Phân loại đơn theo nội dung thay vì tên gọi

Theo quy định tại Thông tư số 05/2021/TT-TTCP của Thanh tra Chính phủ về quy trình xử lý đơn khiếu nại, tố cáo, kiến nghị, phản ánh, việc phân loại đơn phải căn cứ vào nội dung trình bày, mục đích và yêu cầu của người viết đơn, không phụ thuộc vào tiêu đề đơn.

Tuy nhiên, nhiều công dân chưa phân biệt rõ giữa khiếu nại, tố cáo, kiến nghị và phản ánh. Không ít trường hợp đơn mang tên “kiến nghị” hoặc “phản ánh” nhưng nội dung thực chất là không đồng ý với quyết định, hành vi của người có thẩm quyền và yêu cầu xem xét lại quyết định, hành vi đó hoặc báo, trình bày về hành vi vi phạm pháp luật của người có thẩm quyền về THADS.

Trong các trường hợp như vậy, nếu cơ quan có thẩm quyền chỉ căn cứ vào hình thức mà không không đánh giá đúng bản chất pháp lý của nội dung thì dễ dẫn đến việc không thụ lý khiếu nại, hoặc không xem xét thụ lý tố cáo của công dân. Từ đó, làm hạn chế quyền hợp pháp của công dân và phát sinh khiếu nại, tố cáo kéo dài.

Mặc dù pháp luật về THADS đã có quy định việc phân loại đơn theo nội dung và xác định khiếu nại là việc đề nghị xem xét lại quyết định, hành vi bị khiếu nại, song việc áp dụng trên thực tế vẫn chưa thật sự nghiêm, chưa đúng.

Do đó, dự thảo Thông tư bổ sung quy định: “Việc phân loại đơn căn cứ vào nội dung trình bày trong đơn, mục đích, yêu cầu của người viết đơn, không phụ thuộc vào tiêu đề của đơn”.

Đồ họa: Minh Nguyệt

Việc quy định này được đánh giá có ý nghĩa quan trọng trong việc xác lập rõ nguyên tắc xử lý đơn theo nội dung, không theo tên gọi, bảo đảm mọi khiếu nại thuộc thẩm quyền đều được giải quyết đúng trình tự, thủ tục pháp luật.

Có thể thấy, cách tiếp cận này phù hợp với tinh thần bảo vệ quyền con người, quyền công dân, đồng thời nâng cao trách nhiệm của cơ quan, người có thẩm quyền trong công tác phân loại, xử lý đơn thư.

Nội dung này cũng tương đồng với quy định tại Thông tư số 01/2020/TT-TANDTC của Tòa án nhân dân tối cao, góp phần bảo đảm sự thống nhất trong tư duy lập pháp và áp dụng pháp luật giữa các ngành, hướng tới chuẩn hóa, nâng cao hiệu quả giải quyết khiếu nại trong THADS.

Theo đánh giá của đại diện lãnh đạo Cục Quản lý THADS, dự thảo Thông tư bên cạnh việc quy định cụ thể về tính đặc thù của công tác giải quyết khiếu nại trong THADS, cơ quan ban hành đã rà soát để đảm bảo tính hài hòa, đồng bộ thống nhất trong hệ thống pháp luật, nhất là với Luật Khiếu nại, Luật Tố cáo.

Làm rõ cách xác định ngày khiếu nại để tính thời hiệu

Bên cạnh quy định về phân loại đơn, dự thảo Thông tư cũng đề xuất bổ sung quy định cụ thể về cách xác định ngày khiếu nại để tính thời hiệu khiếu nại trong THADS.

Theo quy định của pháp luật về khiếu nại và THADS, việc khiếu nại chỉ được thụ lý nếu thực hiện trong thời hạn luật định. Thời hiệu khiếu nại được tính từ ngày người khiếu nại được thông báo hợp lệ quyết định hoặc biết được hành vi bị khiếu nại.

Do đó, việc xác định chính xác “ngày gửi đơn khiếu nại” có ý nghĩa quyết định để xác định đơn còn trong thời hiệu hay đã hết thời hiệu.

Trong thực tiễn, người khiếu nại có thể gửi đơn bằng nhiều phương thức khác nhau như nộp trực tiếp, gửi qua dịch vụ bưu chính, gửi qua cơ quan trung gian hoặc gửi qua môi trường điện tử. Mỗi phương thức lại có đặc điểm riêng trong việc xác định thời điểm gửi đơn.

Đồ họa: Minh Nguyệt

Trong khi đó, pháp luật về THADS hiện chưa có quy định cụ thể, thống nhất về cách xác định ngày gửi đơn khiếu nại. Điều này dẫn tới cách hiểu và áp dụng chưa thống nhất giữa các cơ quan.

Đáng chú ý, đối với trường hợp đơn do cơ quan khác chuyển đến, một số cơ quan THADS hiện xác định ngày khiếu nại theo dấu nhận của cơ quan chuyển đơn hoặc theo ngày ban hành văn bản chuyển đơn, thay vì xác định theo thời điểm người khiếu nại thực tế gửi đơn. Cách xác định này tiềm ẩn nguy cơ xác định sai thời hiệu khiếu nại và ảnh hưởng đến quyền khiếu nại hợp pháp của công dân.

Nguyên nhân của tình trạng này xuất phát từ việc chưa có quy định pháp lý cụ thể hoặc do cơ quan trung gian khi chuyển đơn không kèm theo phong bì có dấu bưu điện hoặc tài liệu thể hiện thời điểm người dân gửi đơn

Trong bối cảnh chuyển đổi số hiện nay, việc gửi và tiếp nhận đơn qua môi trường điện tử ngày càng phổ biến, yêu cầu đặt ra là phải có cơ chế xác định chính xác thời điểm gửi đơn để bảo đảm tính minh bạch và thống nhất trong áp dụng pháp luật.

Từ yêu cầu thực tiễn đó, dự thảo Thông tư bổ sung quy định cụ thể về cách xác định ngày khiếu nại để tính thời hiệu khiếu nại theo quy định tại khoản 2 và khoản 3 Điều 96 Luật Thi hành án dân sự.

Việc bổ sung quy định này được kỳ vọng sẽ tạo cơ sở pháp lý rõ ràng và khả thi cho cơ quan có thẩm quyền trong quá trình tiếp nhận, thụ lý và giải quyết khiếu nại. Đồng thời, bảo đảm xác định đúng thời hiệu khiếu nại và bảo vệ đầy đủ quyền khiếu nại của công dân trong lĩnh vực THADS.