(Thanh tra) - 9 tháng qua, xuất khẩu gạo mang về 3,11 tỷ USD, giảm 10,9% so với cùng kỳ năm 2025. Tỷ lệ này cho thấy ngành gạo phải thay đổi, chủ động và linh hoạt hơn thay vì mãi phụ thuộc vào một số thị trường; tìm kiếm, chú trọng các phân khúc có khả năng tạo giá trị cao hơn.
Việt Nam nằm trong nhóm ba nước xuất khẩu gạo lớn nhất trên thế giới, với sản lượng xuất khẩu những năm gần đây vào khoảng 8-9 triệu tấn/năm. Sức ép về giá cho thấy yêu cầu chuyển từ chạy theo sản lượng sang nâng cao chất lượng hạt gạo đang trở nên rõ ràng hơn. Tuy nhiên, ngoài những tác động bất lợi từ thị trường, nội tại của ngành gạo cũng đang gặp nhiều khó khăn.
Để bước chân sâu hơn vào thị trường thế giới, hàng Việt cũng phải đáp ứng những tiêu chuẩn ngày càng cao. Số liệu từ Bộ Nông nghiệp và Môi trường cho thấy, Việt Nam đã sản xuất được hơn 123.000 tấn gạo phát thải thấp được chứng nhận; trong đó gần 54.000 tấn xuất khẩu. Điều này khẳng định giá trị của gạo Việt Nam trên thị trường quốc tế, khi không những sở hữu những giống gạo ngon mà còn đáp ứng những tiêu chuẩn xanh ngày càng khắt khe của thị trường.
Sản phẩm gạo phát thải thấp của Việt Nam hiện đã tiếp cận nhiều thị trường như Nhật Bản, Đức, Ba Lan, Canada, Trung Quốc... Cùng với kết quả kinh tế, dự án sản xuất gạo phát thải thấp ghi nhận tổng lượng giảm phát thải hơn 320.000 tấn CO₂.
Thời gian tới, dự án được đề xuất tiếp tục mở rộng ra toàn bộ khu vực Đồng bằng Sông Cửu Long với tổng diện tích 1,6 triệu ha. Việc bảo đảm an ninh lương thực trong giai đoạn mới không thể chỉ dựa vào gia tăng sản lượng mà cần chuyển mạnh sang nâng cao chất lượng, giá trị và hiệu quả sản xuất; giảm tác động đến môi trường, thích ứng với biến đổi khí hậu và bảo đảm sinh kế bền vững cho nông dân.
Năm 2026, ngành nông nghiệp đặt mục tiêu xuất khẩu khoảng 7,7 triệu tấn gạo. Sau 9 tháng vừa qua đã đạt 6,4 triệu tấn, nên Việt Nam cần xuất thêm khoảng 1,3 triệu tấn trong quý IV để hoàn thành mục tiêu đề ra.
Trong những tháng cuối năm, một trong những hướng đi được đặt ra là giảm dần sự phụ thuộc vào một số thị trường lớn, đồng thời tìm kiếm các thị trường và phân khúc có khả năng tạo giá trị cao hơn.
Thực tế cho thấy gạo Việt Nam đang từng bước tiếp cận các phân khúc chất lượng cao. Gạo ST25 đã có mặt trên hệ thống bán lẻ tại Đức; các lô "Gạo Việt xanh phát thải thấp" cũng đã được đưa tới một số thị trường như Nhật Bản, Australia, Singapore và Malaysia. Đây là hướng đi phù hợp với yêu cầu nâng chất lượng và giá trị sản phẩm, trong bối cảnh gạo thông thường chịu sức ép lớn từ nguồn cung thế giới.
Hiện tại, giá gạo xuất khẩu bình quân đạt khoảng hơn 484 USD/tấn, giảm 5% do nhu cầu quốc tế yếu và cạnh tranh từ các nước cung ứng lớn gia tăng. Có thể thấy khó khăn lớn của gạo Việt hiện nay đến từ tương quan cung - cầu thế giới.
Nguồn cung dồi dào, đặc biệt từ Ấn Độ, tiếp tục tạo áp lực lên mặt bằng giá. Trong nửa đầu năm, Ấn Độ xuất khẩu nhiều gạo hơn 5% so với cùng kỳ. Việt Nam cũng đồng thời phải cạnh tranh với cả gạo của Thái Lan, Pakistan và các nguồn cung khác.
Trong bối cảnh nhu cầu nhập khẩu suy giảm, gạo Việt Nam vẫn ghi nhận tăng trưởng về sản lượng. Đáng chú ý là xuất khẩu gạo sang Singapore tăng 5,2%, giúp thị phần về lượng tăng từ 28,1% lên 31,4%, đưa Việt Nam lên vị trí thứ hai trong các nhà cung cấp, sau Ấn Độ.
Đáng chú ý, Việt Nam là quốc gia duy nhất trong nhóm ba nhà cung cấp gạo lớn nhất của Singapore ghi nhận tăng trưởng dương về lượng. Việc duy trì tăng trưởng tại Singapore cho thấy thị trường này vẫn có dư địa đối với gạo Việt Nam, ngay cả khi nhu cầu nhập khẩu chung đi xuống. Tuy nhiên, lượng hàng tăng trong khi kim ngạch giảm cũng phản ánh áp lực về giá bán, đòi hỏi doanh nghiệp quan tâm hơn đến hiệu quả kinh doanh thay vì chỉ tập trung mở rộng sản lượng.
Bên cạnh đó, nguồn cung chào bán dồi dào có thể tạo lợi thế cạnh tranh về giá cho gạo Việt Nam trong ngắn hạn. Theo nhận định của các chuyên gia, việc Philippines tạm dừng cấp phép nhập khẩu gạo đến giữa tháng 11/2026 cũng là diễn biến doanh nghiệp cần theo dõi khi xây dựng kế hoạch tiêu thụ và điều tiết nguồn hàng.
Theo Hiệp hội Lương thực Việt Nam (VFA) đến cuối năm, hoạt động xuất khẩu gạo của nước ta có thể được cải thiện khi nhu cầu của các nước nhập khẩu tăng trở lại.
Thêm vào đó, với dự báo hiện tượng El Nilno có thể đạt đỉnh vào cuối năm nay và đầu năm sau có thể tạo cơ hội cho các quốc gia có những điều chỉnh chính sách nhập khẩu và tăng cường dự trữ gạo nhằm bảo đảm an ninh lương thực quốc gia.
9 tháng qua, con số xuất khẩu gạo đạt 3,11 tỷ USD, giảm 10,9% so với cùng kỳ năm 2025, tỷ lệ này cho thấy ngành gạo phải thay đổi, chủ động và linh hoạt hơn thay vì mãi phụ thuộc vào một số thị trường.
