Phát biểu tham luận tại Đại hội XIV của Đảng, ông Lê Mạnh Hùng - Bí thư Đảng ủy, Quyền Bộ trưởng Bộ Công Thương - nhấn mạnh phát triển công nghiệp và thương mại Việt Nam trong giai đoạn tới không chỉ là mở rộng quy mô, mà phải chuyển mạnh sang tự chủ công nghệ, kết nối hiệu quả, hiện đại hóa sản xuất, chuyển đổi xanh, chuyển đổi số và hội nhập thực chất.

Điểm sáng Công Thương trong nhiệm kỳ nhiều biến động

Theo Quyền Bộ trưởng Bộ Công Thương, nhiệm kỳ 2021 - 2025 diễn ra trong bối cảnh kinh tế thế giới và khu vực có nhiều biến động khó lường. Tuy nhiên, nền kinh tế Việt Nam vẫn "vững vàng vượt sóng gió", đạt được những kết quả quan trọng, toàn diện, trong đó ngành Công Thương có đóng góp rõ nét.

Sản xuất công nghiệp phục hồi mạnh, tăng trưởng bình quân 6,1%/năm, riêng công nghiệp chế biến, chế tạo đạt 6,9%/năm, tiếp tục giữ vai trò dẫn dắt tăng trưởng và thúc đẩy tiến trình công nghiệp hóa, hiện đại hóa. Tỷ lệ nội địa hóa từng bước được cải thiện; một số ngành công nghiệp mũi nhọn đã tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị toàn cầu.

Lĩnh vực năng lượng phát triển nhanh, quy mô hệ thống điện Việt Nam vươn lên đứng đầu Đông Nam Á, góp phần bảo đảm an ninh năng lượng quốc gia, đáp ứng yêu cầu phát triển kinh tế - xã hội và đời sống người dân.

Xuất nhập khẩu tiếp tục là điểm sáng với tốc độ tăng trưởng bình quân 10,9%/năm, duy trì thặng dư thương mại cao, góp phần ổn định kinh tế vĩ mô, bổ sung dự trữ ngoại hối. Trong khi đó, thị trường trong nước tăng trưởng bình quân 7,7%/năm, trở thành "bệ đỡ" quan trọng giúp nền kinh tế trụ vững trước các cú sốc bên ngoài. Thương mại điện tử tăng trưởng trên 20%/năm, đóng vai trò động lực cho kinh tế số và chuyển đổi số doanh nghiệp.

Đáng chú ý, hội nhập kinh tế quốc tế được triển khai đồng bộ, hiệu quả thông qua 17 hiệp định thương mại tự do (FTA), mở rộng thị trường, thu hút đầu tư và nâng cao năng lực cạnh tranh của nền kinh tế.

Bên cạnh kết quả tích cực, Quyền Bộ trưởng Bộ Công Thương thẳng thắn chỉ ra nhiều hạn chế mang tính cấu trúc. Mức độ tự chủ công nghệ, giá trị gia tăng và năng suất lao động trong công nghiệp còn thấp; các ngành công nghiệp nền tảng, công nghệ nguồn phát triển chậm. Quá trình chuyển sang sản xuất xanh, thông minh chưa theo kịp yêu cầu mới.

Hạ tầng năng lượng chưa đồng bộ với tốc độ phát triển nguồn năng lượng tái tạo; cơ cấu nguồn điện giữa các vùng miền mất cân đối; nguồn điện nền phát triển chậm. Xuất khẩu vẫn phụ thuộc nhiều vào khu vực FDI và nguyên liệu nhập khẩu, giá trị gia tăng thấp. Hạ tầng thương mại, logistics chưa đồng bộ, chi phí còn cao.

Những tồn tại này, theo lãnh đạo Bộ Công Thương, xuất phát từ cả nguyên nhân khách quan của bối cảnh quốc tế lẫn những hạn chế nội tại trong nước, đòi hỏi cách tiếp cận mới, quyết liệt và bài bản hơn.

Từ "quản lý" sang "kiến tạo"

Bước vào kỷ nguyên mới - kỷ nguyên của khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi xanh và chuyển đổi số - ngành Công Thương xác định "chuyển đổi kép" là đột phá chiến lược. Trong đó, chuyển đổi xanh gắn chặt với bảo đảm an ninh năng lượng quốc gia; chuyển đổi số trở thành động lực then chốt nâng cao năng suất và năng lực cạnh tranh.

Theo Quyền Bộ trưởng Lê Mạnh Hùng, nhiệm vụ trọng tâm thời gian tới là hoàn thiện thể chế, chính sách theo hướng đồng bộ, khả thi, tạo môi trường đầu tư kinh doanh thuận lợi, tháo gỡ điểm nghẽn và huy động hiệu quả các nguồn lực xã hội.

Ngành Công Thương sẽ đẩy mạnh cơ cấu lại công nghiệp, thương mại gắn với khoa học công nghệ và đổi mới sáng tạo; mục tiêu nâng tỷ trọng công nghiệp chế biến, chế tạo lên 28 - 30%, đồng thời hình thành một số doanh nghiệp lớn trong nước có khả năng dẫn dắt các lĩnh vực trọng yếu.

Song song đó là phát triển đồng bộ hạ tầng năng lượng, công nghiệp, thương mại và logistics theo hướng xanh, thông minh; củng cố các chuỗi sản xuất và cung ứng trong nước để tăng cường tính tự chủ của nền kinh tế.

Trong chiến lược hội nhập, ngành Công Thương nhấn mạnh cách tiếp cận chủ động, thực chất và hiệu quả, gắn chặt hội nhập quốc tế với nâng cao năng lực nội sinh. Việt Nam sẽ tiếp tục tận dụng hiệu quả các FTA hiện có, đồng thời đẩy nhanh đàm phán nâng cấp và ký kết các FTA mới với đối tác tiềm năng.

Việc nâng cao năng lực cảnh báo sớm, sử dụng hiệu quả các công cụ phòng vệ thương mại được xác định là yêu cầu cấp thiết để bảo vệ sản xuất trong nước. Cùng với đó là đa dạng hóa thị trường, nguồn cung, đổi mới xúc tiến thương mại, phát triển mạnh thương mại điện tử và kinh tế số.

Một thông điệp xuyên suốt được Quyền Bộ trưởng Bộ Công Thương nhấn mạnh là chuyển đổi tư duy từ "quản lý" sang "kiến tạo". Nhà nước không chỉ làm nhiệm vụ quản lý, mà phải đồng hành cùng doanh nghiệp, chủ động khơi thông nguồn lực, biến thách thức từ xu hướng xanh hóa, số hóa thành cơ hội bứt phá.

"Ngành Công Thương cam kết chuyển đổi tư duy từ 'quản lý' sang 'kiến tạo', đồng hành cùng doanh nghiệp, chủ động khơi thông nguồn lực, biến thách thức từ xu hướng xanh hóa, số hóa thành cơ hội bứt phá, đóng góp vào sự phát triển chung của đất nước", Quyền Bộ trưởng Lê Mạnh Hùng khẳng định.