(Thanh tra) - Trong bối cảnh chính quyền địa phương hai cấp, việc tăng thẩm quyền giải quyết khiếu nại, tố cáo cho cấp xã đặt ra yêu cầu đổi mới hoạt động giám sát.
Đề tài khoa học cấp cơ sở “Giám sát công tác tiếp công dân, giải quyết khiếu nại, tố cáo của chính quyền cấp cơ sở” do ThS Đào Thị Thu Hà, Trường Cán bộ Thanh tra làm chủ nhiệm tập trung nhận diện bất cập, đề xuất giải pháp nâng cao hiệu quả giám sát, bảo vệ quyền lợi công dân.
Ngày 23/10, Hội đồng nghiệm thu đề tài Trường Cán bộ Thanh tra đã tổ chức hội nghị nghiệm thu Đề tài khoa học “Giám sát công tác tiếp công dân, giải quyết khiếu nại, tố cáo của chính quyền cấp cơ sở” do ThS Đào Thị Thu Hà, Trường Cán bộ Thanh tra làm chủ nhiệm.
Trình bày kết quả nghiên cứu, chủ nhiệm đề tài cho biết, từ ngày 1/7/2025, khi kết thúc hoạt động của chính quyền cấp huyện, nhiều nhiệm vụ được chuyển về cấp xã.
HĐND cấp xã không còn Ban Pháp chế, vốn là đầu mối thực hiện giám sát các lĩnh vực tư pháp, tiếp công dân, giải quyết khiếu nại, tố cáo. Điều này đặt ra yêu cầu xác định lại trách nhiệm giám sát, tránh bỏ sót những vấn đề phát sinh ngay tại cơ sở.
Dẫn số liệu từ Báo cáo số 943 ngày 17/10/2025 của Chính phủ, nhóm nghiên cứu cho biết, năm 2025, các cơ quan hành chính nhà nước tiếp nhận 509.841 đơn các loại, trong đó có 64.830 đơn khiếu nại và 35.446 đơn tố cáo.
Đáng chú ý, Chủ tịch UBND cấp xã đã tiếp 71.510 lượt công dân, đạt 92% số ngày tiếp theo quy định. Khiếu nại liên quan đất đai, nhà cửa chiếm 66,8%, tiếp tục là lĩnh vực tiềm ẩn nhiều vụ việc phức tạp.
Từ thực tiễn này, đề tài phân tích vai trò giám sát của HĐND, Mặt trận Tổ quốc Việt Nam và Ban Thanh tra nhân dân cấp xã, đồng thời đánh giá những hạn chế trong việc theo dõi, đôn đốc thực hiện kết luận, kiến nghị sau giám sát.
Kết quả nghiên cứu cho thấy, hoạt động giám sát tại một số địa phương đã được duy trì thông qua xem xét báo cáo, chất vấn, giám sát chuyên đề và tiếp nhận kiến nghị cử tri.
Tuy nhiên, chất lượng chưa đồng đều; có nơi còn nặng về nghe báo cáo, thiếu khảo sát thực tế, chưa chú trọng giám sát việc thi hành các quyết định giải quyết khiếu nại đã có hiệu lực.
Một hạn chế khác là sự phối hợp giữa HĐND với Mặt trận Tổ quốc và các cơ quan chuyên môn chưa chặt chẽ. Những phản ánh từ người dân chưa được chuyển hóa kịp thời thành nội dung giám sát cụ thể, trong khi việc theo dõi kết quả thực hiện kiến nghị còn thiếu thường xuyên.
Nhóm nghiên cứu xác định, hiệu quả giám sát không thể chỉ đánh giá bằng số lượng cuộc giám sát mà phải căn cứ khả năng phát hiện sai sót, khắc phục hạn chế và ngăn ngừa khiếu nại, tố cáo kéo dài, vượt cấp.
Trên cơ sở đánh giá thực trạng, đề tài đề xuất hai nhóm giải pháp trọng tâm gồm hoàn thiện pháp luật và nâng cao hiệu quả tổ chức thực hiện, hướng tới khắc phục những hạn chế trong hoạt động giám sát tại cấp xã.
Về pháp luật, nhóm nghiên cứu kiến nghị bổ sung quy định cụ thể về giám sát công tác tiếp công dân, xác định rõ đầu mối tham mưu giám sát khi HĐND cấp xã không còn Ban Pháp chế.
Trước mắt, có thể phân công Ban Văn hóa - Xã hội hoặc Ban Kinh tế - Ngân sách chủ trì theo quyết định của Thường trực HĐND, đồng thời quy định trách nhiệm phối hợp đối với những vụ việc liên quan nhiều lĩnh vực.
Đề tài đặc biệt nhấn mạnh yêu cầu nâng cao hiệu lực kết luận, kiến nghị giám sát. Theo đó, cần quy định trách nhiệm theo dõi, đôn đốc, tái giám sát; xác định thời hạn thực hiện và trách nhiệm người đứng đầu khi chậm khắc phục những hạn chế đã được chỉ ra.
Cùng với đó, cần tăng cường phối hợp giữa HĐND, Mặt trận Tổ quốc và Ban Thanh tra nhân dân, phát huy lợi thế gần dân, nắm bắt sớm những vấn đề phát sinh để lựa chọn nội dung giám sát phù hợp.
Đối với các vụ việc vượt khả năng giải quyết của cấp xã, nhóm nghiên cứu đề xuất hoàn thiện cơ chế liên thông giám sát giữa cấp xã và cấp tỉnh, bảo đảm kiến nghị của công dân được theo dõi xuyên suốt, không bị gián đoạn do thay đổi thẩm quyền.
Một nội dung khác được đề cập là tăng cường đào tạo, bồi dưỡng kỹ năng giám sát cho đại biểu HĐND, cán bộ mặt trận và thành viên Ban Thanh tra nhân dân; chú trọng kỹ năng nghiên cứu hồ sơ, chất vấn, xây dựng kiến nghị và theo dõi kết quả thực hiện.
Đề tài cũng kiến nghị đẩy mạnh chuyển đổi số, xây dựng cơ sở dữ liệu phục vụ giám sát, công khai kết quả và tăng cường trách nhiệm giải trình của chính quyền cơ sở.
Điểm đáng chú ý của đề tài là xác định việc theo dõi, đôn đốc thực hiện kiến nghị sau giám sát là khâu cần ưu tiên khắc phục. Nếu kết luận giám sát không được thực hiện đầy đủ, những hạn chế trong tiếp công dân, giải quyết khiếu nại, tố cáo có thể tiếp tục kéo dài.
Các giải pháp được đề xuất hướng tới chuyển hoạt động giám sát từ việc chủ yếu xem xét báo cáo sang kiểm tra kết quả thực hiện, làm rõ trách nhiệm và đánh giá chuyển biến thực tế.
Việc ứng dụng kết quả nghiên cứu cần gắn với điều kiện thực tế từng địa phương, nhất là những xã mới sáp nhập, địa bàn rộng, khối lượng công việc lớn và nguồn nhân lực còn hạn chế.
Qua đó, đề tài góp phần cung cấp luận cứ hoàn thiện cơ chế giám sát, nâng cao trách nhiệm chính quyền cấp xã, hướng tới giải quyết kịp thời những kiến nghị, khiếu nại, tố cáo của công dân ngay từ nơi phát sinh.
Đánh giá kết quả nghiên cứu, Hội đồng nghiệm thu ghi nhận đề tài có tính cấp thiết, đáp ứng yêu cầu đổi mới hoạt động giám sát trong bối cảnh vận hành chính quyền địa phương hai cấp. Nội dung nghiên cứu được triển khai công phu, có cơ sở khoa học và thực tiễn, làm rõ những bất cập trong giám sát công tác tiếp công dân, giải quyết khiếu nại, tố cáo tại cấp xã.
Hội đồng đánh giá cao các giải pháp hoàn thiện pháp luật, nâng cao trách nhiệm của HĐND, Mặt trận Tổ quốc và hiệu quả thực hiện kiến nghị sau giám sát. Đồng thời, đề nghị nhóm nghiên cứu tiếp tục hoàn thiện một số nội dung để tăng khả năng ứng dụng. Với những kết quả đạt được, đề tài được Hội đồng nghiệm thu xếp loại xuất sắc.
