(Thanh tra) - Việc tranh chấp dân sự quá rõ ràng giữa 2 ngư dân ở Phú Quốc, thế nhưng cơ quan tố tụng hình sự ở huyện đảo này lại “lấn sân” dân sự. Để rồi, vụ án đã gần 3 năm nay vẫn chưa được giải quyết. Hậu quả có lẽ chỉ những ngư dân kia là người thiệt hại!
Huyện bảo “dân”…
Từ năm 1998, ông Lê Văn Các đã giúp đứa cháu họ là ông Lê Văn Quá công ăn việc làm bằng cách cho quản lý chiếc bè để đi mua điệp về bán cho ông Các. Tuy nhiên, thời gian sau này, ông Quá vẫn dùng chiếc bè của ông Các để thu mua điệp nhưng không bán cho ông Các. Vì thế, ông Các đã nhiều lần đòi lại chiếc bè.
Ngày 9/12/2009, khi biết tin ông Quá đã tự ý sửa chữa chiếc bè của mình, ông Các tiếp tục đòi, nhưng ông Quá vẫn không chịu trả. Cực chẳng đã, ông Các đã mượn một số người đến nơi ông Quá neo bè để kéo về. Cho rằng ông Các đã chiếm đoạt tài sản của mình, ông Quá làm đơn tố cáo ông Các ra Công an huyện Phú Quốc.
Sau khi điều tra, xác minh, Công an huyện Phú Quốc đã ra quyết định không khởi tố vụ án hình sự do hành vi của ông Các không cấu thành tội phạm và hướng dẫn ông Quá khởi kiện vụ án dân sự theo quy định của pháp luật. Không đồng ý, ông Lê Văn Quá tiếp tục khiếu nại (KN) cơ quan Công an và Viện KSND huyện Phú Quốc. Một lần nữa, cả 2 cơ quan này đều trả lời ông Quá rằng hành vi của ông Các không cấu thành tội phạm và ra quyết định bác đơn KN của Lê Văn Quá.
Tỉnh nói “hình”
Sau khi nhận được đơn KN của ông Quá, Viện KSND tỉnh Kiên Giang đã ban hành quyết định giải quyết KN. Theo đó, công nhận đơn KN của ông Lê Văn Quá là có căn căn cứ; hủy quyết định giải quyết KN của Viện KSND huyện Phú Quốc, giao cho Viện trưởng Viện KSND huyện Phú Quốc ra quyết định hủy quyết định không khởi tố vụ án của cơ quan cảnh sát điều tra (CSĐT) cùng cấp, đồng thời ra quyết định khởi tố vụ án hình sự “trộm cắp tài sản”, yêu cầu cơ quan CSĐT Công an huyện Phú Quốc khởi tố bị can trong vụ án để điều tra xử lý “theo pháp luật”.
Nhận được “lệnh” trên, Viện KSND huyện Phú Quốc đã quyết định khởi tố vụ án. Cơ quan CSĐT Công an huyện Phú Quốc cũng quyết định khởi tố bị can và lệnh cấm đi khỏi nơi cư trú đối với ông Lê Văn Các. Sau hơn 1 năm điều tra rồi gia hạn điều tra, điều tra bổ sung, cho đến nay TAND huyện Phú Quốc vẫn chưa thể xét xử. Mới đây nhất, ngày 31/10/2011, tòa án này đã phải quyết định hoãn phiên tòa và chưa ấn định ngày mở.
Có cấu thành tội phạm hay không?
Bị coi là tội phạm thì hành vi phạm tội phải thỏa mãn yếu tố cấu thành tội phạm, trong đó bao gồm ý thức chủ quan của người phạm tội (lỗi cố ý). Đối với tội trộm cắp tài sản (được quy định tại Điều 138 Bộ luật Hình sự đã được sửa đổi, bổ sung năm 2009) thì phải xác định ý thức chủ quan của người phạm tội có ý thức chiếm đoạt tài sản hay không vì tội danh này được thực hiện với lỗi cố ý trực tiếp vì mục đích vụ lợi. Nếu không thỏa mãn yếu tố về mặt chủ quan (không có ý thức chiếm đoạt tài sản) thì không thể coi là tội phạm.
Tại các bản kết luận điều tra của cơ quan CSĐT và cáo trạng của Viện KSND huyện Phú Quốc đều xác định ông Lê Văn Các và ông Lê Văn Quá đang tranh chấp nhau chiếc bè (tranh chấp quyền sở hữu - tranh chấp dân sự). Như vậy, ý thức chủ quan của ông Các khi kéo chiếc bè về không hề muốn chiếm đoạt tài sản của ông Lê Văn Quá mà ông Các ý thức rằng, đi kéo chiếc bè của mình đã cho ông Lê Văn Quá mượn nhưng không chịu trả. Như vậy, xét về mặt ý thức chủ quan, khó kết luận ông Lê Văn Các phạm tội trộm cắp tài sản.
Mặt khác, một trong những dấu hiệu để xác định ông Các có phạm tội trộm cắp tài sản hay không đó là hành vi thực hiện. Đối với tội danh này, hành vi thực hiện phải là lén lút đối với chủ tài sản đó. Trong vụ án này, trước khi nhờ người kéo bè về, ông Các đã điện thoại nhiều lần nhưng ông Quá không nghe. Ông Các cũng đã nhờ cả người khác gọi cho ông Quá (có nhân chứng). Thậm chí, đến nhà gặp vợ của ông Quá để thông báo về việc đòi lại chiếc bè. Rõ ràng, hành vi này không thể là lén lút. Và, như vậy, dấu hiệu để xác định hành vi của ông Các phạm tội trộm cắp tài sản đã không thỏa mãn. Từ đó, có thể khẳng định ông Lê Văn Các không phạm tội trộm cắp tài sản.
Bộ luật Tố tụng Hình sự đã quy định về xác định sự thật của vụ án (Điều 10). Trong đó, quy định rõ trách nhiệm của các cơ quan tiến hành tố tụng phải áp dụng mọi biện pháp hợp pháp để xác định sự thật của vụ án một cách khách quan, toàn diện và đầy đủ, làm rõ những chứng cứ xác định có tội và xác định vô tội… Trong vụ án này, các cơ quan tiến hành tố tụng của huyện Phú Quốc đã làm hết trách nhiệm của mình? Dư luận huyện Phú Quốc đang chờ đợi một quyết định sáng suốt, đúng pháp luật của TAND huyện đảo này.
Quang Minh
