(Thanh tra) - Kết quả cuộc khảo sát công bố hồi đầu năm nay của Tổ chức Minh bạch Quốc tế (IT) cho thấy có nhiều dấu hiệu đáng lo ngại về việc các Cty buôn bán vũ khí không có biện pháp đề phòng tham nhũng.
Theo cuộc thăm dò chỉ số về chống tham nhũng trong lĩnh vực quốc phòng của IT, khoảng 70% số nước không có các biện pháp chống tham nhũng hữu hiệu cũng như là có khiếm khuyết trong việc kiểm soát chính sách.
Trong số 82 nước được IT thăm dò, chỉ có Australia và Đức là có những cơ chế chống tham nhũng mạnh mẽ nên đứng đầu về tính trong sạch. Mỹ, Anh, Hàn Quốc thuộc hạng “ít rủi ro” trong khi Pháp, Italy, Tây Ban Nha được xem là “rủi ro vừa phải”. Trung Quốc và Nga đứng trong danh sách “rủi ro cao”. Còn các quốc gia châu Phi, kể cả Ai Cập và Angola đứng cuối bảng. Ở châu Á, đáng ngạc nhiên là Singapore bị đánh giá thấp dù có một hệ thống công chức có chất lượng. Lý giải về hiện tượng này, ông Mark Pyman - Giám đốc Chương trình Quốc phòng và An ninh của IT, cho đó là vì Singapore hay bảo mật những thông tin liên quan đến quốc phòng và không cho phép bên ngoài khảo sát độc lập về chính sách cũng như ngân sách quốc phòng của Singapore. Trong khi đó, các nước chống tham nhũng hiệu quả thường công bố các thông tin vừa nêu và có những cơ chế kiểm soát không thuộc Bộ Quốc phòng.
Dừng hợp đồng vì nghi ngờ có hối lộ
Hôm 14/8 vừa qua, chiếc tàu ngầm lớp Kilo mang tên INS Sindhurakshak của lực lượng hải quân Ấn Độ đã bốc cháy sau tiếng nổ lớn và bị chìm tại Cảng Mumbai. Đó được coi là thảm họa lớn nhất của hải quân Ấn Độ trong vòng hơn 40 năm qua, sau vụ tàu khu trục của nước này bị tàu ngầm của Pakistan bắn chìm vào năm 1971. Điều này làm dấy lên lo ngại rằng những hợp đồng của Bộ Quốc phòng Ấn Độ thường là môi trường cho những vụ tham nhũng, hối lộ.
Theo Nhật báo Le Monde của Pháp, không phải Ấn Độ không đủ phương tiện để trang bị cho hải quân của mình. Từ năm 1988 đến năm 2012, ngân sách dành cho hải quân của nước này đã tăng đến 37 lần. Thế nhưng, bóng ma tham nhũng luôn chập chờn khiến cho các hợp đồng vũ khí bị chậm thời hạn hoặc bị hủy bỏ. Đơn cử, vào thập niên 80 của thế kỷ XX, bê bối tham nhũng trong vụ mua thiết bị của Tập đoàn Thụy Điển Bofors cho lực lượng pháo binh Ấn Độ đã ảnh hưởng đến Thủ tướng khi đó là ông Rajiv Gandhi, khiến ông bị mất chức sau khi Đảng Quốc Đại của ông bị thất cử vì bị mất uy tín trầm trọng.
Hay mới đây, vào trung tuần tháng 2 năm nay, Ấn Độ thông báo bắt đầu thủ tục hủy hợp đồng mua 12 chiếc trực thăng của Tập đoàn Finmeccanica. Nhà cung cấp của Italy này bị nghi ngờ hối lộ cho các quan chức Ấn Độ để giành được hợp đồng.
Ngày 14/2/2013, Bộ Quốc phòng Ấn Độ thông báo “tạm ngừng thanh toán” cho Tập đoàn Finmeccanica. Trước đó, Chính phủ Ấn Độ cho biết ý định hủy bỏ hợp đồng trị giá lên đến hơn 750 triệu USD với Finmeccanica nếu như những cáo buộc tham nhũng được kiểm chứng. Theo lời Bộ trưởng Quốc phòng Ấn Độ A.K Antony, Cục Điều tra Trung ương Ấn Độ (CBI) theo dõi vụ việc và nếu thật sự có tham nhũng, hối lộ thì thủ phạm sẽ bị trừng trị, không kiêng nể bất kỳ ai. Trong một cuộc họp báo tại Thủ đô New Dehli hôm 13/2/2013, ông A.K Antony cho biết, đến giờ này, những cuộc điều tra của Bộ Quốc phòng chưa phát hiện ra yếu tố nào có thể quy tội tập đoàn của Italy, nhưng ông trách Roma đã không trả lời yêu cầu của New Dehli muốn Italy cung cấp thông tin về hồ sơ này. “Ngay từ đầu chúng tôi đã cố khám phá sự thật và đã cho phía Italy biết, nhưng yêu cầu của chúng tôi không được hồi âm” - Bộ trưởng Quốc phòng Ấn Độ A.K Antony nói.
Hãng tin Reuters cho biết, ngày 12/2/2013, Chủ tịch kiêm Tổng Giám đốc Finmeccanica là Giusepe Orsi đã bị bắt. Trước đó, từ tháng 4/2012, ngành Tư pháp Italy đã mở điều tra nhằm vào nhân vật này trong khuôn khổ hợp đồng Finmeccanica ký với Ấn Độ qua trung gian của Cty con là Agusta Westlan của Anh, nơi ông Giusepe Orsi từng lãnh đạo trước khi lên nắm quyền điều khiển cả tập đoàn.
Theo giới quan sát, những hợp đồng của Bộ Quốc phòng Ấn Độ thường là môi trường cho những vụ tham nhũng, hối lộ. Trong khi đó, lực lượng đối lập Ấn Độ cáo buộc Nội các của Thủ tướng Mohaman Singh tham nhũng. Vì thế, đây được coi là động lực khiến New Delhi tìm cách hủy hợp đồng với Tập đoàn Finmeccanica.
Liên quan đến vụ việc, trong cuộc họp báo chung với Thủ tướng Anh David Cameron tại New Delhi ngày 19/2/2013, Thủ tướng Ấn Độ Manmohan Singh cho biết, ông đã “bày tỏ quan ngại sâu sắc” về những “biện pháp bất lương” bị tố giác trong hợp đồng bán cho Ấn Độ 12 chiếc trực thăng loại cao cấp. Theo lời Thủ tướng Ấn Độ thì Thủ tướng Anh đã cam kết “hết lòng hợp tác trong việc điều tra”.
Được biết, hợp đồng nói trên được ký kết hồi năm 2010. Theo đó, Finmeccanica phải giao cho Bộ Quốc phòng Ấn Độ 12 chiếc trực thăng loại AW 101 trước năm 2014 để phục vụ cho thành viên Chính phủ đi công tác. Trước mắt, New Delhi mới chỉ nhận được 3 chiếc.
Ở khía cạnh liên quan, khi đó Ấn Độ cũng đang thương lượng với Cty Máy bay Dassault của Pháp để mua 126 chiến đấu cơ đa năng Rafale. Được Hãng tin Reuters đặt câu hỏi về tương lai của tiến trình đàm phán, Bộ trưởng Quốc phòng Ấn Độ A.K.Antony tuyên bố là còn quá sớm để rà soát xem có những dấu hiệu bất bình thường hay không.
Tham nhũng do thiếu cơ chế giám sát mạnh
Quân đội Trung Quốc nhiều lần nhìn nhận đang bị tệ nạn tham nhũng lũng đoạn và đã đưa ra nhiều biện pháp để ngăn chặn phần nào mối lo ngại này. Theo truyền thông phương Tây, khác với các nước dân chủ, nơi quân đội do chính trị gia dân sự giám sát theo nhiệm kỳ, tại Trung Quốc, quân đội chỉ phải trung thành với Đảng Cộng sản. Nhưng nay, trong làn sóng chống tham nhũng, chính Đảng Cộng sản Trung Quốc cũng buộc quân đội phải chấn chỉnh hành vi. Hồi cuối năm 2012, báo chí Trung Quốc đưa tin lãnh đạo Đảng Cộng sản Trung Quốc đã ra lệnh cho các sỹ quan Quân Giải phóng Nhân dân Trung Hoa phải chấm dứt các cuộc yến tiệc với rượu đắt tiền và bỏ bớt chi tiêu vào thảm đỏ, hoa lá, biểu ngữ. Hãng thông tấn chính thức của Trung Quốc là Tân Hoa Xã khi đó đưa tin Quân ủy Trung ương, dưới sự lãnh đạo của Tổng Bí thư, Chủ tịch Tập Cận Bình, ra lệnh cho quân đội phải giảm chi tiêu cho tiếp tân. Ngoài ra, ông Tập Cận Bình cũng cấm sỹ quan cao cấp thuộc Quân ủy Trung ương đi công tác nghỉ trong các khách sạn xa hoa. Truyền thông Trung Quốc còn cho biết, các quan chức của cơ quan quyền lực này còn phải “áp dụng kỷ luật đối với người hôn phối, con cái và thuộc cấp; bảo đảm những người đó không nhận hối lộ”.
Tuy nhiên, theo nhà quan sát Mark Pyman, Giám đốc Chương trình Quốc phòng và An ninh của IT, các biện pháp chống tham nhũng của chính quyền không mang lại hiệu quả vì 2 lý do: Thứ nhất, do quân đội không thi hành và thứ hai, ban lãnh đạo chính trị không có cơ chế giám sát và ngăn ngừa. Nhận định Trung Quốc có sự giám sát quân đội rất yếu và không có cơ chế phát hiện tố cáo sai phạm trong quân đội, nhà quan sát Mark Pyman thẳng thắn: “Trung Quốc yếu kém trong các lĩnh vực tự bảo vệ chống lại tham nhũng và quốc phòng là một lĩnh vực như vậy”.
Đồng quan điểm, giáo sư Kevin Yeh, một chuyên gia của IT tại Đài Loan, cũng không tin quyết tâm “đập chết cả ruồi lẫn hổ” của lãnh đạo Trung Quốc sẽ thành công bởi: Quân đội Trung Quốc là một “guồng máy khép kín”, có quyền lực mạnh hơn Chính phủ. Và, các tướng lĩnh Trung Quốc không chấp nhận để cho một cơ quan độc lập chống tham nhũng giám sát, thanh tra nội bộ quân đội. “Quân đội và Đảng có quyền lực nhiều hơn cả bên chính quyền. Điều tệ hơn là, Trung Quốc không có một cơ quan nào đủ sức giám sát cuộc chiến chống tham nhũng” - giáo sư Kevin Yeh nói.
Chưa kể, Hãng tin AFP dẫn nguồn từ IT chỉ rõ vấn đề lớn nữa là: Tại Trung Quốc không có các Cty tư nhân chuyên lo các hợp đồng quân sự cho quân đội. Mọi việc liên quan đến sản xuất vũ khí, quân trang, quân dụng đều do chính các Cty của quân đội lo. Vì thế, Trung Quốc cũng không có cạnh tranh trong lĩnh vực này. Giám đốc Chương trình Quốc phòng và An ninh của IT Mark Pyman thì thông tin thêm: Tham nhũng thể hiện trong chuyện hàng nghìn Cty có liên hệ mật thiết với quân đội cùng tham gia làm ăn kiếm lời.
Hậu quả của việc không minh bạch
Tại Australia, ngày 24/9/2012, Nhật báo The Sydney Morning Herald và Nhật báo The Melbourne Age thuộc Tổ hợp Truyền thông Fairfax Media Australia tiết lộ cáo buộc tham nhũng trong hợp đồng đóng tàu tuần duyên với Philippines.
Trong vụ đóng tàu tuần duyên qua hợp đồng với Chính phủ Philippines, Cảnh sát Liên bang Australia, sau khi tiếp nhận nguồn tin từ một Cty nước ngoài đã mở cuộc điều tra mật.
Về phía mình, nhà báo Richard Baker và nhà báo Nick McKenzie thuộc Nhóm Nhà báo Điều tra của Tổ hợp Truyền thông Fairfax đã sử dụng một phương tiện săn tin khác trong thể chế tự do dân chủ là yêu cầu giới chức có thẩm quyền phổ biến những tài liệu liên quan đến những cáo buộc này, chiểu theo Luật Liên bang về tự do thông tin (Freedom of Information Act).
Theo cáo buộc, việc hối lộ hợp đồng đóng tàu tuần duyên với Philippines dính líu đến nhiều viên chức hoặc cựu viên chức phục vụ trong ngành Hải quân, Bộ Ngoại giao và Thương mại cũng như Cơ quan Xúc tiến Thương mại Australia (Austrade) của Chính phủ Liên bang Australia.
Nhật báo Sydney Morning Herald và Nhật báo The Melbourne Age căn cứ vào những công điện ngoại giao mật đã được giải mã, cho biết, nhiều viên chức Chính phủ Australia có liên quan đến hợp đồng trị giá 150 triệu USD giữa Cty Tenix và Philippines trong việc đóng 6 chiếc tàu tuần duyên. Chính phủ Australia đã bảo đảm cho hợp đồng này và đã cho Philippines vay ít nhiều để thỏa hiệp thương mại được hoàn tất.
Tenix là Cty hoạt động trong lĩnh vực quốc phòng lớn nhất của Australia trước khi được bán cho BAE Systems của Anh với giá 775 triệu USD vào năm 2008. Đáng nói là, chính BAE Systems đã cảnh báo hồi năm 2009 với giới chức Australia về những nghi vấn hối lộ trong hợp đồng với Philippines.
Theo truyền thông Australia, quân đội nước này được hậu thuẫn bởi một cơ chế quốc phòng minh bạch. Ảnh: ABC
Cảnh sát Liên bang Australia đã bố ráp vài cơ sở và tư gia của một số cựu viên chức Cty Tenix cũng như thẩm vấn các viên chức của Austrade từng phục vụ tại Đại sứ quán Australia ở Manila từ thập niên 90 của thế kỷ trước. Theo đó, các khoản tiền chi trả bị kiểm tra gồm nhiều triệu USD chuyển đến ông Romela Bengzon, một luật sư có nhiều quan hệ với chính giới tại Manila, kể cả những người xung quanh Tổng thống Philippines Gloria Macaraeg Macapagal - Arroyo lúc bấy giờ, cũng là Giám đốc Chi nhánh của Cty Tenix tại Philippines.
Một chính trị gia khác, ông Roilo Golez, còn tiết lộ rằng, ông đã bác đề nghị của Tenix nhằm chi trả cho ông hàng trăm ngàn USD phí tranh cử.
Tuy nhiên, hồi đầu năm 2012, chủ nhân cũ của Tenix đã khẳng định là một cuộc điều tra nội bộ cho thấy, Cty Tenix không có hành vi gì sai trái trong hợp đồng đóng tàu với Philippines.
Được biết, vào năm 2003 và 2004, Cty Tenix đã chuyển giao cho Philippines 4 tàu cứu hộ dài 35m và 2 chiếc dài 56m, nhưng Philippines vẫn chậm trễ trong việc hoàn trả khoản vay 109 triệu USD mà Bộ Ngoại giao và Thương mại Australia đã bảo đảm.
Cũng theo các công điện được giải mật, vào tháng 4/2005, Đại sứ Australia tại Manila đã hội kiến với Bộ trưởng Giao thông Philippines và được biết rằng, hợp đồng đặt hàng nguyên thủy cho 6 chiếc tàu tuần duyên và cứu hộ “đã không được chuẩn chi theo ngân sách quốc gia và không được Quốc hội Philippines chấp thuận”.
Giới chức tại Australia từ chối xác nhận ngân khoản mà Philippines còn thiếu, nhưng vào năm 2007, số tiền này được ước tính là khoảng 100 triệu USD.
Vào năm 2008, Quốc hội Philippines đã thông qua luật cấm Chính phủ trả tiền lãi trên số nợ còn thiếu vì hợp đồng thương mại đóng tàu bị coi là “không minh bạch, phung phí hoặc vô ích”.
Cuộc điều tra của Cảnh sát Liên bang Australia đã diễn ra, nhưng cho đến thời điểm Nhật báo The Sydney Morning Herald và Nhật báo The Melbourne Age lên tiếng vẫn chưa có ai bị truy tố hình sự.
Hãng tin AFP cho biết, ngày 20/3/2013, Bộ Nội vụ Nga thông báo đã cho ngừng hợp đồng trị giá hơn 500 triệu rúp (khoảng 15 triệu USD) với 1 Cty định cung cấp cho họ các loại áo giáp chống đạn và mũ bảo hiểm rởm được sản xuất tại Trung Quốc.
Hồi tháng 6/2012, Bộ Nội vụ Nga đã ký hợp đồng với Cty Zachtchita (cũng của Nga) để cung ứng cho lực lượng cảnh sát áo giáp chống đạn, mũ bảo hiểm và một thiết bị khác. Theo hợp đồng, Zachtchita phải giao các trang thiết bị được sản xuất tại Nga, nhưng cuối cùng, Cty này lại đi mua của Trung Quốc. Đáng nói hơn, Bộ Nội vụ Nga đã phát hiện những lô hàng sản xuất tại Trung Quốc đều là hàng rởm. Các mũ bảo hiểm cho cảnh sát thật ra là mũ sử dụng cho công nhân luyện kim và các tài liệu của các trang thiết bị bị làm giả. Thông cáo của bộ Nội vụ Nga cũng cho biết, các thử nghiệm sau đó đã cho thấy, các loại áo giáp chống đạn đều không có khả năng bảo vệ.
Gian lận trong thương vụ này khiến Cty Zachtchita bị phạt gần 2 triệu USD. |
Ngọc Hân - Thanh Tú
(Tổng hợp)
