(Thanh tra) - Là một trong những khuyến nghị được chuyên gia Văn phòng Cơ quan Phòng, chống Ma túy và Tội phạm của Liên hợp quốc (UNODC) đưa ra tại hội thảo quốc tế về tăng cường hiệu quả cơ chế thu hồi tài sản tại Việt Nam, do Thanh tra Chính phủ phối hợp với UNODC tổ chức ngày 30/3/2026.
Tại hội thảo, đại diện UNODC đã đưa ra một số khuyến nghị nhằm tăng cường cơ chế thu hồi tài sản tại Việt Nam, trong đó có khuyến nghị hoàn thiện pháp luật liên quan đến thu hồi tài sản thông qua hoạt động thanh tra, kiểm toán.
Nhằm tiếp tục nâng cao hiệu lực, hiệu quả của công tác thu hồi tiền, tài sản thông qua hoạt động thanh tra, kiểm toán, qua đó tạo chuyển biến rõ nét trong việc thu hồi tài sản bị thất thoát, chiếm đoạt trong các vụ án hình sự về tham nhũng, kinh tế và góp phần tích cực vào công tác phòng, chống tham nhũng, theo ông Graenme Gunn chuyên gia của UNODC khu vực Đông Nam Á - Thái Bình Dương, Việt Nam cần thiết phải nghiên cứu sửa đổi, bổ sung và hoàn thiện một số quy định của pháp luật về thanh tra theo các định hướng:
Nghiên cứu mở rộng phạm vi tài sản thuộc diện thu hồi thông qua hoạt động thanh tra. Theo đó, ngoài các loại tài sản bị chiếm đoạt, chiếm giữ, sử dụng trái pháp luật hoặc tài sản Nhà nước bị thất thoát do hành vi vi phạm pháp luật gây ra, cần xem xét bao quát cả những tài sản được hình thành từ các tài sản có nguồn gốc bất hợp pháp, bao gồm lợi tức, hoa lợi và các khoản thu phát sinh khác. Đồng thời, cần bổ sung quy định về cơ chế xử lý đối với trường hợp trong quá trình thanh tra phát hiện tài sản bị chiếm đoạt hoặc bị sử dụng trái phép đã được chuyển dịch, chuyển đổi sang chủ thể khác; trên cơ sở có đủ căn cứ pháp lý, trưởng đoàn thanh tra hoặc người ra quyết định thanh tra có trách nhiệm kiến nghị cơ quan có thẩm quyền tiến hành các thủ tục cần thiết nhằm thu hồi các tài sản này theo quy định của pháp luật.
Nghiên cứu mở rộng thẩm quyền áp dụng một số biện pháp ngăn chặn của cơ quan thanh tra nhằm kịp thời phòng ngừa nguy cơ tẩu tán tiền, tài sản có liên quan đến hành vi vi phạm pháp luật, kể cả trong trường hợp các tài sản này nằm ngoài phạm vi, nội dung thanh tra ban đầu nhưng có mối liên hệ trực tiếp với hành vi vi phạm được phát hiện.
Đối với tài sản là động sản phải đăng ký quyền sở hữu hoặc bất động sản, theo ông Graenme Gunn, cần xem xét bổ sung biện pháp tạm dừng việc đăng ký, chuyển dịch, thay đổi hiện trạng tài sản của đối tượng thanh tra, qua đó ngăn chặn hoặc đình chỉ các hành vi chuyển quyền sở hữu, quyền sử dụng, tẩu tán, hủy hoại hoặc làm biến dạng hiện trạng tài sản.
“Các biện pháp này có ý nghĩa như tiền đề pháp lý cho việc áp dụng các biện pháp thu hồi tiền, tài sản trong giai đoạn tiếp theo. Tuy nhiên, do đây là các biện pháp làm phát sinh sự hạn chế nhất định đối với quyền sử dụng, quyền định đoạt tài sản của đối tượng thanh tra, nên cùng với việc mở rộng thẩm quyền, pháp luật cần quy định chặt chẽ về trình tự, thủ tục áp dụng và thiết lập cơ chế giám sát, kiểm soát hiệu quả của các cơ quan có thẩm quyền nhằm phòng ngừa nguy cơ lạm dụng”, ông Graenme Gunn nhấn mạnh.
Xuất phát từ việc pháp luật về phòng, chống tham nhũng đã giao cho các cơ quan thanh tra Nhà nước ở các cấp nhiệm vụ kiểm soát tài sản, thu nhập của người có chức vụ, quyền hạn trong cơ quan, tổ chức, đơn vị, do vậy, Việt Nam cần tiếp tục hoàn thiện các quy định liên quan để đáp ứng yêu cầu thực tiễn.
Theo đó, nhằm ngăn chặn kịp thời nguy cơ tẩu tán, hủy hoại hoặc chuyển dịch tài sản, thu nhập và nâng cao hiệu quả thu hồi tài sản bị thất thoát, chiếm đoạt trong các vụ án tham nhũng, kinh tế, cần cân nhắc bổ sung thẩm quyền cho cơ quan thanh tra trong việc áp dụng các biện pháp ngăn chặn cần thiết đối với người có nghĩa vụ kê khai tài sản, thu nhập, qua đó bảo đảm không để xảy ra các hành vi cản trở hoạt động xác minh tài sản, thu nhập theo quy định của pháp luật.
Bên cạnh đó, chuyên gia UNODC còn khuyến nghị hoàn thiện các quy định của pháp luật về thu hồi tài sản liên quan đến tội phạm trong quá trình giải quyết vụ án hình sự; hoàn thiện pháp luật tố tụng dân sự và hoàn thiện pháp luật liên quan đến thu hồi tài sản qua kiểm soát tài sản, thu nhập của cán bộ, công chức để đồng bộ hóa pháp luật liên quan đến thu hồi tài sản.
Theo đại diện UNODC, thực tiễn áp dụng pháp luật cho thấy, không phải mọi vụ án hình sự sau khi được khởi tố, điều tra, truy tố đều kết thúc bằng một bản án kết tội có hiệu lực pháp luật. Trên thực tế, nhiều vụ án bị đình chỉ ở các giai đoạn khác nhau của tố tụng hình sự (điều tra, truy tố, chuẩn bị xét xử sơ thẩm), hoặc sau khi xét xử thì bản án bị hủy và vụ án bị đình chỉ. Trong bối cảnh đó, việc thu hồi tài sản liên quan đến tội phạm, đặc biệt trong các vụ án kinh tế, tham nhũng, gặp nhiều khó khăn và hạn chế.
“Để nâng cao hiệu lực, hiệu quả của công tác này, cần nghiên cứu sửa đổi, bổ sung một số quy định của pháp luật tố tụng hình sự theo các nội dung: Hoàn thiện các biện pháp cưỡng chế liên quan đến tài sản trong tố tụng hình sự và hoàn thiện quy định trong trường hợp tòa án hủy bản án và đình chỉ vụ án hình sự”, ông Graenme Gunn khuyến nghị.
Tại hội thảo, thay mặt lãnh đạo Thanh tra Chính phủ, ông Nguyễn Mạnh Hà, Vụ trưởng Vụ Hợp tác Quốc tế - Thanh tra Chính phủ đã tiếp thu những ý kiến góp ý của các chuyên gia trong và ngoài nước nhằm từng bước hoàn thiện thể chế, tăng cường hiệu quả cơ chế thu hồi tài sản tại Việt Nam.
