi một công trình sử dụng nguồn vốn lớn bị kéo dài nhiều năm.

Bốn kỳ báo lần lượt đi vào từng lớp của vấn đề: Kỳ 1: “Những nhịp cầu ‘hoen gỉ’ trước cửa lên sân bay” phản ánh hiện trạng; Kỳ 2: “Vòng xoáy chính sách và những m2 đất chưa thể thu hồi” lần tìm nguyên nhân; Kỳ 3: “Không để vốn Nhà nước ‘nằm im’ trên đường dang dở” đặt vấn đề về hiệu quả vốn đầu tư công; và Kỳ 4: “Cuộc ‘đại phẫu’ những ‘vết sẹo’ lãng phí” đi thẳng vào những tồn tại cần được xử lý.

Công tác giải phóng mặt bằng đang được xã Hợp Tiến đẩy nhanh. Giải phóng đến đâu bàn giao cho đơn vị thi công đến đó. Ảnh: Văn Thanh

Sau khi loạt bài đăng tải, Sở Xây dựng Thanh Hóa đã kiểm tra, phản hồi và xác nhận tới Báo Thanh tra những hình ảnh về cốt thép hoen gỉ, cấu kiện để lâu ngày, cỏ mọc trên nền đường là đúng thực tế. Các nguyên nhân đình trệ cũng dần được làm rõ, trong đó có khó khăn về giải phóng mặt bằng; thay đổi chính sách đất đai, bồi thường, hỗ trợ, tái định cư; biến động giá đất; kinh phí giải phóng mặt bằng tăng và tổng mức đầu tư không còn phù hợp thực tế.

Thực tế, dự án rơi vào vòng xoáy không có mặt bằng thì không thể thi công; kéo dài thì chi phí tăng; chi phí tăng lại cần điều chỉnh dự án và bổ sung nguồn vốn. Nếu không tháo gỡ, những nhịp cầu hoen gỉ có nguy cơ trở thành dấu vết của sự lãng phí kéo dài.

Không để “khó khăn” thành điểm chết của dự án

Trước thực trạng hàng loạt dự án của cả nước cần tháo gỡ, tại phiên họp Chính phủ ngày 4/7/2026, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm chỉ đạo Chính phủ và các địa phương phải tháo gỡ ngay các điểm nghẽn, xử lý dứt điểm các dự án chậm triển khai, công trình ách tắc và đất đai bỏ hoang trên cả nước nhằm thúc đẩy tăng trưởng kinh tế ít nhất 10%. Đồng thời, sớm giải quyết các dự án, công trình đình trệ do vướng quy hoạch, đất đai, giải phóng mặt bằng, nguồn vật liệu hoặc thủ tục hành chính. Người đứng đầu các bộ, ngành và địa phương phải trực tiếp chỉ đạo giải quyết việc khó, chấm dứt tình trạng nêu khó khăn nhưng không hành động hoặc đùn đẩy trách nhiệm.

Giải phóng mặt bằng đến đâu, nhà thầu đẩy nhanh thi công đến đó. Ảnh: Văn Thanh

Ông Hoàng Văn Đồng, Giám đốc Sở Xây dựng Thanh Hóa, cho biết, thực hiện chỉ đạo của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm về tháo gỡ các điểm nghẽn tại những dự án chậm triển khai, tỉnh Thanh Hóa đã tổ chức rà soát hai dự án đường kết nối với Cảng hàng không Thọ Xuân. Nội dung rà soát tập trung vào các vướng mắc có thể xử lý ngay, những hạng mục cần điều chỉnh và nhu cầu bổ sung nguồn lực. Hai dự án này trước đó đã được Báo Thanh tra phản ánh trong loạt bài về tình trạng chậm tiến độ và hiệu quả sử dụng vốn đầu tư công.

Trên cơ sở kết quả rà soát và đề xuất của Sở Xây dựng, ngày 21/7/2026, UBND tỉnh Thanh Hóa ban hành Quyết định số 2179/QĐ-UBND, phê duyệt điều chỉnh Dự án đường nối TP Thanh Hóa với Cảng hàng không Thọ Xuân, đoạn từ đường tỉnh 514 đến đường vào Cảng hàng không Thọ Xuân.

Theo quyết định, công tác bồi thường, hỗ trợ, tái định cư phải hoàn thành trước ngày 31/12/2026; hoàn thành thi công, bàn giao công trình trước ngày 31/12/2027. Tổng mức đầu tư sau điều chỉnh là 1.837 tỷ đồng.

Các địa phương có dự án đi qua đang tăng tốc giải phóng mặt bằng để bàn giao cho đơn vị thi công dự an. Ảnh: Văn Thanh

Từ ngày 1/8/2026, các nhà thầu đã đồng loạt thi công trên phần mặt bằng được bàn giao. Tuy nhiên, tiến độ vẫn gặp rào cản do thiếu nguồn cung đất, cát, đá xây dựng và mặt bằng giải phóng chưa liên tục, đồng bộ.

"Sở Xây dựng Thanh Hóa đề nghị các địa phương phát động đợt cao điểm “45 ngày đêm đẩy nhanh tiến độ giải phóng mặt bằng”. Ban Quản lý dự án được yêu cầu đôn đốc sát sao, phối hợp với các nhà thầu tập trung nhân lực, vật tư để đưa hai tuyến đường về đích theo thời hạn điều chỉnh", ông Đồng nói.

Ở cấp cơ sở, guồng quay cũng đã bắt đầu chuyển động theo chỉ đạo của cấp trên. Tại xã Hợp Tiến, bà Nguyễn Thị Xuân, Chủ tịch UBND xã, cho biết: Địa phương xác định giải phóng mặt bằng là nhiệm vụ trọng tâm nên đã thành lập Ban Chỉ đạo và các tổ công tác để triển khai.

Đơn vị thi công cũng đang tất bật tìm kiếm nguồn nguyên liệu để đưa về dự án. Ảnh: Văn Thanh

Không chỉ rà soát hồ sơ, địa phương tổ chức kiểm kê, xác minh nguồn gốc đất, tài sản trên đất; xây dựng phương án bồi thường, hỗ trợ, tái định cư. Công tác tuyên truyền, đối thoại với người dân được thực hiện thường xuyên nhằm tạo đồng thuận.

Với tuyến đường từ TP Thanh Hóa đến đường Cảng hàng không Thọ Xuân, đoạn qua xã Hợp Tiến dài khoảng 3,5 km, diện tích cần giải phóng khoảng 14,6 ha, liên quan khoảng 567 thửa. Đến nay, khoảng 10,51 ha với 457 thửa đã được giải phóng.

Tuyến thứ hai dài khoảng 3,42 km qua địa bàn xã, diện tích cần giải phóng khoảng 14,89 ha với 445 thửa. Đến nay, xã đã thực hiện bồi thường, giải phóng khoảng 11,2 ha với 330 thửa.

Theo bà Xuân, khu tái định cư ở địa phương cũng đã hoàn thành, đủ điều kiện giao đất cho 94 hộ thuộc hai tuyến. Nhiều hộ đã nhận tiền bồi thường, di dời tài sản và những phạm vi đủ điều kiện đã được bàn giao cho đơn vị thi công.

“Giải phóng mặt bằng vì thế không còn được nhìn như một thủ tục đứng bên cạnh dự án. Nó trở thành điều kiện để dự án sống lại”, bà Xuân nói.

Quyết về đích, không để có mặt bằng mà công trường vẫn đứng

Để dự án được đẩy nhanh sau khi tháo gỡ các vướng mắc, ngày 19/8/2026, Phó Chủ tịch Thường trực UBND tỉnh Thanh Hóa Mai Xuân Liêm đã đi thực địa tại hai dự án nghìn tỷ và yêu cầu tập trung cao nhất để xử lý dứt điểm mặt bằng, tổ chức thi công quyết liệt trên diện tích đã được bàn giao.

Ông Mai Xuân Liêm giao Sở Nông nghiệp và Môi trường khẩn trương hướng dẫn các địa phương đối với từng nhóm vướng mắc về cơ chế, chính sách giải phóng mặt bằng; làm rõ thẩm quyền giải quyết để xử lý kịp thời, không để việc chưa rõ cơ chế làm chậm tiến độ.

Ông Mai Xuân Liêm, Phó Chủ tịch Thường trực UBND tỉnh Thanh Hóa kiểm tra dự án, yêu cầu đẩy nhanh tiến độ giải phóng mặt bằng và thi công. Ảnh: Minh Hằng

Các xã còn khối lượng lớn, nhất là Hợp Tiến, Thọ Ngọc, Thọ Bình, phải xác định tiến độ đến từng hộ, từng vị trí và từng mốc thời gian, phấn đấu cơ bản hoàn thành giải phóng mặt bằng trước ngày 1/12/2026 và hoàn thành toàn bộ trước ngày 31/12/2026.

Đối với thi công, tổng giá trị khối lượng theo hợp đồng của hai dự án khoảng 770 tỷ đồng; trước thời điểm dừng kỹ thuật, các nhà thầu đã thực hiện khoảng 246 tỷ đồng. Hiện khoảng 10,5 km cần tập trung thi công vẫn xen kẹp 15 đoạn chưa giải phóng mặt bằng, ảnh hưởng đến việc tổ chức các mũi thi công đồng loạt.

Phó Chủ tịch Thường trực UBND tỉnh Thanh Hóa yêu cầu chủ đầu tư, Ban Quản lý Dự án Đầu tư công trình giao thông Thanh Hóa và các nhà thầu tận dụng tối đa mặt bằng đã bàn giao. Những đoạn có từ 300 m mặt bằng liên tục trở lên phải bố trí ngay mũi thi công, không để tình trạng có mặt bằng nhưng chậm triển khai.

Máy móc được các đơn vị thi công đưa về dự án để đẩy nhanh tiến độ dự án. Ảnh: Văn Thanh

“Các nhà thầu phải xác định rõ đây là công trình trọng điểm của tỉnh Thanh Hóa, tập trung đầy đủ nhân lực, máy móc, thiết bị, chủ động nguồn vật liệu để đẩy nhanh tiến độ”, ông Mai Xuân Liêm yêu cầu.

Ông Trần Đức Lâm, Phó Tổng Giám đốc Công ty CP Đầu tư xây dựng Minh Tuấn, đơn vị đang tiến hành thi công trở lại trên công trường kiến nghị: Dự án đang gặp khó khăn do thời gian giãn, hoãn kéo dài khiến hiện trạng địa hình thay đổi, một số tiêu chuẩn, quy chuẩn trong thiết kế cũ không còn phù hợp. Nhà thầu đề nghị Chủ đầu tư, Ban QLDA chỉ đạo tư vấn khảo sát, đo đạc lại hiện trạng và điều chỉnh hồ sơ thiết kế BVTC.

Bên cạnh đó, nguồn vật liệu đất, cát phục vụ thi công đang khan hiếm. Nhà thầu kiến nghị rà soát, đánh giá các mỏ vật liệu đủ trữ lượng, công suất; trường hợp cần thiết, đề xuất cấp có thẩm quyền hỗ trợ cung ứng theo Nghị quyết số 66.4/2025/NQ-CP ngày 21/9/2025 của Chính phủ về cơ chế, chính sách đặc thù nhằm tháo gỡ khó khăn trong triển khai Luật Địa chất và khoáng sản năm 2024. Riêng nguồn cát, nhà thầu đề xuất sử dụng cát từ mỏ tại khu vực Tân Kỳ, Nghĩa Đồng, Tân Phú (Nghệ An) do Công ty TNHH Hồng Bảo Ngọc quản lý, khai thác, nguồn đã được sử dụng tại một số dự án khác ở Thanh Hóa...