Tại quốc gia này, một Cty có thể bị tuyên phạt vì tội danh tham nhũng, hối lộ. Tuy nhiên, số tiền mà Cty đó đã bỏ ra để “lót tay” cho các quan chức nhằm chiếm lĩnh thị trường hay giành được những hợp đồng, sẽ được “hoàn trả” thông qua việc khấu trừ thuế từ các khoản lợi nhuận sản xuất kinh doanh. Điều này được coi là hoàn toàn hợp pháp.

Minh chứng rõ nhất cho chuyện “thật như đùa” này trong thời gian gần đây là những kết luận cuối cùng trong các quyết định được ban hành bởi Tòa án Hành chính TP Versailles (tỉnh Yvelines, thuộc vùng hành chính Île-de-France, miền Bắc nước Pháp) liên quan tới Cty Jean Lefebvre (bị Tập đoàn Vinci (trụ sở tại TP Paris), một trong những tập đoàn xây dựng và kinh doanh bất động sản hàng đầu của Pháp “thôn tính” vào năm 2000). Đây là một Cty chuyên hoạt động trong lĩnh vực xây dựng nhà ở và công trình công ích (hay còn gọi là Cty BTP), và là một Cty từng “làm mưa làm gió” trong lĩnh vực xây dựng các công trình công ích ở vùng Rhône-Alpes (miền Tây nước Pháp) trong thập niên 80 - 90 của thế kỷ trước. Đây cũng là thời kỳ mà Jean Lefebvre bị nghi ngờ đã chi rất nhiều tiền hối lộ để giành được những hợp đồng kinh doanh tại Ba Lan, Séc - Slôvakia và Nam Phi.

Cty Jean Lefebvre đã hối lộ bằng những chuyến du lịch nghỉ dưỡng ở quốc đảo Seychelles (ở Đông Phi), quốc đảo Maurice (Đông Nam châu Phi) hay ở Tahiti (đảo lớn nhất của Polynésie thuộc Pháp, nằm ở phía Nam Thái Bình Dương). Cty này cũng nhiều lần hối lộ trực tiếp bằng tiền mặt cho các quan chức chính quyền địa phương, những người sẽ “nhắc nhở” các Cty BTP địa phương khác không được can thiệp vào những cuộc đấu thầu giành thị trường, giành hợp đồng của Cty Jean Lefebvre.

Bắt đầu từ năm 1994, cơ quan tư pháp Grenoble (thuộc tỉnh Isère, vùng hành chính Rhône-Alpes) đã bắt đầu mở cuộc điều tra diện rộng liên quan đến hành vi hối lộ và nhận hối lộ, liên quan đến một loạt nghị sĩ của RPR (Đảng Tập hợp vì nền Cộng hòa) và quan chức ở tỉnh Haute-Savoie và tỉnh Isère (đều thuộc vùng hành chính Rhône-Alpes), trong đó có cả Thị trưởng TP Grenoble Alain Carignon và nhiều quan chức dưới quyền làm việc trong tòa thị chính. Bị buộc tội trong rất nhiều vụ việc, Alain Carignon cuối cùng đã phải chịu án 5 năm tù giam và 5 năm cấm tham gia chính trường vì những hành vi tham nhũng, gian lận, mua chuộc nhân chứng và lạm dụng, biển thủ công quỹ.

Với một lập luận rất logic, cơ quan thuế vụ TP Versailles nhấn mạnh rằng: Những khoản tiền hối lộ mà Cty Jean Lefebvre đã sử dụng là những khoản tiền được trích ra từ lợi nhuận của Cty. Từ lập luận đó, trong khoảng thời gian từ 8/12/2009 - 18/11/2010, Tòa án Hành chính TP Versailles đã ra những kết luận, trong đó cho rằng, số tiền hối lộ của Cty Jean Lefebvre từ 1986 - 1995 được coi như là những phí tổn bình thường của một doanh nghiệp, và sẽ được khấu trừ vào tiền thuế lợi nhuận.

Trong một diễn biến khác, vào những năm 1990, để có thể giành được nhiều hợp đồng xây dựng đường giao thông và đường tàu điện, Cty Jean Lefebvre đã hối lộ bằng “những chuyến du lịch nghỉ dưỡng miễn phí” cho Jean-Guy Cupillard, nghị sĩ Đảng RPR, Thị trưởng thị trấn Alpe d'Huez (tỉnh Isère) và hối lộ bằng tiền mặt cho Guy Névache, Phó Thị trưởng kiêm Tổng Giám đốc Nghiệp đoàn Giao thông TP Grenoble (cũng thuộc tỉnh Isère). Khi vụ việc bị phát hiện, Tòa án Hành chính TP Versailles vội vã yêu cầu các sở thuế địa phương khấu trừ số tiền hối lộ này (trị giá hàng chục nghìn euro) vào tiền thuế của Cty. Không chỉ có vậy, Tòa án Hành chính TP Versailles đã có những nhận xét khá bất ngờ về tình hình kinh doanh của Cty BTP Jean Lefebvre. Theo đó, trong khoảng thời gian từ 1991 - 1994, Cty đã tăng gấp 3 lần doanh thu nhờ vào những hợp đồng xây dựng hạ tầng giao thông tại tỉnh Isère. Việc tăng doanh thu này là nhờ biết “làm ăn hiệu quả với một số đối tác trực tiếp đáng tin cậy”.

Tiền hối lộ - Một dạng “đầu tư có hiệu quả”

Raymond Avrillier, cựu nghị sĩ Đảng Xanh ở TP Grenoble đã cay đắng khi nói về tham nhũng, hối lộ: “Tham nhũng, hối lộ được dùng để chi trả cho một số quan chức biến chất thông qua những Cty muốn làm ăn kinh doanh thuận lợi. Tiền tham nhũng, hối lộ đó từ đâu ra. Xin thưa, nó chẳng phải là tiền túi của các doanh nghiệp, mà xét cho cùng, nó chính là tiền của những người nộp thuế”.

Những khoản tiền hối lộ, đáng lẽ ra phải được quy thành những tội nặng như tham nhũng, lạm dụng chức vụ quyền hạn hay biển thủ công quỹ. Vậy nhưng, theo ngôn từ của ngành Tư pháp Hành chính Pháp, hối lộ đã được giảm nhẹ đi rất nhiều và được chuyển đổi thành những tên gọi khác nhau, chẳng hạn như “một hình thức phân phối” hay “một dạng tài trợ” trong quá trình hoạt động kinh doanh, chiếm lĩnh thị trường, giành hợp đồng của các Cty.

“Lòng vòng” con đường công danh

Tờ Le Figaro đã có loạt bài điều tra về quá trình tái ứng cử, tranh cử và trúng cử vào bộ máy chính quyền của một số quan chức địa phương từng một thời “nhúng chàm”. Điển hình trong số đó là Xavier Péneau, người một thời là cánh tay phải đắc lực của Alain Carignon (cựu Thị trưởng TP Grenoble, bị phạt 5 năm tù giam vì tham nhũng, gian lận, mua chuộc nhân chứng và lạm dụng, biển thủ công quỹ.

Khi Alain Carignon còn tại chức Thị trưởng thì Xavier Péneau là Chánh Văn phòng Tòa thị chính. Do “vô tư” nhận những chuyến du lịch miễn phí do các doanh nghiệp “đối tác” đài thọ và bị cáo buộc biển thủ công quỹ nên Xavier Péneau đã nhiều lần bị kết án (trong đó có 1 lần bị kết án 1 năm tù giam) và phải nộp phạt tổng cộng hơn 50 nghìn euro. Thế nhưng, sau một thời gian chịu án, không hiểu bằng cách nào, Xavier Péneau từng bước quay lại chính trường và có những bước thăng tiến trên con đường công danh khiến nhiều người thực sự bất ngờ.

Cuối năm 2003, Xavier Peneau được đề bạt vào một vị trí lãnh đạo ở Bộ Nội vụ. Thời điểm này, ông Nicolas Sarkozy (đương kim Tổng thống) đang đảm nhiệm vị trí Bộ trưởng Nội vụ Pháp.

Sau 6 năm “miệt mài” làm việc tại Bộ Nội vụ, nhờ sự “trợ giúp” tích cực của bộ máy lãnh đạo ở Bộ Nội vụ, ngày 31/12/2009, Xavier Peneau đã vinh dự đón nhận Huân chương Bắc đẩu Bội tinh do Tổng thống Pháp Nicolas Sarkozy ký sắc lệnh trao tặng. Và cuối cùng, sau một thời gian ứng cử, vận động tranh cử, Xavier Peneau đã trúng cử chức danh Tỉnh trưởng Indre (một tỉnh miền Trung nước Pháp) vào ngày 11/11/2010.

Theo Michel Fontaine, cựu nhân viên kiểm toán thuế làm việc tại Liên minh các Nghiệp đoàn tài chính, quan điểm của tòa án hành chính về hối lộ, tham nhũng chẳng có gì là lạ ở Pháp. Khi một vụ hối lộ bị phát hiện kèm theo đó là sự tăng đột biến về doanh thu của một doanh nghiệp nào đó, người ta dễ dàng cho rằng, số tiền dùng để hối lộ cũng được coi như là một dạng chi phí bình thường của một doanh nghiệp. Nói cách khác là, “doanh nghiệp đó đã đầu tư có hiệu quả”.

Vào năm 1997, trong một vụ việc liên quan đến lĩnh vực thu gom rác thải ở TP Lyon (tỉnh Rhône, thuộc vùng hành chính Rhône-Alpes), Tòa án Hành chính TP Lyon đã nhận định: “Cần phải xem xét những khoản “tiền thù lao” mà một doanh nghiệp chi trả cho những Cty, cá nhân tư vấn trong quá trình giành hợp đồng, thị trường như là những chi phí phát sinh vì mục đích lợi nhuận của doanh nghiệp đó”. Trong một vụ việc khác diễn ra vào tháng 5/2006, Tòa an Hành chính này cũng ra quyết định đối với một Cty tư nhân chuyên kinh doanh bất động sản như sau: “Cty có thể được khấu trừ tiền thuế bằng một số tiền tương đương với số tiền đã bỏ ra để “tài trợ” cho chính quyền địa phương trong quá trình xin giấy phép xây dựng”.

Trong hệ thống pháp luật của Pháp, từ năm 2000 đã có quy định, những khoản tiền “hoa hồng” cho đối tác, quan chức nước ngoài sẽ không được khấu trừ từ lợi nhuận chịu thuế. Thế nhưng, hiện nay, pháp luật của Pháp vẫn chưa hề đề cập tới vấn đề chi “hoa hồng” cho các đối tác, quan chức “nội địa”.

Chưa cụ thể hóa bản chất tiền hối lộ

Ngày 11/7/1983 được coi như “bước ngoặt” đối với quan điểm về hối lộ. Đó là ngày Tòa án Hành chính Tối cao Pháp công bố quyết định, nêu rõ: “Dưới con mắt của các nhà quản lý thuế, hối lộ bị coi là một sự vi phạm luật kinh tế (…). Nhưng, không vì thế mà coi hối lộ là một hành vi bất thường. Nó là một hành vi bình thường trong hoạt động kinh doanh”.

Trong khi chưa có những văn bản cụ thể xác định được bản chất của hành vi hối lộ và tiền (hay một dạng vật chất khác) hối lộ, việc xác định hành vi hối lộ vẫn rất khó khăn đối với các cơ quan tư pháp. Tòa án hành chính chỉ dựa vào những yếu tố cấu thành hành vi hối lộ, vai trò của người hối lộ và nhận hối lộ, chức năng, quyền hạn của người nhận hối lộ trong việc quyết định các hợp đồng và đặc biệt là tầm quan trọng của khả năng can thiệp của người nhận hối lộ (như việc làm tăng doanh thu, có thêm những hợp đồng mới…).

Luật sư Jacques Terray, Phó Chủ tịch Tổ chức Minh bạch Quốc tế tại Pháp, đã bày tỏ sự ngạc nhiên về việc đánh giá hành vi hối lộ của ngành Tòa án Hành chính Pháp. Ông nhấn mạnh: “Thật là thái quá. Trong cuộc chiến chống tham nhũng quốc tế thông qua Tổ chức Hợp tác và Phát triển kinh tế (OECD), tham nhũng, hối lộ luôn bị coi như một hành động lạm dụng hay biển thủ công quỹ. Thế nhưng, với hệ thống tư pháp hành chính Pháp, chúng lại chẳng có mối liên hệ nào với nhau. Nói tóm lại, tòa án hành chính đưa ra quan điểm: Hối lộ là một dạng tham nhũng, nhưng nó không bị liệt vào mức nghiêm trọng, bởi xét cho cùng, nó phục vụ cho việc chiến thắng trong kinh doanh”.

Ông Jacques Terray cũng nói thêm: “Rõ ràng, về mặt đạo đức kinh doanh, điều đó là không đúng. Nhưng, với ngành Thuế, việc quan tâm của họ không phải là đạo đức kinh doanh mà là đặt ra những câu hỏi nhằm tìm ra được “đích đến cuối cùng” của những khoản chi phí mà các doanh nghiệp đã bỏ ra. Như vậy, việc khấu trừ thuế để bù đắp cho những chi phí bất hợp pháp sẽ chỉ tạo nên gánh nặng cho nhà nước, mà thực chất là cho những người nộp thuế. Điều này vừa tạo nên sự bất hợp lý, bất công bằng, vừa tạo nên tình trạng “thiếu nghiêm minh” của hệ thống luật pháp”.

Song Minh