(Thanh tra)- Không kiêm nhiệm quá 2 chức vụ cùng một lúc, cấm tranh cử nếu trong lý lịch tư pháp có ghi đã từng “nhúng chàm”… Đó là một trong số những đề xuất, vừa được Văn phòng Trung ương Phòng, chống tham nhũng Pháp (SCPC) đưa ra trong bản báo cáo, nhằm tăng cường ngăn chặn mọi hành vi tham nhũng đối với các nghị sĩ, chính trị gia, quan chức chính quyền các cấp.
Lạm dụng quyền lực, tham ô, tham nhũng… Công luận hiện đang quá chán ngấy bởi những vụ bê bối liên tiếp bị phanh phui trong thời gian vừa qua, trong đó liên quan đến nhiều quan chức từng một thời danh tiếng, như Jean-François Copé (cựu Chủ tịch đảng Liên minh Phong trào vì Nhân dân), Jérôme Cahuzac (cựu Thứ trưởng Bộ Kinh tế, Tài chính và Ngoại thương Pháp), Nicolas Sarkozy (cựu Tổng thống Pháp).
Mặc dù các quy định và pháp luật không hề thiếu, nhưng các chính trị gia dường như chẳng mấy bị ảnh hưởng kể cả khi họ “nhúng chàm” và con số bị cơ quan tư pháp xử lý cũng không nhiều. Đó là lý do SCPC phải đưa ra những đề xuất, dù biết là có thể gây “sốc” cho các chính trị gia, nhưng những đề xuất này là bắt buộc nhằm ngăn chặn ngay từ đầu mọi hành vi tham nhũng của các chính trị gia.
Theo thống kê của SCPC, từ năm 1995 - 2013, đã có 1.905 nghị sĩ địa phương và 1.427 công chức các cấp bị điều tra, theo dõi vì những hành vi không trung thực. Thế nhưng, cũng theo kết quả thăm dò của SCPC, thì có đến 99,8% nghị sĩ địa phương không hề quan tâm đến vấn đề có bị điều tra, theo dõi hay không trong suốt quá trình công tác của họ. Việc họ làm, họ vẫn cứ làm dù biết là sai. Như vậy, chỉ còn sót lại 0,2% nghị sĩ địa phương là quan tâm đến việc họ làm sai trái có thể bị điều tra, theo dõi hay không.
Theo SCPC, những đề xuất họ đưa ra, sẽ được áp dụng cho tất cả các chính trị gia, các quan chức các cấp, và không ai được ngoại lệ. Và đây là những đề xuất quan trọng nhằm ngăn chặn các hành vi tham nhũng, nhưng lại gây “sốc” với giới chính trị gia.
1. Cấm tranh cử nếu lý lịch tư pháp có “tì vết”
Tất cả mọi ứng cử viên tham gia vào tranh cử bất kỳ chức danh công vụ nào, đều phải chứng minh lý lịch tư pháp của mình hoàn toàn trong sạch (không phạm tội, sai phạm dù nhỏ nhất).
2. Không kiêm nhiệm từ 2 chức vụ trở lên (ví dụ như vừa là bộ trưởng vừa là thị trưởng, hay vừa là nghị sĩ vừa là chủ tịch hội đồng nhân dân…)
Theo giải thích của SCPC, việc kiêm nhiệm từ 2 chức vụ trở lên có thể sẽ làm nảy sinh tính chuyên quyền, độc chiếm. Hơn nữa, việc kiêm nhiệm này sẽ khiến thời gian biểu của quan chức đó bị trùng lắp, chồng chéo. Bản thân quan chức đó cũng không thể chuyên tâm vào một nhiệm vụ cụ thể nên hiệu quả công việc sẽ không hiệu quả, thậm chí có thể gây hậu quả. Hơn nữa, việc kiêm nhiệm còn dễ nảy sinh hiện tượng “vừa đá bóng, vừa thổi còi”…
3. Công khai cho mọi người biết việc kê khai tài sản, thu nhập
Luật Minh bạch ra đời ngày 11/10/2013 là một bước tiến lớn trong công cuộc phòng, chống tham nhũng tại Pháp. Luật bắt buộc tất cả nghị sĩ, bộ trưởng, thị trưởng (ở những thành phố lớn thì bao gồm cả các phó thị trưởng), phải công khai mọi tài sản thuộc sở hữu của mình cũng như mọi khoản thu nhập của mình (lương, thưởng, lợi tức từ cổ phiếu, góp vốn…).
Tuy nhiên, theo SCPC, thị trưởng và phó thị trưởng ở những thành phố nhỏ, hay lãnh đạo của những cơ quan chính quyền dưới cấp thành phố, dù không bị bắt buộc phải kê khai tài sản, thu nhập, nhưng thực tế thời gian qua cho thấy, không ít những quan chức dạng này bị cảnh sát điều tra, phát hiện và phanh phui ra hành vi làm giàu bất chính.
Thế nên, theo SCPC, đã là quan chức, dù ở cấp nào, lớn hay nhỏ, cũng đều phải kê khai và công khai mọi khoản thu nhập và tài sản.
4. Thiết lập cơ chế giám sát đối với các đơn vị kinh tế thuộc chính quyền các cấp
Người lãnh đạo đơn vị kinh tế (tổng giám đốc hoặc giám đốc) thuộc chính quyền các cấp hiện nay có vai trò rất lớn. Họ được quyền tham gia thảo luận về các quyết sách của địa phương. Đôi khi, có trường hợp lãnh đạo đơn vị kinh tế lại kiêm luôn là nghị sĩ, thì quyền lực của họ rất là lớn. Thậm chí, nhiều khi, họ có thể phản đối cả những chính sách của chính quyền, nếu chính sách đó có thể gây bất lợi cho đơn vị kinh tế (cho dù nó lại rất có lợi cho người dân). Chính vì thế, việc thiết lập cơ chế giám sát đối với lãnh đạo các đơn vị kinh tế thuộc các cấp chính quyền nhằm “đóng khung” quyền hạn nhưng tăng trách nhiệm của họ.
5. Thiết lập quy chế hoặc quy định cụ thể về nghĩa vụ của nghị sĩ
Điều này là hiển nhiên đối với mọi nghị sĩ. Thế nhưng, vẫn có nhiều nghị sĩ hoặc quên, hoặc “vờ” như không biết về những nghĩa vụ của mình, đặc biệt là khi xảy ra những xung đột lợi ích.
Thế nên, việc quy định rõ ràng, cụ thể nghĩa vụ của nghị sĩ, trong đó chú trọng đến việc xác định mức độ trừng phạt nếu nghị sĩ không tuân thủ nghĩa vụ đó, nhằm tăng tính răn đe đối với những nghị sĩ có ý định sử dụng quyền của mình để bỏ qua nghĩa vụ, hoặc sử dụng quyền để can thiệp vào những công việc khác không thuộc nghĩa vụ của mình, chỉ bởi vì công việc đó gây ra những xung đột lợi ích với nghị sĩ.
Nhật Anh
