Các đại biểu tham gia toạ đàm tại Khánh Hoà. Ảnh: MN

Ngày 10/9, tại Nha Trang, Trường Cán bộ Thanh tra phối hợp với Thanh tra tỉnh Khánh Hòa tổ chức Tọa đàm khảo sát thuộc nhiệm vụ “Nghiên cứu, tổng kết thực tiễn về kiểm tra, rà soát, xử lý, giải quyết các vụ việc khiếu nại, tố cáo phức tạp, kéo dài, vượt cấp lên Trung ương” tại tỉnh Khánh Hòa.

Tọa đàm có sự tham gia của đại diện Trường Cán bộ Thanh tra, Thanh tra tỉnh, Ban Tiếp công dân tỉnh, Công an tỉnh, Sở Nông nghiệp và Môi trường cùng chính quyền một số phường nơi trực tiếp phát sinh, xử lý các vụ việc.

Thông qua báo cáo dẫn đề, các tham luận và trao đổi, tọa đàm tập trung khảo sát thực trạng; phân tích nguyên nhân, khó khăn, vướng mắc; đánh giá cơ chế phối hợp và đề xuất giải pháp phù hợp với thực tiễn giải quyết khiếu nại, tố cáo tại địa phương. Kết quả nghiên cứu là cơ sở để nhà trường đề xuất Thanh tra Chính phủ và các cơ quan có thẩm quyền tiếp tục hoàn thiện chính sách, pháp luật và cơ chế tổ chức thực hiện.

Nhận diện “nút thắt” từ những vụ việc cụ thể

Theo tham luận của Thanh tra tỉnh Khánh Hòa, thực hiện Kế hoạch số 96/KH-TTCP ngày 28/3/2025 và Kế hoạch số 329/KH-TTCP ngày 25/9/2025 của Thanh tra Chính phủ, tỉnh Khánh Hòa có 4 vụ việc khiếu nại, tố cáo kéo dài, phức tạp, vượt cấp lên Trung ương thuộc diện kiểm tra, rà soát.

Đại diện Phòng 7 - Thanh tra tỉnh Khánh Hoà trình bày phần trao đổi toạ đàm. Ảnh: MN

Các vụ việc gồm: Kiến nghị liên quan đến thi hành án dân sự của bà V.T.H.H; khiếu kiện liên quan Dự án Alma tại huyện Cam Lâm, tỉnh Khánh Hòa cũ; khiếu kiện liên quan Dự án Khu đô thị mới bờ sông Dinh và Dự án Sunbay Park Hotel & Resort Phan Rang, tỉnh Ninh Thuận cũ.

Đến nay, các cơ quan, đơn vị của tỉnh đã phối hợp giải quyết xong 2/4 vụ việc. Hai vụ việc còn lại liên quan đến Dự án Khu đô thị mới bờ sông Dinh và Dự án Sunbay Park Hotel & Resort Phan Rang đang tiếp tục được tập trung rà soát, xử lý.

Đối với vụ việc tại Khu đô thị mới bờ sông Dinh, UBND tỉnh đã thành lập tổ công tác do Chánh Thanh tra tỉnh làm tổ trưởng để kiểm tra, rà soát các kiến nghị, phản ánh của công dân. Các cơ quan chức năng đã tổ chức đối thoại trực tiếp, đồng thời nghiên cứu vận dụng chính sách có lợi cho người dân trong bồi thường, hỗ trợ và tái định cư nhằm giúp người dân ổn định cuộc sống.

Thực tiễn tại phường Phan Rang cho thấy tính chất phức tạp của những vụ việc phát sinh từ cơ sở. UBND phường đang theo dõi 29 vụ việc đã được giải quyết theo quy định nhưng công dân tiếp tục khiếu nại, kiến nghị; 22 vụ việc vượt thẩm quyền cần xin ý kiến cơ quan có thẩm quyền và đều có tính chất phức tạp, kéo dài, vượt cấp.

Riêng tại Dự án Khu đô thị mới bờ sông Dinh, địa phương ghi nhận 8 đơn kiến nghị tập thể với 63 hộ tham gia ký đơn. Một số hộ tiếp tục gửi đơn đến nhiều cấp dù nội dung đã được cơ quan có thẩm quyền xem xét, giải quyết.

Đại biểu Nguyễn Thị Thanh Huyền - Phó hiệu trưởng Trường Chính trị tỉnh Khánh Hoà phát biểu tại toạ đàm. Ảnh: MN

Các đại biểu nhận định, phần lớn vụ việc phức tạp, kéo dài tại Khánh Hòa liên quan đến đất đai, nhất là thu hồi đất, xác định nguồn gốc và loại đất, bồi thường, hỗ trợ, tái định cư, cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất.

Năm 2024, cơ quan tài nguyên và môi trường của hai tỉnh Khánh Hòa và Ninh Thuận trước sắp xếp tiếp nhận, tham mưu giải quyết 331/334 đơn, đạt 99,4%. Năm 2025, số đơn được tiếp nhận, tham mưu giải quyết là 623/631 đơn, đạt 98,7%. Đến tháng 8/2026, Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh Khánh Hòa tiếp nhận 402 đơn; trong đó, 42 đơn thuộc thẩm quyền UBND tỉnh đều liên quan đến đất đai.

Theo các tham luận, hồ sơ đất đai của một số vụ việc được hình thành qua nhiều thời kỳ, do nhiều cơ quan quản lý và chịu sự điều chỉnh của các quy định pháp luật khác nhau. Bản đồ, sổ mục kê, hồ sơ địa chính và giấy tờ do người dân cung cấp có trường hợp chưa đồng bộ, gây khó khăn trong xác định nguồn gốc, quá trình sử dụng và điều kiện bồi thường.

Bên cạnh đó, việc áp dụng chính sách đối với các trường hợp có tính chất sử dụng đất tương tự nhau còn có sự khác biệt; giá bồi thường và giá đất tái định cư có độ chênh; một số vấn đề về đất đai, đầu tư, quy hoạch còn có cách hiểu khác nhau giữa các cơ quan.

Không chỉ giải quyết đơn mà phải giải quyết toàn diện vụ việc

Một vấn đề được nhiều đại biểu đề cập là cơ chế phối hợp giữa các cơ quan chưa thật sự đồng bộ. Hồ sơ của một vụ việc có thể nằm tại Thanh tra tỉnh, Ban Tiếp công dân, sở chuyên ngành, UBND địa phương, Công an, Tòa án hoặc cơ quan Trung ương.

Nếu việc cung cấp hồ sơ, giải trình và cho ý kiến không kịp thời, tiến độ rà soát sẽ kéo dài. Mỗi cơ quan có thể xử lý đúng phần việc thuộc chức năng của mình nhưng chưa giải quyết được tổng thể vụ việc.

Từ thực tiễn cấp cơ sở, UBND phường Phan Rang kiến nghị chuyển mạnh từ tư duy “chuyển đơn” sang “phối hợp giải quyết vụ việc”. Khi vụ việc vượt thẩm quyền cấp phường, cơ quan chuyên môn cấp tỉnh cần trực tiếp hướng dẫn, phối hợp xác minh, đối thoại và thống nhất phương án xử lý, thay vì chỉ tiếp nhận hoặc chuyển hồ sơ bằng văn bản.

Yêu cầu này càng trở nên cấp thiết khi thực hiện mô hình chính quyền địa phương 2 cấp. Chính quyền cấp xã, phường là nơi trực tiếp gặp dân, nắm tình hình và chịu áp lực từ vụ việc; trong khi nhiều nội dung về chính sách đất đai, quy hoạch, giá đất, bồi thường và tái định cư lại vượt quá thẩm quyền giải quyết.

Từ góc độ bảo đảm an ninh, trật tự, Công an tỉnh cho rằng các vụ việc đông người, phức tạp, kéo dài không nên chỉ được nhìn nhận như một thủ tục hành chính. Việc giải quyết phải gắn với quản trị rủi ro xã hội, nhận diện sớm nguy cơ phát sinh điểm nóng, khiếu kiện đông người hoặc vượt cấp.

Tuy nhiên, bảo đảm an ninh, trật tự không chỉ là bố trí lực lượng khi vụ việc đã trở nên phức tạp. Giải pháp căn cơ là phối hợp xác định nguyên nhân phát sinh; kiểm tra quyết định hành chính, chính sách bồi thường, hồ sơ và những nội dung chính đáng của công dân chưa được xem xét đầy đủ.

Các đại biểu cũng đề nghị đổi mới chất lượng đối thoại. Đối thoại không nên dừng ở việc công bố kết quả hoặc đọc lại văn bản đã ban hành mà phải làm rõ căn cứ pháp lý, tài liệu được kiểm tra, nội dung được chấp nhận hoặc không được chấp nhận và lý do giải quyết.

TS Nguyễn Thị Hồng Thuý, Trưởng Khoa Nghiệp vụ 2 - Trường Cán bộ Thanh tra phát biểu tại toạ đàm. Ảnh: MN

Kiến nghị một đầu mối, một hồ sơ và cơ chế xác lập điểm dừng

Từ thực tiễn Khánh Hòa, các tham luận đề xuất Thanh tra Chính phủ và cơ quan Trung ương nghiên cứu ban hành hướng dẫn thống nhất về tiêu chí xác định vụ việc đông người, phức tạp, kéo dài; quy trình kiểm tra, rà soát; thành phần hồ sơ và cơ chế phối hợp giữa cơ quan thanh tra, công an, chính quyền địa phương cùng các cơ quan chuyên ngành.

Đối với những vụ việc hình thành qua nhiều thời kỳ, cần có quy trình rà soát phù hợp, cho phép xem xét toàn diện nguồn gốc, diễn biến, pháp luật áp dụng tại từng thời điểm, kết quả giải quyết trước đây và những tình tiết mới phát sinh.

Một kiến nghị đáng chú ý là nghiên cứu cơ chế xác lập “điểm dừng” hành chính đối với vụ việc đã được kiểm tra toàn diện, giải quyết đúng thẩm quyền, tổ chức đối thoại và bảo đảm quyền, lợi ích hợp pháp của công dân nhưng vẫn tiếp tục phát sinh đơn có nội dung cũ.

Cơ chế này phải phân biệt rõ trường hợp có tình tiết, chứng cứ mới cần tiếp tục xem xét với trường hợp không có nội dung mới; đồng thời không làm hạn chế quyền khiếu nại, tố cáo và quyền tiếp cận công lý của công dân.

Đối với tỉnh Khánh Hòa, các đại biểu đề nghị hoàn thiện quy chế phối hợp liên ngành, xác định rõ điều kiện kích hoạt cơ chế phối hợp, cơ quan chủ trì, trách nhiệm từng đơn vị, thời hạn cung cấp hồ sơ và trách nhiệm của người đứng đầu.

Mỗi vụ việc phức tạp cần được quản lý theo nguyên tắc “một vụ việc - một đầu mối chủ trì - một bộ hồ sơ điện tử - một lịch sử xử lý thống nhất”. Hồ sơ phải thể hiện đầy đủ quá trình tiếp công dân, nội dung đơn, kết quả xác minh, các quyết định đã ban hành, kết quả đối thoại, cơ quan đang xử lý và tiến độ thực hiện.

Cùng với đó, cần xây dựng cơ chế phân loại rủi ro theo các nhóm pháp lý, xã hội, an ninh trật tự và ảnh hưởng đến tiến độ dự án; qua đó phát hiện sớm, tập trung xử lý ngay từ cơ sở, không để vụ việc nhỏ tích tụ thành khiếu nại đông người, phức tạp và vượt cấp.

Từ những vấn đề được nhận diện tại tọa đàm, yêu cầu đặt ra không chỉ là giảm số lượng đơn thư mà phải nâng cao chất lượng giải quyết, bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của công dân, củng cố niềm tin của Nhân dân và góp phần giữ vững ổn định để địa phương phát triển bền vững.