Sáng 21/8, Quốc hội thảo luận ở hội trường về định hướng chính sách sửa đổi Luật Đất đai năm 2024. Quan tâm đến vấn đề thu hồi đất và bồi thường, tái định cư, đại biểu Quốc hội Nguyễn Duy Minh (TP Đà Nẵng), đề nghị thể chế hóa rõ hơn trong luật tinh thần nghị quyết của Trung ương theo hướng “chuyển đổi từ bồi thường tài sản bị thu hồi sang tái thiết cuộc sống cho người dân”.

Đại biểu Quốc hội Nguyễn Duy Minh (TP Đà Nẵng). Ảnh: QH

Theo đó, ông đề nghị bổ sung nguyên tắc việc bồi thường, hỗ trợ, tái định cư phải được đánh giá không chỉ bằng giá trị tài sản được hoàn trả, mà cần căn cứ bằng khả năng người dân bị thu hồi đất có phục hồi, duy trì được đời sống và sinh kế hay không.

“Hai hộ dân nhận cùng một gói bồi thường như nhau hoàn toàn có thể rơi vào hai số phận khác nhau. Một người có thể tìm được nơi ở, nơi làm việc gần, nhưng một người có thể mất trắng nguồn thu nhập vì phải chuyển nơi ở đi quá xa”, ông Minh nói.

Đại biểu TP Đà Nẵng cũng đề nghị trách nhiệm của Nhà nước không kết thúc ngay khi việc bồi thường được chi trả, mà phải gắn với một giai đoạn phục hồi sinh kế sau khi thu hồi đất.

Ngoài ra, theo ông Minh, cần bổ sung quyền của người dân bị thu hồi đất được bày tỏ nguyện vọng về địa điểm tái định cư, đặc biệt nguyện vọng tái định cư tại chỗ.

Chung mối quan tâm, đại biểu Nguyễn Văn Huy (Hưng Yên) đồng tình với cách tiếp cận của dự thảo Luật Đất đai khi chuyển tư duy “bồi thường tài sản bị thu hồi” sang quan điểm “bảo đảm ổn định cuộc sống, sinh kế và điều kiện phát triển lâu dài cho người dân” sau khi Nhà nước thu hồi đất.

Đại biểu Nguyễn Văn Huy (Hưng Yên). Ảnh: QH

Tuy nhiên, ông Huy cho rằng thu hồi đất không chỉ là một thủ tục hành chính, mà là quyết định trực tiếp làm chấm dứt quyền sử dụng đất của người dân.

Theo ông, trong nhiều trường hợp, thu hồi đất làm thay đổi nơi ở, sinh kế, thu nhập, hoạt động sản xuất kinh doanh và môi trường sống của một gia đình, thậm chí một cộng đồng dân cư.

Vì vậy, ông Huy đề nghị cần quy định rõ việc thu hồi đất chỉ được thực hiện sau khi hoàn thành các điều kiện cần thiết để người bị thu hồi có chỗ ở thực tế phù hợp, hoặc ít nhất phải có cơ chế chuyển tiếp bắt buộc bảo đảm người dân không bị rơi vào tình trạng đã bị thu hồi đất, không còn nhà ở nhưng chưa có nơi ở mới.

Dự thảo hiện quy định trường hợp phải di chuyển chỗ ở thì được bố trí nhà khác hoặc là hỗ trợ tiền thuê nhà trong thời gian bố trí tái định cư. Song theo đại biểu Quốc hội, quy định này mới giải quyết hậu quả trong trường hợp người dân phải di chuyển, chưa tạo thành một nguyên tắc pháp lý đủ mạnh để kiểm soát thời điểm ban hành và thực hiện quyết định thu hồi đất.

Ông Huy đề nghị nghiên cứu bổ sung nguyên tắc: phương án bồi thường, hỗ trợ, tái định cư; phương án ổn định chỗ ở và phương án khôi phục, chuyển đổi sinh kế đối với trường hợp người dân bị thu hồi đất sản xuất.

Theo đại biểu, việc thu hồi đất phải được thực hiện trên cơ sở các phương án đã được phê duyệt và đáp ứng các điều kiện theo luật.

“Tinh thần của chính sách không phải làm cho quá trình thu hồi đất chậm lại, càng không phải tạo thêm thủ tục cho các dự án. Ngược lại, một cơ chế thu hồi đất minh bạch, dự liệu trước và bảo đảm được chỗ ở, sinh kế cho người dân sẽ giúp giảm khiếu kiện, giảm cưỡng chế, giảm chi phí xã hội và tạo sự đồng thuận cao hơn, qua đó cũng góp phần đẩy nhanh tiến độ thực hiện dự án”, ông Huy nêu quan điểm.

Đại biểu Tạ Văn Hạ, Phó Chủ nhiệm Ủy ban Văn hóa và Xã hội. Ảnh: QH

Đồng tình với mục tiêu đẩy nhanh tiến độ, nâng cao hiệu quả sử dụng nguồn vốn công trình, nhưng đại biểu Tạ Văn Hạ, Phó Chủ nhiệm Ủy ban Văn hóa và Xã hội đề nghị xem xét kỹ lưỡng vấn đề cho phép thu hồi đất trước khi phê duyệt phương án bồi thường hỗ trợ tái định cư trong một số trường hợp nhất định.

Bởi, theo ông Hạ, một gia đình khi bị thu hồi đất mà chưa có tái định cư sẽ gặp rất nhiều vấn đề, khó khăn như con cái học ở đâu, sinh kế ra sao…

“Vấn đề không chỉ là bồi thường bao nhiêu tiền mà phải ổn định cuộc sống cho gia đình của người ta như thế nào”, Phó Chủ nhiệm Ủy ban Văn hóa và Xã hội nói.

Ông Hạ cho rằng, khi người dân đã hy sinh di dời thì chúng ta phải công nhận, coi đó là sự đóng góp lớn lao của người dân với sự nghiệp phát triển đất nước.

Cho nên, theo Phó Chủ nhiệm Ủy ban Văn hóa và Xã hội, nếu thu hồi đất mà không tính đến việc tái định cư cho họ thì không xứng với sự hy sinh của người có đất bị thu hồi để phục vụ cho sự phát triển của đất nước, phục vụ lợi ích chung của cộng đồng.