Trụ sở Toà án Nhân dân cấp cao tại Đà Nẵng. Ảnh: NG

Bản án phúc thẩm đã rõ, quyền sử dụng đất được xác lập

Theo Bản án dân sự phúc thẩm số 104/2025/DS-PT ngày 25/3/2025 của TAND cấp cao tại Đà Nẵng, tòa không chấp nhận yêu cầu công nhận hợp đồng chuyển nhượng quyền sử dụng đất viết tay lập năm 2013 giữa bà Trịnh Thị Oanh với bà Trịnh Thị Hà và ông Nguyễn Duy Trường (trú tỉnh Đắk Lắk), đồng thời tuyên hợp đồng này vô hiệu.

Ngược lại, tòa tuyên hợp đồng chuyển nhượng quyền sử dụng đất ngày 11/7/2017 giữa bà Trịnh Thị Oanh và ông Trịnh Ngọc Lâm (cùng trú Đắk Lắk) có hiệu lực pháp luật; công nhận Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất, quyền sở hữu nhà ở và tài sản khác gắn liền với đất số CL 069395, do Sở Tài nguyên và Môi trường tỉnh Đắk Lắk (nay là Sở Nông nghiệp và Môi trường) cấp ngày 9/10/2017 cho ông Lâm.

Theo bản án, thửa đất số 392, tờ bản đồ số 47, có tổng diện tích 899,6m², tọa lạc tại phường Buôn Ma Thuột, tỉnh Đắk Lắk, thuộc quyền sử dụng hợp pháp của ông Trịnh Ngọc Lâm. Trong đó, phần diện tích 139,1m² đang xảy ra tranh chấp là nơi ông Võ Đình Gia Thân và bà Nguyễn Thị Thu Hằng (con của bà Hà và ông Trường) xây dựng nhà cấp 4 và cư trú trái phép.

Tòa buộc ông Thân và bà Hằng phải tháo dỡ toàn bộ nhà ở và tài sản gắn liền với đất, không được tiếp tục cư trú, đồng thời giao trả diện tích 139,1m² nêu trên cho ông Lâm. Tòa cũng ghi nhận sự tự nguyện của ông Lâm hỗ trợ 436 triệu đồng nếu bên phải thi hành án tự nguyện bàn giao tài sản.

Ông Trịnh Ngọc Lâm mòn mỏi chờ đợi công lý được thực thi sau nhiều năm theo đuổi vụ kiện. Ảnh: NG

Thi hành án kéo dài, nhiều lần “quay lại vạch xuất phát”

Căn cứ bản án phúc thẩm, ngày 5/6/2025, Cục Thi hành án dân sự tỉnh Đắk Lắk (nay là Thi hành án dân sự tỉnh Đắk Lắk) ban hành Quyết định thi hành án theo yêu cầu số 436/QĐ-CTHADS. Đến ngày 14/8/2025, chấp hành viên ban hành thông báo giao tài sản, ấn định thời điểm thực hiện vào ngày 22/8/2025.

Tuy nhiên, đến thời hạn trên, người phải thi hành án không tự nguyện chấp hành. Dù điều kiện cưỡng chế đã phát sinh đầy đủ theo quy định của Luật Thi hành án dân sự, song sau đó, cơ quan thi hành án không ban hành quyết định cưỡng chế, cũng không tổ chức cưỡng chế giao tài sản theo bản án.

Thay vào đó, quá trình thi hành án liên tục bị gián đoạn với việc thay đổi chấp hành viên, phân công lại người tổ chức thi hành án, lập các biên bản làm việc mang tính “động viên, thuyết phục”, thậm chí quay lại các trình tự đã thực hiện trước đó. Việc giải quyết khiếu nại của người được thi hành án cũng nhiều lần bị gia hạn.

Trước tình trạng thi hành án kéo dài, ông Trịnh Ngọc Lâm đã gửi đơn kiến nghị đến Viện KSND tỉnh Đắk Lắk và Cục Thi hành án dân sự tỉnh Đắk Lắk, phản ánh việc chậm trễ thi hành án, áp dụng không đúng trình tự thủ tục, không ban hành quyết định cưỡng chế dù đủ điều kiện theo quy định pháp luật, đồng thời kéo dài thời gian giải quyết khiếu nại.

Theo ông Lâm, bản án đã có hiệu lực, quyền sử dụng đất của ông là hợp pháp và đã được tòa án cấp cao xác định rõ, nhưng việc thi hành án chậm trễ khiến quyền và lợi ích hợp pháp của người thắng kiện bị ảnh hưởng nghiêm trọng, làm dấy lên băn khoăn về tính nghiêm minh của pháp luật.

Điển hình hệ lụy từ mua bán đất nông nghiệp viết tay

Vụ việc của ông Trịnh Ngọc Lâm từng được dư luận quan tâm, được Báo Thanh tra có loạt bài phản ánh. Đây như một điển hình của những hệ lụy phát sinh từ việc mua bán đất nông nghiệp bằng giấy viết tay, xây dựng nhà ở trái phép trên đất không đủ điều kiện pháp lý.

Theo hồ sơ vụ án, thửa đất số 392 đã bị chuyển nhượng “hai lần”. Trong đó, giao dịch viết tay năm 2013 không được cơ quan Nhà nước có thẩm quyền chứng thực, không đủ điều kiện tách thửa, không đăng ký biến động và được thực hiện trên đất nông nghiệp nhưng vẫn xây dựng nhà ở trái phép.

Đại diện Sở Tài nguyên và Môi trường tỉnh Đắk Lắk (nay là Sở Nông nghiệp và Môi trường) từng khẳng định các yêu cầu công nhận hợp đồng mua bán đất viết tay trong vụ án là không có căn cứ pháp lý.

TAND cấp cao tại Đà Nẵng đã bác bỏ việc công nhận hợp đồng viết tay, bảo vệ quyền lợi của người thứ ba ngay tình, đồng thời chấm dứt việc “hợp thức hóa” các vi phạm trong quản lý, sử dụng đất đai. Tuy nhiên, khi bản án chưa được tổ chức thi hành dứt điểm, công lý đối với ông Lâm vẫn chỉ dừng lại trên giấy.

“Sau nhiều năm theo đuổi vụ kiện từ trên trời rơi xuống, tôi nghĩ khi có bản án phúc thẩm thì mọi việc sẽ kết thúc. Nhưng đến nay, tôi vẫn phải tiếp tục chờ đợi. Vậy bao giờ tôi mới được hưởng đầy đủ quyền lợi chính đáng của mình”, ông Trịnh Ngọc Lâm đặt câu hỏi.