(Thanh tra) - Thực phẩm không rõ nguồn gốc vẫn len lỏi vào thị trường, trong khi kiểm tra chủ yếu dừng ở khâu cuối. Vấn đề đặt ra là phải ngăn từ đâu để thực phẩm "bẩn" không còn "lọt lưới"?
Hàng tấn lợn hơi không kiểm dịch, gần 1 tấn móng giò không rõ nguồn gốc, rồi gần 30.000 quả trứng vịt lộn bốc mùi… Những con số này không còn là các vụ việc riêng lẻ tại Cao Bằng, Lạng Sơn hay Quảng Ninh.
Đặt cạnh nhau, chúng cho thấy một thực trạng đáng lo ngại: thực phẩm không đảm bảo an toàn vẫn tìm đường vào thị trường, chỉ bị chặn lại khi đã đi gần hết hành trình.
Câu hỏi vì thế không còn là đã phát hiện được bao nhiêu vụ, mà là bao nhiêu lô hàng tương tự đã lọt qua trước đó!?
Ngày 9/4, tại xã Bạch Đằng (Cao Bằng), Đội Quản lý Thị trường số 1 thuộc Chi cục Quản lý thị trường tỉnh phát hiện xe tải vận chuyển 9 con lợn với tổng trọng lượng 950kg không có giấy chứng nhận kiểm dịch.
Số lợn được thu mua từ địa bàn khác, đang trên đường đưa vào tiêu thụ. Trong bối cảnh dịch tả lợn châu Phi còn tiềm ẩn nguy cơ, việc vận chuyển lợn không kiểm dịch không chỉ là vi phạm hành chính, mà còn là rủi ro trực tiếp đối với an toàn thực phẩm và ngành chăn nuôi.
Chưa đầy hai tuần trước đó, tại Lạng Sơn, gần 1 tấn móng giò lợn đã qua sơ chế bị phát hiện trên xe tải. Không hóa đơn, không chứng từ, không bất kỳ giấy tờ nào chứng minh nguồn gốc. Lô hàng được xác định không đủ điều kiện lưu thông, tiềm ẩn nguy cơ mất an toàn thực phẩm nếu lọt ra thị trường.
Trong khi đó, tại Quảng Ninh, ngay dịp cao điểm Tết, lực lượng chức năng phát hiện gần 30.000 quả trứng vịt lộn đang được vận chuyển đi tiêu thụ. Nhiều quả dập vỡ, rỉ nước, bốc mùi hôi thối... dấu hiệu rõ ràng của thực phẩm không còn đảm bảo chất lượng.
Điểm chung của cả 3 vụ việc là đều bị phát hiện khi đang trên đường vận chuyển.
Điều này đồng nghĩa các lô hàng đã trải qua nhiều khâu trước đó, từ thu mua, tập kết đến trung chuyển liên tỉnh, trước khi bị lực lượng chức năng phát hiện, ngăn chặn.
Nói cách khác, khi lực lượng chức năng phát hiện được, đó đã là "điểm chặn cuối" của một chuỗi vận động hàng hóa.
Từ thực tế này, một vấn đề nổi lên, đó là việc kiểm soát hiện nay chủ yếu diễn ra ở khâu lưu thông, trong khi nguồn hàng đã hình thành từ trước đó.
Hàng hóa vận động liên tỉnh, thậm chí có yếu tố biên giới, nhưng cơ chế quản lý vẫn mang tính địa bàn, dẫn đến tình trạng chặn được điểm này nhưng có thể bị lọt ở điểm khác.
Không chỉ dừng ở nguy cơ, điều đáng lo là các vi phạm trong những vụ việc nêu trên không hề tinh vi. Không giấy tờ, không nhãn mác, thậm chí hàng hóa đã có dấu hiệu hư hỏng rõ ràng. Điều này cho thấy lợi nhuận từ thực phẩm giá rẻ, không đảm bảo vẫn đủ lớn để các đối tượng chấp nhận rủi ro.
Và khi "cung" vẫn còn, "cầu" vẫn tồn tại, thì việc kiểm soát chỉ ở khâu cuối sẽ khó tạo ra thay đổi căn bản.
Trong bối cảnh nguy cơ mất an toàn thực phẩm vẫn hiện hữu, đặc biệt ở lĩnh vực dịch vụ ăn uống và thức ăn đường phố, nhiều địa phương đã triển khai các giải pháp đồng bộ nhằm siết chặt quản lý.
Theo đó, ngày 17/4, tại phường Quảng Yên (Quảng Ninh), Ban Chỉ đạo liên ngành về an toàn thực phẩm tỉnh tổ chức lễ phát động "Tháng hành động vì an toàn thực phẩm" năm 2026, với trọng tâm là phòng ngừa ngộ độc thực phẩm trong dịch vụ ăn uống và thức ăn đường phố.
Không dừng ở hoạt động phát động, các sở, ngành, địa phương được yêu cầu tăng cường thanh tra, kiểm tra, tập trung vào các nhóm có nguy cơ cao như bếp ăn tập thể, cơ sở kinh doanh ăn uống nhỏ lẻ và thức ăn đường phố. Những hành vi vi phạm như sử dụng nguyên liệu không rõ nguồn gốc, không đảm bảo điều kiện vệ sinh sẽ bị xử lý nghiêm.
Tại Lạng Sơn, kế hoạch triển khai tháng hành động kéo dài từ ngày 15/4 đến 15/5, trong bối cảnh thực tế cho thấy điều kiện chế biến, bảo quản thực phẩm tại một số cơ sở còn hạn chế, ý thức chấp hành quy định của một bộ phận người kinh doanh chưa cao.
Đáng chú ý, bên cạnh kiểm tra, các địa phương cũng đẩy mạnh tuyên truyền, phổ biến quy định pháp luật, đồng thời giới thiệu, nhân rộng các mô hình sản xuất, kinh doanh thực phẩm an toàn. Hệ thống truyền thanh cơ sở được huy động để cập nhật thông tin, cảnh báo nguy cơ, giúp người dân chủ động phòng tránh.
Đi cùng với đó, các đợt kiểm tra liên ngành được triển khai theo hướng không chỉ phát hiện, xử lý vi phạm mà còn chấn chỉnh, nâng cao ý thức tuân thủ pháp luật của các cơ sở kinh doanh.
Ở góc độ chính sách, Cục Quản lý và Phát triển Thị trường trong nước, Bộ Công Thương cho biết, đang phối hợp với địa phương và doanh nghiệp tổ chức các hoạt động kết nối tiêu thụ sản phẩm an toàn, hướng tới hình thành các chuỗi cung ứng minh bạch về nguồn gốc, gắn với vùng nguyên liệu và quy trình sản xuất. Từ đầu tháng 4, cơ quan này đã triển khai chương trình thực phẩm cho người Việt theo hình thức bán trực tiếp kết hợp livestream, giới thiệu các mặt hàng sản phẩm nông nghiệp sạch có nguồn gốc rõ ràng.
Theo đánh giá của cơ quan chức năng, tháng hành động vì an toàn thực phẩm không chỉ là đợt cao điểm kiểm tra, xử lý vi phạm mà còn là bước thúc đẩy thay đổi hành vi trong sản xuất, kinh doanh thực phẩm. Tuy nhiên, để kiểm soát hiệu quả, bên cạnh sự vào cuộc của cơ quan quản lý, cần sự chủ động của người tiêu dùng và doanh nghiệp trong việc nói không với thực phẩm không đảm bảo an toàn.
