Có 18 dự án tại Khu kinh tế Dung Quất còn khả năng được xem xét tiếp. Ảnh: MN

Kết luận thanh tra số 151/KL-TTr ngày 26/6/2026 của Thanh tra tỉnh Quảng Ngãi không kiến nghị chấm dứt đồng loạt 26 dự án có khó khăn, vướng mắc tại Khu kinh tế Dung Quất.

Sau khi loại 4 dự án đã tự nguyện chấm dứt hoạt động và 4 dự án không còn phù hợp quy hoạch, có 18 dự án còn khả năng được xem xét tiếp tục. Trong số này, 7 dự án hoàn toàn phù hợp và 11 dự án phù hợp một phần với quy hoạch hiện hành.

Tuy nhiên, phù hợp quy hoạch mới chỉ là điều kiện đầu tiên. Chưa có dự án nào được kết luận thanh tra xác nhận đương nhiên đủ điều kiện tiếp tục triển khai.

Ban Quản lý giữ “chìa khóa” đầu tiên

Chủ thể được giao nhiệm vụ mở đầu quá trình tháo gỡ là Ban Quản lý Khu kinh tế Dung Quất và các Khu công nghiệp Quảng Ngãi.

Thanh tra tỉnh yêu cầu Trưởng Ban Quản lý rà soát, nghiên cứu quy định chuyển tiếp tại Luật Đầu tư năm 2025, Luật Đất đai năm 2024 và các nội dung sửa đổi, bổ sung; Nghị quyết số 254/2025/QH15 và Nghị định số 49/2026/NĐ-CP để xem xét xử lý từng dự án theo thẩm quyền.

Việc rà soát này cần trả lời ít nhất ba vấn đề.

Trước hết là sự phù hợp với quy hoạch. Với 7 dự án hoàn toàn phù hợp, cơ quan chức năng có thể tập trung xem xét các điều kiện còn lại về đất đai, lựa chọn nhà đầu tư và thủ tục xây dựng. Với 11 dự án chỉ phù hợp một phần, cần xác định phần diện tích nào phù hợp, phần nào phải điều chỉnh và việc thay đổi ranh giới có ảnh hưởng đến mục tiêu, quy mô của dự án hay không.

Tiếp đó là diện tích đất do UBND xã quản lý nằm xen trong dự án. Kết quả thanh tra xác định 13/26 dự án có loại đất này; cá biệt có một dự án mà toàn bộ diện tích là đất do UBND xã quản lý.

Đối với 18 dự án còn khả năng tiếp tục, Ban Quản lý phải rà soát lại diện tích đất xã quản lý để đánh giá điều kiện, tiêu chí, quy mô và tỷ lệ tách thành dự án độc lập.

Nếu đủ điều kiện, phần đất này được xử lý theo Quyết định số 22/2025/QĐ-UBND của UBND tỉnh Quảng Ngãi. Nếu không đủ điều kiện tách độc lập, Ban Quản lý phải rà soát quy hoạch, đối chiếu pháp luật và xây dựng kế hoạch, lộ trình xử lý riêng.

Vấn đề thứ ba là cơ chế giao đất, cho thuê đất và lựa chọn nhà đầu tư. Khi các dự án được chấp thuận chủ trương đầu tư, cơ quan quản lý tiếp cận theo hướng Nhà nước thu hồi đất để giao hoặc cho thuê đất.

Từ năm 2020, các quy định về đấu giá quyền sử dụng đất và đấu thầu lựa chọn nhà đầu tư thay đổi. Trong khi đó, cả 26 dự án chưa được giao đất, cho thuê đất. Đây là điểm nghẽn chính khiến việc triển khai không thể tiếp tục theo trình tự ban đầu.

Như vậy, Ban Quản lý không thể “mở khóa” bằng một quyết định chung cho cả 18 dự án. Cơ quan này phải xây dựng hồ sơ pháp lý riêng, xác định rõ điều kiện, vướng mắc và hướng xử lý của từng trường hợp.

Phân loại xử xử 26 dự án khó khăn, vướng mắc. Ảnh đồ hoạ: MN

Không một cơ quan nào có thể tự tháo gỡ toàn bộ

Sau bước rà soát của Ban Quản lý, UBND tỉnh Quảng Ngãi là cơ quan xem xét, chỉ đạo phương án xử lý theo thẩm quyền hoặc báo cáo cấp có thẩm quyền đối với những nội dung vượt thẩm quyền địa phương.

Phần việc của UBND xã Bình Sơn và UBND xã Vạn Tường tập trung vào quản lý đất đai và trật tự xây dựng.

Kết luận thanh tra yêu cầu hai địa phương chủ trì, phối hợp với Ban Quản lý kiểm tra, xử lý theo thẩm quyền các vi phạm trong phạm vi 5 dự án, gồm: Khu dịch vụ tổng hợp do Doanh nghiệp tư nhân Nguyễn Huy làm nhà đầu tư; Khu dịch vụ tổng hợp dầu khí OGS; Khu dịch vụ Bình Thanh; Khu dịch vụ tổng hợp Thuận Trang và Khu du lịch sinh thái nghỉ dưỡng Bình Hải.

Trong đó, 3 dự án thuộc nhóm 18 dự án còn khả năng tiếp tục là Khu dịch vụ tổng hợp dầu khí OGS, Khu dịch vụ tổng hợp do Doanh nghiệp tư nhân Nguyễn Huy đầu tư và Khu dịch vụ Bình Thanh.

Việc dự án còn khả năng được xem xét không loại trừ trách nhiệm xử lý những vi phạm đã xảy ra. Ngược lại, kết quả kiểm tra, xử lý vi phạm là một phần hồ sơ cần được hoàn thiện trước khi cơ quan có thẩm quyền xem xét bước tiếp theo.

Sở Tài chính được giao phối hợp với Ban Quản lý đối với 4 dự án đã chấm dứt, chủ yếu để tham mưu UBND tỉnh báo cáo Bộ Tài chính loại các dự án khỏi Hệ thống thông tin quốc gia về đầu tư. Sở Tài chính không phải cơ quan chủ trì quyết định số phận của 18 dự án còn lại.

Thanh tra tỉnh có trách nhiệm theo dõi, kiểm tra, đôn đốc việc thực hiện Kết luận thanh tra. Đây là vai trò giám sát, không phải thẩm quyền cấp phép, giao đất hoặc quyết định cho dự án tiếp tục.

Về phía nhà đầu tư, Kết luận thanh tra ghi nhận các nhà đầu tư của 22 dự án còn hoạt động đều có nguyện vọng tiếp tục. Tuy nhiên, nguyện vọng không thay thế được các điều kiện pháp lý.

Sau nhiều năm đình trệ, năng lực tài chính, khả năng thực hiện, mức độ chấp nhận điều chỉnh quy mô, vị trí và phương thức tiếp cận đất của từng nhà đầu tư cũng là những yếu tố cần được làm rõ trong quá trình xử lý.

Mốc 30/9 kiểm chứng trách nhiệm tháo gỡ

Thanh tra tỉnh yêu cầu Trưởng Ban Quản lý niêm yết công khai Kết luận thanh tra tại trụ sở; xây dựng kế hoạch tổ chức thực hiện, khắc phục sai phạm theo hướng rõ người, rõ việc, rõ tiến độ.

Ban Quản lý phải báo cáo kết quả thực hiện, kèm theo tài liệu, chứng cứ chứng minh, cho Thanh tra tỉnh trước ngày 30/9/2026.

Cùng thời hạn này, UBND xã Bình Sơn và UBND xã Vạn Tường phải báo cáo kết quả kiểm tra, xử lý vi phạm về quản lý, sử dụng đất và trật tự xây dựng trong phạm vi 5 dự án.

Giá trị của mốc 30/9 không chỉ nằm ở việc có báo cáo đúng hạn hay không. Kết quả cần thể hiện cụ thể 4 dự án không còn phù hợp quy hoạch được xử lý như thế nào; 18 dự án còn lại được phân loại ra sao; diện tích đất do xã quản lý tại từng dự án có thể tách độc lập hay không; vi phạm tại 5 dự án đã được xử lý đến đâu và trách nhiệm của tập thể, cá nhân liên quan được kiểm điểm thế nào.

Trong chuỗi công việc này, Ban Quản lý giữ vai trò xây dựng hồ sơ và đề xuất phương án; UBND tỉnh chỉ đạo, xem xét quyết định theo thẩm quyền; chính quyền địa phương xử lý vi phạm đất đai, xây dựng; Thanh tra tỉnh theo dõi, đôn đốc; còn nhà đầu tư phải chứng minh khả năng tiếp tục thực hiện.

Bởi vậy, “chìa khóa” đối với 18 dự án không nằm trong tay một cơ quan duy nhất. Cánh cửa chỉ có thể mở khi từng chủ thể hoàn thành đúng phần việc và từng dự án được xác lập một lộ trình pháp lý riêng, thay vì tiếp tục chờ một cơ chế chung cho cả nhóm.