Trong mô hình chính quyền địa phương 2 cấp, cán bộ cơ sở đóng vai trò là cấp trực tiếp thực thi chính sách, gần dân và sát dân nhất. Để nâng cao hiệu quả hoạt động, việc phát huy vai trò của đội ngũ cán bộ cấp xã đòi hỏi sự đổi mới toàn diện về năng lực, nâng cao tinh thần phục vụ.

Mô hình chính quyền địa phương 2 cấp, người dân Lào Cai làm các thủ tục hành chính vui vẻ, hài lòng vì được hướng dẫn tận tình. Ảnh: Trung tâm dịch vụ hành chính công xã Việt Hồng (Lào Cai).

Chính quyền địa phương 2 cấp: Cuộc cách mạng trong tác phong công vụ

Với chính quyền địa phương 2 cấp, “chân dung” đội ngũ cán bộ cấp xã có sự thay đổi lớn, đó là số lượng tăng lên nhiều so với trước; cán bộ lãnh đạo, quản lý chủ chốt ở cấp xã cơ bản là cán bộ lãnh đạo, quản lý ở cấp tỉnh, cấp huyện điều động về; nhiều cán bộ, công chức cơ sở phải đảm nhiệm các công việc mới trong khi chưa được đào tạo, bồi dưỡng về chuyên môn, nghiệp vụ.

Thực tiễn này cho thấy, bên cạnh những kết quả đã đạt được, tổ chức và hoạt động của chính quyền cấp xã cũng phát sinh những thách thức mới, đó là những điểm nghẽn về thể chế và những rào cản nội sinh trong đội ngũ cán bộ, công chức cấp xã chưa thực sự đáp ứng hết được yêu cầu.

Tuy vậy, các địa phương vẫn nỗ lực, sáng tạo và vận dụng các mô hình linh hoạt để đạt hiệu quả cao. Đơn cử, điểm sáng tại thành phố Đồng Nai, thời gian qua mô hình “Chính quyền thân thiện” cấp xã chuyển đổi tư duy từ “quản lý” sang “phục vụ”.

Theo Sở Nội vụ Đồng Nai, để đổi mới tư duy từ "quản lý" sang "phục vụ", UBND Thành phố Đồng Nai đã ban hành Kế hoạch số 60 về việc triển khai thực hiện đánh giá và công nhận xã, phường đạt chuẩn "Chính quyền thân thiện" giai đoạn 2026-2030.

Không còn là khẩu hiệu trên giấy, mô hình "Chính quyền thân thiện" tại Đồng Nai đang tạo nên một cuộc cách mạng trong tác phong công vụ. Việc đánh giá, "gắn sao" công nhận tại các cơ quan hành chính được kỳ vọng tạo động lực thi đua, lấy sự hài lòng của người dân, doanh nghiệp làm thước đo giá trị cao nhất.

Đây được xem là cách làm sáng tạo nhằm nâng cao đạo đức công vụ, đổi mới lề lối làm việc của chính quyền cơ sở từ "mệnh lệnh hành chính" sang "phục vụ, hướng dẫn, vận động, thuyết phục".

Theo kế hoạch, việc đánh giá, "gắn sao" công nhận sẽ được thực hiện hằng năm. Người dân và doanh nghiệp trên địa bàn nhìn nhận, sự chuyển dịch từ "mệnh lệnh" sang "phục vụ" của Đồng Nai thời gian qua là rất đáng ghi nhận.

Tương tự, với mục tiêu cao nhất là chính quyền “gần dân hơn, sát dân hơn”, cán bộ công chức phường, xã giữ vững trách nhiệm, theo UBND tỉnh Lạng Sơn, hệ thống thông tin giải quyết thủ tục hành chính của tỉnh được kết nối đồng bộ với Cổng dịch vụ công quốc gia, giúp nâng cao tỷ lệ dịch vụ công trực tuyến và sự hài lòng của người dân.

Về cải cách hành chính, tỉnh đã thành lập các Trung tâm Phục vụ hành chính công cấp xã, đảm bảo cơ sở vật chất và trang thiết bị phục vụ người dân. Hệ thống thông tin giải quyết thủ tục hành chính của tỉnh được kết nối đồng bộ với Cổng dịch vụ công quốc gia, giúp nâng cao tỷ lệ dịch vụ công trực tuyến và sự hài lòng của người dân.

Những chuyển biến này được thể hiện rõ qua các kết quả giải quyết thủ tục hành chính trên môi trường số. Trong 6 tháng đầu năm 2026, toàn tỉnh đã tiếp nhận 88.457 hồ sơ thủ tục hành chính, trong đó có 88.236 hồ sơ được tiếp nhận trực tuyến.

Đây là minh chứng cho thấy dịch vụ công trực tuyến ngày càng được người dân và doanh nghiệp tin tưởng, sử dụng thường xuyên hơn, góp phần giảm thời gian đi lại, giảm chi phí thực hiện thủ tục hành chính và nâng cao tính công khai, minh bạch trong quá trình giải quyết hồ sơ. Các phường, xã ở Lạng Sơn đều ghi nhận sự phục vụ tận tình người dân, doanh nghiệp.

Giúp người dân thực hiện thủ tục hành chính ngay tại thôn. Ảnh: Trung tâm phục vụ hành chính công xã Bù Đăng (TP. Đồng Nai).

Không chỉ ở Đồng Nai, Lạng Sơn… nhiều tỉnh, thành khác cũng ghi nhận những bước tiến tích cực. Những ngày đầu mô hình mới đi vào hoạt động, Trung tâm Phục vụ hành chính công xã Lâm Thượng (tỉnh Lào Cai), địa bàn còn nhiều khó khăn về hạ tầng và có đông đồng bào dân tộc thiểu số, chuyển đổi số được bắt đầu từ chính đội ngũ cán bộ.

Địa phương xác định, muốn người dân thay đổi thì trước hết cán bộ phải thay đổi tư duy, phương thức làm việc, chủ động làm chủ công nghệ và sẵn sàng đồng hành, hướng dẫn người dân trong từng thủ tục hành chính.

Ông Trần Quốc Tuấn, Chủ tịch UBND xã Lâm Thượng, cho biết: “Thay vì lo ngại trước khối lượng công việc tăng lên, điều đội ngũ cán bộ nơi đây quan tâm là làm sao để mỗi hồ sơ được giải quyết ngay tại cơ sở, đúng quy định, đúng thời gian và hạn chế tối đa việc người dân phải đi lại. Khi cán bộ thay đổi thì chuyển đổi số mới thực sự tạo ra giá trị”.

Chuyển đổi số nâng cao chất lượng phục vụ

Cùng với cải cách thủ tục hành chính, chuyển đổi số đang được nhiều địa phương của tỉnh Hưng Yên xác định là giải pháp trọng tâm để nâng cao chất lượng phục vụ người dân và doanh nghiệp.

Sở Nội vụ tỉnh Hưng Yên cho biết, mục tiêu không chỉ là rút ngắn thời gian xử lý hồ sơ mà còn xây dựng nền hành chính hiện đại, minh bạch, lấy người dân làm trung tâm.

Phường Thái Bình (Hưng Yên), chuyển đổi số được xem là động lực cải thiện môi trường đầu tư. Phó Chủ tịch UBND phường Đỗ Công Chỉnh cho biết, với gần 500 doanh nghiệp và cơ sở sản xuất, kinh doanh đang hoạt động, địa phương xác định đơn giản hóa thủ tục hành chính và đẩy mạnh giải quyết hồ sơ trên môi trường điện tử là nhiệm vụ trọng tâm.

Đến nay, hơn 85% hồ sơ được giải quyết trực tuyến toàn trình; 100% hồ sơ được số hóa, cấp kết quả điện tử và thanh toán trực tuyến. Phường đặt mục tiêu tiếp tục thu hút doanh nghiệp công nghệ cao, phát triển công nghiệp hỗ trợ xanh, đồng thời đầu tư đồng bộ hạ tầng giao thông, thương mại và dịch vụ để xây dựng đô thị hiện đại, năng động.

Không chỉ tại Hưng Yên, cải cách hành chính cũng mang lại kết quả tích cực ở tỉnh Cà Mau. Năm 2025, chỉ số PAR Index của tỉnh đạt 89,85%, xếp thứ 20/34 tỉnh, thành phố; chỉ số SIPAS đạt 83,27%, đứng thứ 2 khu vực đồng bằng sông Cửu Long.

Toàn tỉnh hiện có gần 1.900 thủ tục hành chính được rút ngắn từ 20-60% thời gian giải quyết. Trong 6 tháng đầu năm 2026, tỷ lệ giải quyết hồ sơ trực tuyến đạt gần 88% ở cấp tỉnh và trên 96% ở cấp xã; tỷ lệ số hóa hồ sơ vượt 95%.

Từ thực tế này của tỉnh Cà Mau cho thấy, khi cải cách thủ tục hành chính gắn với chuyển đổi số và đổi mới tư duy phục vụ, nền hành chính không chỉ hoạt động hiệu quả hơn mà còn tạo môi trường thuận lợi cho đầu tư, kinh doanh, góp phần nâng cao năng lực cạnh tranh và thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội.

Nhìn chung, mới chỉ hơn 1 năm vận hành chính quyền địa phương 2 cấp, từ miền núi cao đến đồng bằng, từ đô thị lớn đến vùng hải đảo đã hiện lên những gam màu mới: thủ tục hành chính nhanh gọn, người dân hài lòng, cán bộ cơ sở nỗ lực thích ứng.

Những chuyển động tích cực, hiệu quả đó từ cơ sở đã minh chứng rõ nét cho tinh thần đổi mới. Chính quyền cơ sở ngày càng gần dân, sát dân, chủ động hơn và quyết liệt hơn, hướng tới phát triển bền vững.

Bài 2: Điểm sáng từ những cách làm hay, gần dân