Thực trạng tuyến đường D4 của Dự án đầu tư xây dựng tuyến đường D4 và tuyến đường số 13 thuộc Quy hoạch chung xây dựng thị trấn Bình Mỹ, huyện Bình Lục (nay là xã Bình Mỹ, Ninh Bình). Ảnh: Trung Hà

Thực hiện thanh tra chuyên đề các dự án có khó khăn, vướng mắc, tồn đọng kéo dài theo Kế hoạch 1158/KH-TTCP, Thanh tra tỉnh Ninh Bình đã ban hành Kết luận thanh tra số 44/KL-TTr ngày 10/6/2026 đối với Dự án đầu tư xây dựng tuyến đường D4 và tuyến đường số 13 thuộc Quy hoạch chung xây dựng thị trấn Bình Mỹ, huyện Bình Lục (nay là xã Bình Mỹ, Ninh Bình), thực hiện theo hình thức hợp đồng xây dựng - chuyển giao (BT).

Dự án có tổng mức đầu tư 162.861,3 triệu đồng. Đến thời điểm thanh tra, GPMB đạt 81.480m²/82.270m², tương đương 99%; khối lượng thi công hoàn thành khoảng 70% tổng giá trị xây lắp, nhưng chưa được đại diện cơ quan Nhà nước có thẩm quyền xác định giá trị hoàn thành theo khối lượng đã nghiệm thu.

Quỹ đất thanh toán giảm mạnh sau điều chỉnh

Theo hồ sơ, phương án ban đầu bố trí quỹ đất tại 5 vị trí để thanh toán cho nhà đầu tư, tổng diện tích khoảng 578.320,2m², trong đó đất thương phẩm khoảng 237.548,9m².

Đến ngày 27/1/2022, quỹ đất thanh toán được điều chỉnh xuống còn 1 vị trí, tổng diện tích 110.276,5m², trong đó đất thương phẩm khoảng 62.314,3m².

Tiếp đó, việc điều chỉnh Quy hoạch chi tiết tỷ lệ 1/500 Khu đô thị phía Bắc thị trấn Bình Mỹ ngày 1/4/2025 làm diện tích đất ở thương phẩm của dự án hoàn trả tiếp tục giảm xuống khoảng 38.435,7m².

Thanh tra tỉnh xác định việc điều chỉnh nhiều lần đã làm giảm đáng kể quy mô và diện tích đất thương phẩm so với phương án ban đầu. Tuy nhiên, hồ sơ chưa thể hiện đầy đủ việc rà soát, đánh giá lại phương án tài chính, giá trị quỹ đất thanh toán và nguyên tắc ngang giá giữa giá trị công trình BT với giá trị quỹ đất hoàn trả.

Theo kết luận, việc bảo đảm nguyên tắc ngang giá cần tiếp tục được rà soát trên cơ sở giá đất cụ thể, tổng mức đầu tư được quyết toán và các nghĩa vụ tài chính liên quan, tránh phát sinh rủi ro mất cân đối giá trị thanh toán giữa Nhà nước và nhà đầu tư.

Trong khi đó, công trình BT đã thực hiện khoảng 70% giá trị xây lắp nhưng chưa được xác nhận giá trị hoàn thành; dự án hoàn trả vốn chưa được giao đất, chưa xác định tiền sử dụng đất. Do đó, chưa đủ căn cứ xác định giá trị quyết toán công trình BT, giá trị quỹ đất thanh toán và phần chênh lệch phải xử lý theo nguyên tắc ngang giá.

Trách nhiệm đối với nội dung này được xác định thuộc UBND huyện Bình Lục trước đây, các cơ quan, đơn vị liên quan và nhà đầu tư trong việc chưa chủ động phối hợp thực hiện các thủ tục cần thiết.

Hiện trạng tuyến số 13 tại Dự án đầu tư xây dựng tuyến đường D4 và tuyến đường số 13 thuộc Quy hoạch chung xây dựng thị trấn Bình Mỹ, huyện Bình Lục (nay là xã Bình Mỹ, Ninh Bình). Ảnh: Trung Hà

Chỉ rõ vi phạm, trách nhiệm và nghĩa vụ tài chính

Bên cạnh vướng mắc về thanh toán, kết luận chỉ ra nhiều hạn chế, vi phạm trong quá trình chuẩn bị và triển khai dự án.

Trong đó, Báo cáo đánh giá tác động môi trường được phê duyệt sau quyết định chủ trương đầu tư và phê duyệt Báo cáo nghiên cứu khả thi, chưa bảo đảm trình tự theo Luật Bảo vệ môi trường năm 2014.

Việc giao nhà đầu tư lập Báo cáo nghiên cứu khả thi, thiết kế và dự toán nhưng không có văn bản thỏa thuận giữa cơ quan Nhà nước có thẩm quyền với nhà đầu tư, là chưa phù hợp với quy định tại điểm 4, Điều 28 và điểm 2, Điều 31 Nghị định số 63/2018/NĐ-CP.

Công trình được tổ chức thi công từ tháng 8/2021, trong khi đến ngày 28/4/2025 mới được giao đất đợt 1, chưa bảo đảm trình tự, thủ tục về đất đai và đầu tư xây dựng.

Thanh tra cũng xác định nhà đầu tư chưa cung cấp hồ sơ của cơ quan Nhà nước có thẩm quyền về kiểm tra năng lực, kinh nghiệm của nhà thầu và kết quả lựa chọn nhà thầu đối với các gói thầu trước khi doanh nghiệp dự án phê duyệt, vi phạm điểm a, khoản 2, Điều 2 Thông tư số 08/2019/TT-BXD.

Về xử lý kinh tế, đơn vị tư vấn thiết kế tính toán chưa chính xác khối lượng thi công, làm tăng tổng dự toán 183,742 triệu đồng. Thanh tra tỉnh kiến nghị khi quyết toán phải giảm trừ số tiền này khỏi giá trị hợp đồng BT.

Liên danh nhà đầu tư chưa nộp 2.178.889.000 đồng vào ngân sách Nhà nước theo quyết định phê duyệt kết quả lựa chọn nhà đầu tư và hợp đồng BT đã ký.

Đối với nghĩa vụ bảo vệ, phát triển đất trồng lúa, giá trị theo phụ lục hợp đồng ước khoảng 1.924.188.000 đồng. Đến thời điểm thanh tra, các bên chưa xác định diện tích đất trồng lúa bị ảnh hưởng, chưa tính toán số tiền phải nộp và chưa thực hiện nghĩa vụ này.

Kết luận xác định trách nhiệm đối với các tồn tại, hạn chế thuộc UBND huyện Bình Lục trước đây, các sở, ngành, đơn vị liên quan, liên danh nhà đầu tư, các đơn vị tư vấn và tổ chức, cá nhân có liên quan.

Thanh tra tỉnh Ninh Bình công bố quyết định thanh tra dự án có khó khăn, vướng mắc trên địa bàn. Ảnh: Trung Hà

Rà soát phương án tài chính, bảo đảm nguyên tắc ngang giá

Thanh tra tỉnh Ninh Bình xác định đây là dự án BT chuyển tiếp ký trước ngày 1/1/2021, đang triển khai, chưa hoàn thành công trình và thanh toán bằng quỹ đất. Dự án đủ điều kiện tiếp tục rà soát, xem xét áp dụng cơ chế tháo gỡ, không thuộc trường hợp phải dừng hoặc chấm dứt hợp đồng.

Theo đó, Thanh tra tỉnh Ninh Bình kiến nghị UBND tỉnh chỉ đạo rà soát, phân loại dự án theo cơ chế xử lý dự án BT chuyển tiếp; xem xét áp dụng Điều 4, khoản 2, Điều 6 và Điều 12 Nghị quyết số 16/2026/NQ-CP để tiếp tục thực hiện dự án, xử lý các vướng mắc về quỹ đất, tiến độ và thanh toán hợp đồng BT.

Sở Tài chính được kiến nghị chủ trì rà soát toàn bộ phương án tài chính hợp đồng BT, xác định giá trị đã thực hiện, chi phí hợp pháp phát sinh, nghĩa vụ tài chính của nhà đầu tư và giá trị quỹ đất thanh toán; tham mưu phương án xử lý phần chênh lệch giữa giá trị công trình BT và quỹ đất thanh toán.

Sở Nông nghiệp và Môi trường thực hiện thủ tục giao đất, xác định giá đất, tiền sử dụng đất đối với dự án hoàn trả vốn; rà soát quỹ đất thanh toán và tham mưu xử lý các vị trí không còn thực hiện thanh toán.

UBND xã Bình Mỹ được kiến nghị phối hợp rà soát Quy hoạch chi tiết tỷ lệ 1/500 Khu đô thị phía Bắc thị trấn Bình Mỹ, tham mưu điều chỉnh theo hướng bảo đảm đủ quỹ đất thương phẩm thanh toán cho nhà đầu tư theo nguyên tắc ngang giá.

Trường hợp cần thiết, nghiên cứu bố trí tái định cư tại khu vực khác phù hợp để tăng quỹ đất thương phẩm tại dự án hoàn trả, bảo đảm cân đối giá trị thanh toán.

Thanh tra tỉnh Ninh Bình đồng thời kiến nghị UBND tỉnh chỉ đạo kiểm điểm, làm rõ trách nhiệm của các tổ chức, cá nhân liên quan; nghiên cứu giao UBND xã Bình Mỹ tiếp nhận toàn bộ quyền, trách nhiệm và nghĩa vụ của UBND huyện Bình Lục trước đây đối với hợp đồng BT, bảo đảm một đầu mối tiếp tục xử lý, tháo gỡ các vướng mắc của dự án.