(Thanh tra) - Là nguyên liệu thiết yếu để sản xuất phân bón, hóa chất, việc khai thác quặng apatit ở Lào Cai đang gặp khó khăn, vướng mắc, nhất là giải phóng mặt bằng, cần tháo gỡ theo kết quả giám sát việc thực hiện chính sách, pháp luật về quản lý, khai thác và chế biến khoáng sản của HĐND tỉnh.
Chủ tịch UBND tỉnh Lào Cai mới đây đã giao Thuế tỉnh, các Sở: Công Thương, Tài chính, Nông nghiệp và Môi trường cùng UBND các phường, xã: Cam Đường, Hợp Thành, Cốc San, Văn Bàn, Chiềng Ken, Võ Lao, Tằng Loỏng triển khai tháo gỡ khó khăn, vướng mắc cho các đơn vị hoạt động khai thác quặng apatit sau Nghị quyết của HĐND tỉnh về kết quả giám sát việc thực hiện chính sách, pháp luật về quản lý, khai thác, chế biến khoáng sản (quặng apatit) trên địa bàn tỉnh.
Lào Cai có 11 dự án khai thác quặng apatit có giấy phép còn hiệu lực
Quặng apatit là nguồn khoáng sản quý, trên phạm vi cả nước, Lào Cai là tỉnh duy nhất có quặng apatit với trữ lượng ước tính khoảng 2,5 tỷ tấn. Đây là nguyên liệu thiết yếu để sản xuất phân bón và hóa chất, đóng vai trò quan trọng trong phát triển ngành sản xuất chế biến và nông nghiệp.
Tháng 9/2026, Đoàn giám sát việc chấp hành pháp luật trong quản lý, khai thác, chế biến quặng apatit của Thường trực HĐND tỉnh Lào Cai đã tiến hành khảo sát thực tế tại một số địa phương và doanh nghiệp.
Tại các buổi làm việc với Công ty TNHH MTV Apatit Việt Nam, Công ty Cổ phần Đầu tư Vạn Thắng, Công ty Cổ phần Phân lân nung chảy Lào Cai cùng các xã Bát Xát, Hợp Thành, Cốc San, Đoàn giám sát đã ghi nhận một số khó khăn, vướng mắc trong hoạt động khai thác, chế biến khoáng sản quặng apatit.
Nổi bật là tiến độ giải phóng mặt bằng, bồi thường, hỗ trợ và tái định cư tại một số khu vực còn chậm; việc bố trí, quản lý kho bãi có nơi còn chồng chéo; một số thủ tục về đất đai, môi trường chưa được giải quyết kịp thời.
Nguồn quặng apatit loại III cung cấp cho các nhà máy tuyển còn thiếu, ảnh hưởng đến công suất sản xuất, tiến độ thực hiện dự án và mục tiêu tăng trưởng của doanh nghiệp cũng như ngành công nghiệp khai khoáng của Lào Cai.
Ngày 15/10/2026, HĐND tỉnh Lào Cai đã ban hành Nghị quyết số 65 thông qua kết quả giám sát việc thực hiện chính sách, pháp luật về quản lý, khai thác và chế biến khoáng sản (quặng apatit) trên địa bàn tỉnh.
Theo đó, đến thời điểm giám sát, trên địa bàn tỉnh Lào Cai có 11 dự án khai thác quặng apatit với giấy phép do Bộ Nông nghiệp và Môi trường cấp còn hiệu lực, thuộc 7 doanh nghiệp với tổng diện tích đất thực hiện dự án là 1.177 ha (diện tích được cấp phép khai thác là 601,18 ha), tổng công suất thiết kế khai thác tối đa là 6,49 triệu tấn quặng các loại/năm.
Tuy vậy, kết quả giám sát chỉ rõ công tác quản lý, khai thác và chế biến apatit vẫn còn nhiều hạn chế, tồn tại cần tập trung khắc phục.
Hàng loạt điểm nghẽn kìm hãm khai thác và chế biến quặng apatit
Theo kết quả giám sát, nhiều dự án chậm tiến độ so với chủ trương đầu tư lần đầu do vướng mắc bồi thường, giải phóng mặt bằng và tái định cư. Sản lượng khai thác ở nhiều nơi không đạt công suất được cấp phép như khai trường Ngòi Đum - Đông Hồ, khai trường 24, khai trường 32.
Đáng chú ý, một số khai trường phải tạm dừng hoàn toàn như: Khai trường 10 (Công ty TNHH MTV Apatit Việt Nam) dừng do vướng giải phóng mặt bằng; khai trường 25 (Tập đoàn Hóa chất Đức Giang) và khai trường 196 (Công ty CP Công nghiệp Hóa chất Lào Cai) phải dừng để phục vụ cơ quan chức năng điều tra từ cuối năm 2025.
Công tác giải phóng mặt bằng gặp trở ngại lớn khi một số người dân không hợp tác, đòi giá đền bù cao hơn quy định (như tại khai trường 24 khu II, xã Bát Xát có hộ đòi tới 15 tỷ đồng cho 3.800 m² đất), xây công trình đón đền bù hoặc phát sinh tranh chấp kéo dài như vụ việc 6,28 ha tại khai trường 19.
Có địa phương không còn quỹ đất bố trí tái định cư cho các hộ dân.
Bên cạnh đó là tình trạng thiếu nhân lực làm công tác giải phóng mặt bằng và sự chồng lấn ranh giới quy hoạch giữa các dự án khai trường (19B, 39, 40, Tam Đỉnh, 27, 28, 29) với các khu công nghiệp, khu tái định cư hoặc quy hoạch khu cửa khẩu Bản Vược.
Dù kế hoạch năm 2026 được UBND tỉnh Lào Cai giao khai thác 5,17 triệu tấn nhưng đến hết tháng 8 mới đạt 2,34 triệu tấn. Từ tháng 6/2026, 3 nhà máy tuyển của Công ty TNHH MTV Apatit Việt Nam phải dừng hoạt động vì thiếu quặng loại III, khiến khoảng 600 lao động mất việc làm tạm thời; trong khi đó nghịch lý là một số đơn vị khác lại tồn ứ hơn 7,3 triệu tấn quặng III.
Nhu cầu quặng apatit cho các nhà máy hóa chất, phân bón toàn tỉnh Lào Cai cần tới 5,8 triệu tấn/năm nhưng nguồn cung thiếu hụt trầm trọng.
Ngoài ra, cơ chế chính sách còn bất cập khi thời hạn cấp phép khai thác không đồng bộ với thời gian thực hiện dự án; quy định không cho phép bù sản lượng thiếu hụt năm trước sang năm sau dẫn đến nguy cơ bỏ phí tài nguyên khi hết hạn mỏ.
Một vướng mắc khác được chỉ ra là tỷ lệ thu hồi quặng của công nghệ tuyển nổi hiện chỉ đạt 70 - 76%, làm thất thoát lượng lớn apatit ra bãi thải quặng đuôi.
