(Thanh tra) - Kết luận thanh tra của Thanh tra Chính phủ chỉ rõ, có 40 cơ sở nhà, đất dôi dư được Trung tâm Phát triển quỹ đất tiếp nhận từ tháng 9/2025 nhưng chưa có phương án sử dụng, để xuống cấp; 22 cơ sở chưa được bàn giao.
Sắp xếp tổ chức bộ máy, đơn vị hành chính đặt ra yêu cầu rà soát, bố trí và sử dụng hiệu quả các cơ sở nhà, đất của các cơ quan, tổ chức, doanh nghiệp nhà nước quản lý. Mới đây, kết quả thanh tra của Thanh tra Chính phủ tại An Giang và Quảng Ngãi cho thấy, bên cạnh những cơ sở được tiếp tục sử dụng hoặc chuyển giao theo phương án, vẫn còn tình trạng nhà, đất bỏ trống, chậm bàn giao, chậm thu hồi hoặc chưa được đưa vào khai thác.
Theo Thông báo kết luận thanh tra số 3569/TB-TTCP ngày 30/9/2026 của Thanh tra Chính phủ, trước khi sắp xếp đơn vị hành chính, An Giang có 6.986 cơ sở nhà, đất. Sau sắp xếp, có 6.190 cơ sở tiếp tục được giữ lại sử dụng, còn 796 cơ sở dôi dư. Trong số này, 18 cơ sở thuộc cấp tỉnh, 491 cơ sở thuộc cấp xã và 287 cơ sở do Trung tâm Phát triển quỹ đất tỉnh quản lý.
Quy mô tài sản dôi dư lớn đòi hỏi công tác phân loại, hoàn thiện hồ sơ và tổ chức xử lý phải được triển khai đồng bộ. Nếu các khâu này chậm trễ, những cơ sở không còn nhu cầu sử dụng có thể tiếp tục bỏ trống, xuống cấp, phát sinh chi phí quản lý, bảo vệ, thậm chí tiềm ẩn nguy cơ bị lấn chiếm, sử dụng sai mục đích.
Kết luận thanh tra của Thanh tra Chính phủ chỉ rõ, có 40 cơ sở nhà, đất dôi dư được Trung tâm Phát triển quỹ đất tiếp nhận từ tháng 9/2025 nhưng chưa có phương án sử dụng, để xuống cấp; 22 cơ sở chưa được bàn giao.
Đáng chú ý, tại địa bàn tỉnh Kiên Giang trước khi sắp xếp, có 6 cơ sở dôi dư chậm thu hồi, điều chuyển từ 1 đến 5 năm; 3 cơ sở không hoàn thành đấu giá trong 24 tháng, bỏ trống 2,5 năm nhưng UBND tỉnh chưa ban hành quyết định thu hồi. Riêng tại thành phố Rạch Giá, 22 cơ sở nhà, đất bỏ trống từ 6 đến 11 năm.
Những trường hợp này cho thấy, từ khâu xác định phương án xử lý cho đến quá trình bàn giao và tổ chức thực hiện đều phát sinh vướng mắc. Hơn thế nữa, thực tế tại An Giang cũng phản ánh tình trạng chậm xử lý nhà, đất dôi dư đã tồn tại kéo dài từ trước, chứ không hoàn toàn do sắp xếp đơn vị hành chính.
Tại Quảng Ngãi, theo Thông báo kết luận thanh tra số 3575/TB-TTCP ngày 1/10/2026, phương án sắp xếp, xử lý đã được phê duyệt đối với 5.090 cơ sở nhà, đất thuộc các cơ quan, tổ chức, doanh nghiệp Nhà nước quản lý. Trong đó, 4.300 cơ sở được giữ lại tiếp tục sử dụng; 490 cơ sở điều chuyển; 59 cơ sở thu hồi; 121 cơ sở thực hiện phương án bán tài sản trên đất, chuyển nhượng quyền sử dụng đất; 96 cơ sở chuyển giao về địa phương quản lý, xử lý và 24 cơ sở tạm giữ lại tiếp tục sử dụng.
Tổng diện tích đất của các cơ sở trong phương án lên tới hơn 85,37 triệu m². Quy mô này cho thấy nhà, đất công là nguồn lực vật chất rất lớn, đồng thời đặt ra yêu cầu quản lý chặt chẽ và tổ chức thực hiện phương án một cách đồng bộ.
Tuy nhiên, kết luận thanh tra của Thanh tra Chính phủ vẫn ghi nhận một số cơ sở nhà, đất, trong đó có trường học cũ, không còn nhu cầu sử dụng nhưng vẫn bỏ trống, chậm được xử lý. Có cơ sở đã được phê duyệt phương án thu hồi nhưng chưa hoàn thành thủ tục; có cơ sở được phê duyệt điều chuyển nhưng chậm ban hành quyết định hoặc chậm triển khai; một số cơ sở đã có phương án đấu giá tài sản trên đất, chuyển nhượng quyền sử dụng đất nhưng chưa thực hiện kịp thời.
Điều này cho thấy, nếu việc xử lý nhà, đất công dôi dư không được thực hiện dứt điểm theo phương án đã phê duyệt, nguy cơ tài sản bị bỏ hoang, xuống cấp, gây thất thoát, lãng phí vẫn hiện hữu.
Xác định nguyên nhân của những tồn tại, hạn chế, kết luận thanh tra tại hai địa phương đều đề cập đến sự phức tạp của quá trình quản lý nhà, đất qua nhiều thời kỳ, những thay đổi về địa giới hành chính, việc sáp nhập hoặc chia tách đơn vị, cùng các vướng mắc trong hệ thống quy định pháp luật về quản lý tài sản công và đất đai.
Tại An Giang, một số cơ sở nhà, đất có lịch sử quản lý lâu dài, hồ sơ pháp lý chưa đầy đủ. Việc phối hợp giữa các cơ quan tài chính, tài nguyên và môi trường, xây dựng và chính quyền địa phương còn hạn chế. Công tác bàn giao, tiếp nhận tài sản và cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất ở một số nơi kéo dài, ảnh hưởng đến tiến độ xử lý.
Tại Quảng Ngãi, một số cơ sở nhà, đất được hình thành từ trước năm 1993, thậm chí trước năm 1975, nhưng không có hồ sơ pháp lý hoặc hồ sơ chưa đầy đủ, ranh giới chưa được xác định rõ. Những đặc điểm này khiến việc xác định hiện trạng, hoàn thiện thủ tục và lựa chọn phương án xử lý gặp khó khăn.
Tuy nhiên, bên cạnh nguyên nhân khách quan, kết luận thanh tra cũng chỉ ra những hạn chế trong chỉ đạo và tổ chức thực hiện. Một số địa phương còn lúng túng trong quản lý tài sản sau sắp xếp; cơ quan, đơn vị chưa chủ động đề xuất hoặc triển khai phương án; công tác phối hợp, kiểm tra và giám sát chưa đáp ứng yêu cầu.
Điều đó cho thấy không thể chỉ dựa vào tính phức tạp của hồ sơ hay những thay đổi về tổ chức để lý giải toàn bộ tình trạng chậm xử lý. Với từng cơ sở đã có phương án, cần xác định rõ công việc còn vướng ở khâu nào, thuộc thẩm quyền của cơ quan nào và vì sao chưa hoàn thành. Trường hợp vướng mắc về hồ sơ, đất đai hoặc quy hoạch cần có đầu mối tháo gỡ; trường hợp chậm trễ do thiếu chủ động trong tổ chức thực hiện phải được làm rõ trách nhiệm.
Đặc biệt, giai đoạn chuyển giao giữa đơn vị cũ và đơn vị mới đòi hỏi cơ chế quản lý liên tục. Nếu đơn vị không còn nhu cầu sử dụng đã bàn giao nhưng đơn vị tiếp nhận chưa hoàn tất thủ tục hoặc chưa có kế hoạch khai thác, tài sản rất dễ rơi vào khoảng trống quản lý. Với những cơ sở đã giao cho đơn vị quản lý quỹ đất nhưng chưa có phương án sử dụng, việc tiếp nhận cần đi kèm trách nhiệm xác định hướng xử lý, không để tài sản tiếp tục xuống cấp, bỏ trống hoặc sử dụng sai mục đích.
Từ kết quả thanh tra tại An Giang và Quảng Ngãi, yêu cầu đặt ra là phải gắn tiến độ thực hiện và trách nhiệm cụ thể của từng cơ quan, đơn vị. Mỗi cơ sở nhà, đất cần được theo dõi theo hiện trạng, hình thức xử lý, tình trạng hồ sơ, cơ quan chịu trách nhiệm và thời hạn hoàn thành.
Đối với những tài sản chưa bàn giao, cần xác định rõ bên giao, bên nhận và thời điểm hoàn tất; với cơ sở thuộc diện thu hồi, điều chuyển hoặc đấu giá, phải làm rõ thủ tục còn thiếu và tiến độ thực hiện. Những trường hợp chưa thể xử lý ngay do vướng mắc pháp lý cần được phân loại cụ thể, xác định cơ quan đầu mối và lộ trình tháo gỡ, thay vì để chung trong danh mục chờ xử lý.
Cùng với đó, cần bảo đảm việc quản lý tài sản trong suốt quá trình chuyển tiếp. Cơ sở chưa được bàn giao hoặc chưa có phương án khai thác phải có đơn vị chịu trách nhiệm quản lý, bảo vệ, kiểm tra hiện trạng, kịp thời phát hiện tình trạng xuống cấp, lấn chiếm hoặc sử dụng sai mục đích.
Đối với các trường hợp chậm trễ kéo dài, cơ quan có thẩm quyền cần xem xét nguyên nhân cụ thể, phân biệt khó khăn khách quan với hạn chế trong tổ chức thực hiện để có biện pháp chấn chỉnh phù hợp. Việc kiểm tra tiến độ phải gắn với kết quả thực tế.
Nhà, đất công dôi dư chỉ có thể trở thành nguồn lực phục vụ phát triển khi được xử lý theo đúng phương án, đúng thời hạn và đúng quy định. Những tồn tại được chỉ ra qua thanh tra cho thấy, nếu khâu tổ chức thực hiện không được kiểm soát chặt chẽ, tài sản dù đã có phương án vẫn có thể tiếp tục bị bỏ trống, xuống cấp và không phát huy được giá trị.
Bài 2: Những “lỗ hổng” trong quản lý và khai thác cơ sở nhà, đất công
