Đô thị Quy Nhơn được định hướng trở thành trung tâm khoa học, đổi mới sáng tạo và trí tuệ nhân tạo. Ảnh: Hoàng Phúc

UBND tỉnh Gia Lai vừa ban hành các quyết định phê duyệt nhiệm vụ Quy hoạch chung đô thị Quy Nhơn và đô thị Pleiku đến năm 2050 nhằm xác lập định hướng phát triển dài hạn cho hai đô thị động lực của tỉnh.

Hai đô thị hạt nhân trong không gian phát triển mới

Theo quy hoạch, đô thị Quy Nhơn có phạm vi khoảng 1.190,81km², gồm 19 đơn vị hành chính với dân số hiện trạng năm 2025 khoảng 884.097 người. Đô thị Quy Nhơn được định hướng trở thành trung tâm khoa học, đổi mới sáng tạo và trí tuệ nhân tạo (AI) có tầm khu vực, quốc tế.

Không gian đô thị được tỉnh Gia Lai tổ chức theo mô hình đa trung tâm, khai thác hiệu quả Cảng Quy Nhơn, Khu kinh tế Nhơn Hội, Cảng hàng không Phù Cát, đường bộ cao tốc, đường sắt tốc độ cao Bắc - Nam và định hướng phát triển đô thị theo giao thông công cộng (TOD).

Các hành lang phát triển được xác định gắn với kinh tế biển, du lịch và khoa học - công nghệ. Trong đó có hành lang kinh tế biển gắn với Cảng Quy Nhơn và Khu kinh tế Nhơn Hội; hành lang du lịch biển Ghềnh Ráng - Quy Hòa - Nhơn Hải - Nhơn Lý - Kỳ Co - Eo Gió; khu vực khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo gắn với Khu đô thị khoa học Quy Hòa, Long Vân cùng các cơ sở nghiên cứu, đào tạo.

Gia Lai đồng thời đặt yêu cầu bảo vệ không gian xanh ven biển, đầm Thị Nại, sông Hà Thanh, sông Kôn, vùng núi, rừng, hồ và các khu vực nông nghiệp.

Khu công nghiệp Nhơn Hội. Ảnh: Nguyễn Gia

Trong khi đó, Quy hoạch chung đô thị Pleiku có phạm vi khoảng 1.263km², gồm 13 đơn vị hành chính, dân số hiện trạng năm 2025 khoảng 559.332 người. Pleiku được xác định là đô thị trung tâm phía Tây của tỉnh Gia Lai, trung tâm cấp vùng Tây Nguyên, giữ vai trò cực tăng trưởng, hạt nhân lan tỏa và đầu mối liên kết biển - cao nguyên - cửa khẩu.

Các lĩnh vực được ưu tiên gồm nông nghiệp công nghệ cao, công nghiệp chế biến sâu gắn với vùng nguyên liệu, thương mại - dịch vụ, logistics, du lịch, giáo dục - y tế, kinh tế số, khoa học - công nghệ và đổi mới sáng tạo.

Hành lang Quy Nhơn - Pleiku - Lệ Thanh, Cảng hàng không Pleiku và các đầu mối logistics được xác định là những cấu phần quan trọng. Bên cạnh đó là hành lang du lịch sinh thái - văn hóa kết nối Pleiku với Biển Hồ, Chư Đăng Ya và các vùng cảnh quan.

Cả hai đô thị đều được Gia Lai định hướng đạt tiêu chí đô thị loại II vào năm 2050. Đến năm 2040, diện tích đất xây dựng đô thị và nông thôn của mỗi đô thị dự kiến khoảng 28.000 - 31.000ha; đến năm 2050 khoảng 36.000 - 39.000ha.

Đô thị Quy Nhơn được quy hoạch có phạm vi khoảng 1.190,81km². Ảnh: Nguyễn Gia

Biến quy hoạch thành những cực tăng trưởng có giá trị

Theo chuyên gia quy hoạch, điểm đáng chú ý của hai nhiệm vụ quy hoạch lần này là không đặt Quy Nhơn và Pleiku trong hai không gian phát triển tách biệt, mà định hình chúng trong mối quan hệ bổ trợ giữa biển và cao nguyên ở Gia Lai.

“Quy Nhơn có lợi thế rất rõ về kinh tế biển, cảng biển, du lịch và hệ thống khoa học - công nghệ. Trong khi Pleiku có thế mạnh về nông nghiệp, công nghiệp chế biến, cảnh quan và vị trí kết nối với khu vực Tây Nguyên, cửa khẩu. Nếu tổ chức tốt các hành lang kết nối, hai đô thị có thể bổ trợ cho nhau về thị trường, hàng hóa, dịch vụ và nguồn lực”, PGS.TS. Trần Đình Thiên, nguyên Viện trưởng Viện Kinh tế Việt Nam, nhận định.

Theo ông Thiên, điều quan trọng trong giai đoạn triển khai tiếp theo là phải xác định được các khu vực ưu tiên và những dự án có tính dẫn dắt. Quy hoạch càng lớn thì yêu cầu về tính khả thi càng cao.

Gia Lai cần xác định rõ đâu là hạ tầng khung phải đầu tư trước, đâu là các khu vực có thể thu hút doanh nghiệp, đâu là các dự án tạo động lực và đâu là không gian cần được bảo vệ. "Nếu làm được điều đó, quy hoạch sẽ không chỉ là định hướng sử dụng đất mà trở thành công cụ tổ chức lại không gian kinh tế", ông Thiên cho hay.

Một góc trung tâm đô thị Pleiku. Ảnh: Hoàng Phúc

Ở góc độ doanh nghiệp, một quy hoạch có giá trị trước hết phải tạo ra sự rõ ràng và ổn định về không gian đầu tư. Ông Trần Nguyên Hoàng, Giám đốc Công ty Cổ phần Đại Hoàng Phát, TP Hồ Chí Minh, cho biết công ty đang quan tâm đến thị trường Gia Lai. Do đó, việc Gia Lai xác lập các hành lang kinh tế và các cực phát triển giúp doanh nghiệp có thêm cơ sở tính toán chiến lược đầu tư dài hạn.

“Doanh nghiệp rất cần biết khu vực nào sẽ được ưu tiên phát triển, hạ tầng nào sẽ được đầu tư và khả năng kết nối với các trung tâm logistics, cảng biển, sân bay ra sao. Khi quy hoạch rõ, hạ tầng được triển khai đồng bộ và thủ tục được cải thiện, doanh nghiệp sẽ có cơ sở mạnh dạn đầu tư những dự án có thời gian thu hồi vốn dài”, ông Hoàng chia sẻ.

Cũng theo ông Hoàng, với Pleiku, dư địa lớn nằm ở chế biến sâu nông sản và logistics. Còn Quy Nhơn có nhiều lợi thế để phát triển các ngành dịch vụ, công nghiệp công nghệ cao, kinh tế biển và những lĩnh vực dựa trên khoa học - công nghệ.

Trong khi đó, với người dân, quy hoạch dù có tầm nhìn đến năm 2050 vẫn cần được nhìn từ những thay đổi rất cụ thể trong đời sống. Ông Phạm Văn Đạt, cán bộ hưu trí tại phường Quy Nhơn cho rằng, đô thị phát triển nhưng phải đi cùng hạ tầng và chất lượng sống.

“Người dân kỳ vọng đường sá, trường học, cơ sở y tế và các dịch vụ thiết yếu được đầu tư đồng bộ hơn khi đô thị phát triển. Nếu quy hoạch tạo thêm việc làm, giúp sản phẩm nông nghiệp có đầu ra tốt hơn và cảnh quan được bảo vệ thì người dân sẽ được hưởng lợi trực tiếp từ quá trình phát triển”, ông Đạt chia sẻ.