Sáng 29/5, Bộ Tư pháp tổ chức hội thảo khoa học cấp bộ: “Hoàn thiện pháp luật nhằm bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của các cá nhân, tổ chức Việt Nam trong các giao dịch xuyên biên giới” dưới sự chủ trì của Thứ trưởng Nguyễn Thanh Tú.

Tại hội thảo, các đại biểu đã trao đổi, đóng góp vào việc xây dựng, hoàn thiện pháp luật nhằm bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của các cá nhân, tổ chức Việt Nam trong các giao dịch xuyên biên giới.

Hoàn thiện khung pháp lý về giao dịch điện tử và thương mại số

TS Trần Anh Tuấn, Cục Pháp luật quốc tế và Giải quyết tranh chấp đầu tư quốc tế, Bộ Tư pháp cho biết, các cam kết quốc tế và pháp luật trong nước của Việt Nam đã bao phủ và dần hoàn thiện để điều chỉnh các lĩnh vực chính của giao dịch xuyên biên giới.

Trong đó, các quy định trong Tổ chức Thương mại thế giới (WTO), Hiệp định thương mại tự do (FTA) mà Việt Nam là thành viên và pháp luật trong nước đã tạo cơ chế pháp lý quốc tế và quốc gia bảo vệ quyền lợi tương đối rõ ràng cho các cá nhân, tổ chức tham gia vào giao dịch xuyên biên giới.

Quá trình hoàn thiện pháp luật Việt Nam về giao dịch xuyên biên giới đã từng bước làm cho pháp luật ở lĩnh vực này tiệm cận với chuẩn mực pháp lý quốc tế.

Thứ trưởng Bộ Tư pháp Nguyễn Thanh Tú chủ trì hội thảo. Ảnh: Minh Nguyệt

Tuy nhiên, theo ông Tuấn, pháp luật quốc tế nói chung và pháp luật Việt Nam về giao dịch xuyên biên giới còn thiếu tính đồng bộ, một số quy định chưa theo kịp sự phát triển của kinh tế số. Bên cạnh đó, cá nhân, tổ chức Việt Nam còn gặp khó khăn trong áp dụng pháp luật nước ngoài, hiệu quả thực thi, áp dụng pháp luật trong lĩnh vực này chưa cao.

Để hoàn thiện pháp luật Việt Nam điều chỉnh lĩnh vực giao dịch xuyên biên giới, TS Trần Anh Tuấn cho rằng cần tiếp tục hoàn thiện khung pháp lý nền tảng về giao dịch điện tử và thương mại số, bảo đảm tính thống nhất, khả năng áp dụng trong môi trường xuyên biên giới.

Cùng với đó, cần tiếp tục tăng cường bảo vệ quyền lợi của người tiêu dùng trong giao dịch xuyên biên giới thông qua việc triển khai hiệu quả Luật Bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng; hoàn thiện các quy định pháp luật về thuế, hải quan và quản lý ngoại hối đối với giao dịch xuyên biên giới.

Ông Tuấn cũng lưu ý việc thúc đẩy hài hòa pháp luật Việt Nam với các chuẩn mực quốc tế và các cam kết trong FTA mà Việt Nam là thành viên; tăng cường cơ chế thực thi pháp luật và hợp tác quốc tế.

PGS. TS Tăng Văn Nghĩa, Trưởng khoa Sau Đại học, Trường Đại học Ngoại thương. Ảnh: Minh Nguyệt

Còn theo PGS. TS Tăng Văn Nghĩa, Trưởng khoa Sau Đại học, Trường Đại học Ngoại thương, vấn đề cốt lõi cần giải quyết là làm thế nào để pháp luật Việt Nam kiểm soát hiệu quả các thực thể dựa trên nền tảng số đang vận hành xuyên biên giới.

Ông Nghĩa cho rằng, vấn đề này đòi hỏi lộ trình cải cách đồng bộ trên 6 phương diện: Đổi mới tư duy lập pháp chuyển từ hậu kiểm sang tiền kiểm đối với nền tảng số; hiện đại hóa tiêu chí xác định sức mạnh thị trường phù hợp với kinh tế số; luật hóa khái niệm “hiện diện thương mại số” và đại diện pháp lý tại chỗ; ứng dụng công nghệ thực thi và giải quyết tranh chấp trực tuyến; tăng cường phối hợp liên ngành và hội nhập quốc tế; thúc đẩy xây dựng chương trình tuân thủ pháp luật cạnh tranh và khả năng tự bảo vệ của doanh nghiệp.

Việt Nam cần sớm thực hiện đầy đủ các nghĩa vụ còn tồn đọng

PGS. TS Nguyễn Ngọc Hà, Viện trưởng Viện Nghiên cứu sáng tạo, Trường Đại học Ngoại thương, nhấn mạnh trong bối cảnh Việt Nam tham gia ngày càng sâu vào FTAs thế hệ mới, cơ chế giải quyết tranh chấp thương mại quốc tế không chỉ hàm chứa các quy định mang tính thủ tục, mà quan trọng hơn, được coi là công cụ bảo đảm thực thi cam kết và bảo vệ lợi ích quốc gia, lợi ích chính đáng của doanh nghiệp và chủ thể khác có liên quan.

Theo PGS. TS Nguyễn Ngọc Hà, sự đa dạng về trình tự, thủ tục và thiết chế của các cơ chế giải quyết tranh chấp trong FTAs thế hệ mới đòi hỏi Việt Nam phải chủ động chuẩn bị đồng bộ cả về pháp luật, thể chế và nguồn lực để có thể lựa chọn, vận dụng đúng và hiệu quả khi tranh chấp phát sinh.

PGS. TS Nguyễn Ngọc Hà, Viện trưởng Viện Nghiên cứu sáng tạo, Trường Đại học Ngoại thương phát biểu. Ảnh: Minh Nguyệt

Bên cạnh việc tiếp tục hoàn thiện khung pháp lý hướng dẫn các cơ chế còn “bỏ ngỏ” (như amicus curiae), xây dựng nền tảng tiếp nhận - xử lý phản ánh rào cản thương mại của doanh nghiệp và cơ chế phối hợp liên ngành, PGS. TS Nguyễn Ngọc Hà cho rằng, Việt Nam cũng cần sớm thực hiện đầy đủ các nghĩa vụ còn tồn đọng (đặc biệt là thiết lập danh sách trọng tài viên theo EVFTA), tăng cường đào tạo và tích lũy kinh nghiệm thực tiễn.

Bởi theo ông Hà, đây là những điều kiện then chốt để nâng cao năng lực phòng ngừa, ứng phó và giải quyết tranh chấp. Qua đó, củng cố uy tín của Việt Nam trong thực thi cam kết và tạo lập môi trường thương mại - đầu tư ổn định, dự báo được.