(Thanh tra) - Từ vụ gần 600 loại sữa bột giả, “kẹo rau củ Kera”, đại biểu Quốc hội chỉ ra những lỗ hổng trong quản lý, đặt ra yêu cầu sửa Luật An toàn thực phẩm để quy định rõ trách nhiệm.
Phát biểu tại tổ chiều 24/10, đại biểu Quốc hội Phạm Thu Xanh (Hải Phòng) thống nhất cần sửa Luật An toàn thực phẩm vì thực tế công tác quản lý trong lĩnh vực này còn nhiều bất cập.
Cơ chế tự công bố có thể bị lợi dụng; hậu kiểm chưa đủ sức phát hiện sớm; trách nhiệm giữa các bộ, ngành còn phân tán; quảng cáo sai lệch trên nền tảng số khó kiểm soát; nguy cơ mất an toàn tại bếp ăn tập thể còn hiện hữu; và năng lực kiểm nghiệm, hạ tầng dữ liệu và nhân lực ở cơ sở chưa đồng đều… là những “lỗ hổng” được đại biểu chỉ ra.
Theo đại biểu, nếu tiền kiểm lỏng nhưng hậu kiểm không theo kịp, sản phẩm không an toàn có thể lọt ra thị trường. Ngược lại, siết thủ tục khi hướng dẫn, hạ tầng số và năng lực thực thi chưa sẵn sàng lại gây ách tắc cho doanh nghiệp.
Vì thế, đại biểu đoàn Hải Phòng đề nghị biến hậu kiểm thành cơ chế thực chất, dựa trên nguy cơ và dữ liệu.
Dẫn chứng vụ gần 600 loại (573 nhãn) sữa bột giả do Công ty Rance Pharma và Hacofood Group sản xuất, tiêu thụ công khai suốt khoảng 4 năm, chất lượng nhiều chỉ tiêu đạt dưới 70% so với mức công bố, doanh thu gần 500 tỷ đồng, bà Xanh nhận định thực tế này cho thấy cơ chế tự công bố theo Nghị định số 15 của Chính phủ đã bị lợi dụng, trong khi hậu kiểm không theo kịp.
“Đây không chỉ là vi phạm của một doanh nghiệp, mà còn là cảnh báo về khả năng phát hiện, truy xuất và xử lý của hệ thống quản lý”, đại biểu nhấn mạnh.
Bà đề nghị sửa luật theo hướng quy định rõ kế hoạch lấy mẫu định kỳ theo nhóm nguy cơ; hậu kiểm đột xuất khi có cảnh báo hoặc dấu hiệu vi phạm; thời hạn xử lý và công khai kết quả đã có kết luận.
“Cơ sở tuân thủ tốt có thể được giảm tần suất kiểm tra; sản phẩm nguy cơ cao, tái phạm hoặc có cảnh báo phải được kiểm tra tăng cường”, bà Xanh nói và nhấn mạnh giảm tần suất không đồng nghĩa miễn hậu kiểm.
Bên cạnh đó, theo đại biểu Quốc hội, cần định hướng chế tài tương xứng với mức độ nguy hại, lợi bất chính, tái phạm và hậu quả; bảo đảm thu hồi, cảnh báo người tiêu dùng và công khai vi phạm khi đủ căn cứ pháp luật.
Cùng với đề xuất phân tầng công bố sản phẩm theo rủi ro, bà Xanh đề nghị liên thông dữ liệu, truy xuất từng lô hàng và siết trách nhiệm quảng cáo trên nền tảng số.
Dẫn chứng điển hình, đại biểu Xanh nhắc lại vụ “kẹo rau củ Kera” (năm 2025) với quảng cáo thổi phồng công dụng qua việc người nổi tiếng livestream, sau đó bị cơ quan chức năng xử lý.
Vụ việc này cho thấy khoảng trống trong kiểm soát nội dung quảng cáo thực phẩm và trách nhiệm của người quảng cáo, nền tảng thương mại điện tử - trong khi thực phẩm cho người bệnh, người cao tuổi, trẻ nhỏ là nhóm nhạy cảm nhất.
Bà đề nghị siết quy định kiểm tra tính hợp lệ của hồ sơ; lưu vết người bán và nội dung quảng cáo; kịp thời tạm ẩn hoặc gỡ bỏ khi có căn cứ; bảo toàn dữ liệu phục vụ xử lý.
“Trách nhiệm của người quảng cáo, người có ảnh hưởng và nền tảng phải được quy định cụ thể, nhất là với sản phẩm có khuyến cáo sức khỏe và sản phẩm dành cho nhóm dễ tổn thương”, đại biểu Quốc hội Phạm Thu Xanh góp ý.
Nội dung khác, dự thảo luật quy định đoàn kiểm tra chuyên ngành được niêm phong thực phẩm, tạm dừng bán và tạm dừng quảng cáo trong quá trình kiểm tra tại thị trường.
Đại biểu Quốc hội Nguyễn Thị Mai Thoa đề nghị quy định rõ căn cứ và phạm vi áp dụng các biện pháp niêm phong thực phẩm, tạm dừng bán, tạm dừng quảng cáo.
“Các biện pháp này chỉ nên được áp dụng khi có kết quả kiểm tra, đo nhanh bằng thiết bị kỹ thuật cho thấy thực phẩm chứa chất cấm, tác nhân gây ô nhiễm vượt ngưỡng nguy hiểm hoặc có căn cứ xác định cơ sở liên quan trực tiếp đến vụ việc ngộ độc thực phẩm cấp tính”, đại biểu Thoa nói.
Đại biểu cũng đề nghị bổ sung quy định về trách nhiệm bồi thường theo pháp luật về trách nhiệm bồi thường của Nhà nước khi việc áp dụng biện pháp ngăn chặn trái pháp luật gây thiệt hại.
Cùng với đó, theo đại biểu Thoa, cần nghiên cứu cơ chế cho phép tổ chức, cá nhân đề nghị kiểm nghiệm mẫu đối chứng tại tổ chức thử nghiệm độc lập có đủ điều kiện theo quy định, nhằm bảo đảm tính khách quan và bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp của các bên liên quan.
Đề cập cơ quan đầu mối quản lý, đại biểu Phạm Thu Xanh ủng hộ dự thảo luật xác định Bộ Y tế là đầu mối thống nhất quản lý nhà nước về an toàn thực phẩm, nhưng lưu ý “vai trò này phải đi kèm quyền điều phối thực chất”.
Bà đề nghị quy định Bộ Y tế chủ trì kế hoạch quốc gia theo nguy cơ; yêu cầu các bộ, ngành chia sẻ dữ liệu đúng hạn; điều phối cảnh báo, truy xuất, thu hồi và xử lý sự cố liên ngành; báo cáo Chính phủ khi phối hợp không thực hiện hoặc còn bất đồng.
Đồng thời, luật xác định cơ quan chủ trì đối với từng nhóm sản phẩm, loại hình cơ sở và tình huống sự cố, gắn trách nhiệm với người đứng đầu.
