(Thanh tra) - Lãng phí không chỉ là sự thất thoát được thể hiện qua những con số, mà còn là sự “tê liệt” của nguồn lực và sự xói mòn lòng tin của Nhân dân. Tại Thanh Hóa, trong 97 dự án đầu tư công tồn đọng kéo dài, có 2 dự án đường giao thông từ cầu Nỏ Hẻn đến đường tỉnh 514 và đoạn từ đường tỉnh 514 đến Cảng hàng không Thọ Xuân đang nằm trong “vòng xoáy” chậm trễ, gây lãng phí, trở thành những lực cản trên hành trình phát triển của địa phương.
Những “vết sẹo” lãng phí nơi vùng cao
Trong bài viết về "chống lãng phí" vào tháng 10/2024, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm đã xác định: "...Cần thống nhất nhận thức đấu tranh phòng, chống lãng phí là cuộc chiến chống “giặc nội xâm” đầy cam go, phức tạp; là một phần của cuộc đấu tranh giai cấp; có vị trí tương đương với phòng, chống tham nhũng, tiêu cực để xây dựng Đảng ta vững mạnh, “là đạo đức, là văn minh”"...
Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm còn chỉ ra rằng "...Lãng phí còn diễn ra khá phổ biến, dưới nhiều dạng thức khác nhau, đã và đang gây ra nhiều hệ lụy nghiêm trọng cho phát triển. Trong đó, gây suy giảm nguồn lực con người, nguồn lực tài chính, giảm hiệu quả sản xuất, tăng gánh nặng chi phí, gây cạn kiệt tài nguyên, gia tăng khoảng cách giàu nghèo. Hơn thế, lãng phí còn gây suy giảm lòng tin của người dân với Đảng, Nhà nước, tạo rào cản vô hình trong phát triển kinh tế - xã hội, bỏ lỡ thời cơ phát triển của đất nước".
Quay trở lại câu chuyện ở Thanh Hóa - địa phương đang nỗ lực vươn lên trở thành cực tăng trưởng mới lại đang phải đối diện trước một thực tế “nhức nhối” với 97 dự án tồn đọng kéo dài, có nguy cơ gây thất thoát, lãng phí. Đây không chỉ là bài toán kinh tế, mà còn là thước đo trách nhiệm của cả hệ thống chính trị trước Nhân dân.
Từ kế hoạch rà soát, khắc phục tồn tại năm 2026, một chi tiết khiến chúng tôi không khỏi day dứt chính là sự “lệch pha” giữa quy hoạch và thực tiễn thi công tại các điểm trường vùng cao xã Cổ Lũng, huyện Bá Thước (cũ).
Giữa vùng lõi nghèo khó, nơi ngân sách phải “chắt chiu” từng đồng để xây dựng trường học cho trẻ em, thì tại các điểm trường như Tiểu học Thành Công, Mầm non Làng Kịt, Tiểu học Làng Son, Tiểu học và Mầm non Cao Hồng, khu chính Tiểu học xã Lũng Cao… lại xảy ra một nghịch lý khó chấp nhận.
Các công trình do UBND xã Cổ Lũng làm chủ đầu tư, nhưng vì buông lỏng quản lý, đã để nhà thầu tự ý biến “trường xây” thành “nhà gỗ”. Hệ quả là công trình không đủ điều kiện nghiệm thu, không thể quyết toán.
Theo báo cáo, do điều kiện địa hình khó khăn, vật liệu không thể vận chuyển đến chân công trình, nhà thầu đã tự ý thay đổi phương án thi công. Tuy nhiên, việc làm này không đúng thiết kế được phê duyệt, dẫn đến công trình không được thanh toán vốn tạm ứng. Cuối cùng, nhà thầu tháo dỡ công trình, bỏ đi.
Đáng nói hơn, UBND xã Cổ Lũng đã có văn bản đề nghị xác minh nhà thầu là Công ty Xây dựng Trung Việt, nhưng đến nay vẫn không xác định được địa chỉ, thông tin liên hệ để thu hồi tiền tạm ứng. Hậu quả để lại là những nền móng dang dở, cùng khoản ngân sách hơn 164 triệu đồng “treo” lơ lửng. Riêng điểm trường Thành Công đã “mất trắng” 78 triệu đồng.
Con số này có thể nhỏ so với những dự án nghìn tỷ, nhưng với một xã vùng cao, đó không chỉ là tiền mà là niềm tin. Nhà thầu rút tiền rồi biến mất, để lại những công trình dở dang, chính là minh chứng rõ ràng cho sự lỏng lẻo trong quản lý và giám sát ở cấp cơ sở.
“Treo” tài sản trên những lời hứa
Nếu lãng phí trong xây dựng là hữu hình, thì lãng phí đất đai lại âm thầm nhưng tàn phá nặng nề hơn. Theo thống kê, riêng tại huyện Nga Sơn (cũ), có hơn 115.000 m² đất nông nghiệp và đất ở đang bị “giam cầm” bởi 13 dự án hạ tầng dở dang. Suốt nhiều năm, diện tích đất này không thể canh tác, cũng không thể xây dựng, chỉ nằm chờ những thủ tục pháp lý chưa có hồi kết.
Tại TP Thanh Hóa (cũ), dự án khu tái định cư Đại lộ Bắc – Nam đã “treo” gần 0,49 ha đất từ năm 2008. Gần hai thập kỷ trôi qua, quỹ đất lẽ ra đã trở thành khu dân cư sầm uất, đóng góp ngân sách, thì nay vẫn bỏ hoang, gây lãng phí nguồn lực nghiêm trọng.
Tương tự, dự án đường Bà Triệu (TP Sầm Sơn cũ) đang “kẹt” gần 26.000 m² đất, trong đó có hơn 22.000 m² đất nông nghiệp, sinh kế của hàng trăm hộ dân.
Đáng lo ngại hơn là dự án phát triển tổng hợp các đô thị động lực – Tiểu dự án đô thị Tĩnh Gia, sử dụng vốn vay của Ngân hàng Thế giới (WB), do mới chỉ bàn giao được khoảng 50% mặt bằng, dự án không thể triển khai thi công đúng tiến độ.
Nếu không hoàn thành trước ngày 31/12/2026, thời điểm kết thúc hiệp định vay, Thanh Hóa có nguy cơ mất quyền tiếp cận nguồn vốn hàng triệu USD. Khi đó, lãng phí không chỉ là câu chuyện nội bộ, mà còn ảnh hưởng đến uy tín quốc tế.
Theo ông Lê Thanh Hải, Phó Giám đốc Ban Quản lý Đầu tư xây dựng Khu vực Nghi Sơn và các khu công nghiệp, vướng mắc lớn nhất hiện nay là chính sách hỗ trợ đất vườn, ao. Sau khi chuyển đổi mô hình chính quyền hai cấp, thẩm quyền thuộc về cấp xã, nhưng nhiều địa phương chưa ban hành quyết định, khiến công tác giải phóng mặt bằng bị đình trệ.
“Điều này ảnh hưởng trực tiếp đến tiến độ dự án, giải ngân vốn đầu tư, làm gia tăng nguy cơ lãng phí”, ông Hải cho biết.
Bản lĩnh tháo gỡ “vòng xoáy”
Trước thực trạng trên, ngày 20/3/2026, Chủ tịch UBND tỉnh Thanh Hóa đã ban hành quyết định thành lập 4 tổ công tác thuộc Ban Chỉ đạo cấp tỉnh, nhằm tập trung tháo gỡ các dự án tồn đọng, có nguy cơ thất thoát, lãng phí.
Các tổ công tác có nhiệm vụ xử lý theo thẩm quyền, đồng thời tham mưu cấp có thẩm quyền và phối hợp với các bộ, ngành Trung ương để giải quyết dứt điểm các vướng mắc.
Cuộc “đại phẫu” này không chỉ dừng ở việc tháo gỡ, mà còn thể hiện tư duy quản trị mới, dám dừng, dám cắt bỏ những dự án kém hiệu quả.
Việc chấm dứt dự án Đài Phát thanh – Truyền hình TP Thanh Hóa hay rà soát các cụm công nghiệp chồng lấn quy hoạch là minh chứng cho quyết tâm đó. Trong đầu tư công, biết dừng đúng lúc chính là một hình thức tiết kiệm hiệu quả nhất.
Cùng với đó, việc buộc các nhà thầu yếu kém hoàn trả vốn tạm ứng, điển hình như Công ty Thanh Minh phải hoàn trả hơn 6,7 tỷ đồng, cho thấy nỗ lực làm “sạch” môi trường đầu tư.
Thanh Hóa cũng đặt ra những “mốc thời gian kỷ luật” rõ ràng: Giải quyết chính sách đất đai trước 25/3/2026, đến nay đã quyết định và hướng dẫn các xã, phường thực hiện; hoàn thành giải phóng mặt bằng trước 30/6/2026 và đưa các dự án trọng điểm về đích trong năm 2027.
Cuộc “đại phẫu” năm 2026 của Thanh Hóa, vì thế, không đơn thuần là xử lý các dự án chậm tiến độ, có nguy cơ lãng phí. Đó là phép thử về bản lĩnh quản trị, về trách nhiệm công quyền, và trên hết, là nỗ lực khôi phục lại niềm tin. Bởi hơn bất cứ nguồn lực nào, niềm tin của Nhân dân mới chính là “nguồn vốn” lớn nhất. Và một khi niềm tin ấy bị “bỏ hoang”, thì cái giá phải trả sẽ không thể đo đếm bằng tiền.
