(Thanh tra) - Một nền hành chính hiện đại không chỉ được đo bằng số lượng hồ sơ trực tuyến hay mức độ đầu tư công nghệ. Khi cán bộ sẵn sàng xuống tận nhà dân và đồng hành trong từng thao tác số, khoảng cách giữa chính quyền với người dân được rút ngắn.
Đó là nền tảng để cải cách hành chính (CCHC) không dừng ở việc thay đổi quy trình, mà thực sự trở thành sự thay đổi trong chất lượng phục vụ.
Tinh gọn để gần dân là sợi chỉ đỏ xuyên suốt trong tiến trình cải cách nền hành chính Nhà nước hướng tới tầm nhìn 2045, hiệu quả dù mới chỉ bước đầu, mô hình chính quyền địa phương 2 cấp đã khẳng định chủ trương tinh gọn bộ máy và đẩy mạnh phân cấp, phân quyền là xu thế tất yếu.
Với chính quyền địa phương 2 cấp, điểm sáng đáng ghi nhận là sau một năm triển khai, không chỉ ở đô thị mà các xã miền núi từng bước vượt qua khó khăn về nhân lực, cơ sở vật chất và hạ tầng công nghệ để ổn định bộ máy.
Từ hướng dẫn dịch vụ công tại từng hộ dân ở Lào Cai, thanh toán QR ở chợ vùng đồng bào Khmer đến “Ngày thứ Sáu không hẹn - Quy trình 4 tại chỗ” tại Tuyên Quang…, chuyển đổi số được đưa về nơi gần gũi nhất với người dân.
Năm 2026, chị Bàn Thị Đào, 30 tuổi, Bí thư Đoàn Thanh niên, Chủ tịch Hội Liên hiệp Thanh niên Việt Nam xã Bảo Thắng (tỉnh Lào Cai) tham mưu triển khai mô hình "Bình dân học vụ số", kết nối với 23 tổ công nghệ số cộng đồng tại các thôn. Thay vì chờ người dân đến học, lực lượng thanh niên đến tận nơi họ sinh sống.
Đoàn viên được phân công phụ trách từng địa bàn, phối hợp với bí thư chi bộ, trưởng thôn, ban công tác mặt trận và các đoàn thể để hướng dẫn tại nhà văn hóa, trung tâm phục vụ hành chính công hoặc ngay tại hộ gia đình.
"Điều quan trọng nhất không phải hoàn thành một thủ tục trước mắt mà giúp người dân biết cách tự thực hiện. Mình không làm thay cho người dân được mà hướng dẫn trực tiếp để bà con tự làm và biết cách làm mới tạo ra được giá trị lâu dài", chị Đào chia sẻ.
Từ sáng kiến này, toàn xã hình thành 24 tổ hỗ trợ, gồm 23 tổ tại các thôn và một tổ thanh niên Bình dân học vụ số. Có 103 hoạt động tuyên truyền, hướng dẫn trực tiếp được tổ chức, hỗ trợ 1.024 lượt người dân. Riêng dịch vụ công trực tuyến, 8.161 hồ sơ được hỗ trợ trong năm 2026, đạt tỷ lệ 100% theo thống kê địa phương.
Cách làm càng có ý nghĩa khi xã Bảo Thắng có địa bàn rộng sau sắp xếp, sáp nhập từ Sơn Hà, Sơn Hải, Thái Niên và thị trấn Phố Lu. Dân cư phân tán, trong đó có các khu vực người Mông, người Dao sinh sống, khiến việc tiếp cận công nghệ số còn nhiều khác biệt.
Hay như Tuyên Quang, một trong những cách làm được xã Việt Lâm chú trọng là hỗ trợ người cao tuổi, người khuyết tật và những trường hợp khó khăn trong đi lại. “Có những người tuổi cao, sức khỏe yếu, việc đi lại rất khó khăn. Khi nắm được thông tin, chúng tôi phối hợp với cán bộ thôn xác định nhu cầu, hỗ trợ tại nhà, không để khó khăn về đi lại ảnh hưởng đến việc thực hiện thủ tục hành chính của người dân”, ông Đào Quang Hưng, Giám đốc Trung tâm Phục vụ hành chính công xã Việt Lâm cho biết.
Cùng với đó, xã đẩy mạnh chuyển đổi số trong giải quyết thủ tục hành chính. Trong 9 tháng đầu năm, 100% hồ sơ được tiếp nhận trực tuyến và cập nhật trạng thái xử lý trên hệ thống. Toàn bộ hồ sơ trực tuyến được nộp bằng tài khoản công dân đã định danh điện tử.
Cùng với hỗ trợ trực tiếp, xã Việt Lâm (tỉnh Tuyên Quang) cũng thành lập tổ công nghệ số cộng đồng tại tất cả các thôn để hướng dẫn người dân sử dụng điện thoại để nộp hồ sơ và tra cứu kết quả dịch vụ công trực tuyến. Đồng thời, duy trì mô hình “Ngày thứ Sáu không hẹn - Quy trình 4 tại chỗ”, tập trung giải quyết một số thủ tục hộ tịch, chứng thực ngay trong ngày nếu đủ điều kiện.
Theo ông Đào Quang Hưng, CCHC không nhất thiết phải bắt đầu từ những việc lớn, mà có thể bắt đầu bằng việc giảm cho người dân một lần đi lại, rút ngắn thời gian chờ đợi.
Ngay sau khi kiện toàn tổ chức, toàn bộ 123 thủ tục thuộc thẩm quyền cấp tỉnh đã được đưa ra thực hiện tại Trung tâm Phục vụ hành chính công tỉnh Vĩnh Long. Như phường Long Đức áp dụng giải pháp hỗ trợ thiết thực giúp đối tượng yếu thế tiếp cận dịch vụ công thuận lợi, xây dựng hình ảnh chính quyền phục vụ.
Với phương châm “cầm tay chỉ việc”, cán bộ hướng dẫn người dân tự thao tác để hình thành kỹ năng số. Trường hợp hồ sơ chưa đầy đủ hoặc phát sinh vướng mắc được xử lý ngay tại quầy tiếp nhận, hạn chế đi lại.
Bà Nguyễn Thị Kim Bằng - Giám đốc Trung tâm Phục vụ hành chính công phường Long Đức cho biết năm 2026, UBND phường thí điểm 2 mô hình “Đăng ký khai tử tại nhà” và “Ngày thứ 5 hỗ trợ thủ tục bảo trợ xã hội tận nhà”. Cán bộ trực tiếp đến nhà hướng dẫn, hỗ trợ nộp trực tuyến và trả kết quả cho người cao tuổi, người khuyết tật, bệnh hiểm nghèo…
Có thể thấy, bên cạnh đầu tư hạ tầng số, nhiều địa phương đang chú trọng đổi mới quy trình giải quyết thủ tục hành chính, lấy người dân và doanh nghiệp làm trung tâm phục vụ. Các địa phương cũng đang nhân rộng các mô hình CCHC gắn với chuyển đổi số. Từng bước đổi mới phương thức phục vụ, chủ động đưa dịch vụ hành chính đến gần hơn với người dân... Bằng những cách làm linh hoạt, chính quyền địa phương 2 cấp đã và đang từng bước nâng cao chất lượng phục vụ của chính quyền cơ sở.
PGS.TS Nguyễn Xuân Phong - Phó Giám đốc Học viện Chính trị khu vực IV nhấn mạnh, tổ chức chính quyền địa phương 2 cấp là bước cải cách lớn nhằm tiếp tục đổi mới, sắp xếp tổ chức bộ máy theo hướng tinh, gọn, mạnh, hiệu lực, hiệu quả. Từ sự lãnh đạo quyết liệt của cấp ủy, sự điều hành linh hoạt của chính quyền cùng tinh thần trách nhiệm của đội ngũ cán bộ, công chức, nhất là ở cấp xã, nơi trực tiếp với người dân nhất, đang từng bước đi vào chiều sâu, thực chất và lấy sự hài lòng của người dân làm thước đo hiệu quả.
Những câu chuyện từ Lào Cai, Tuyên Quang, Vĩnh Long… kể trên chỉ là số ít trong nhiều minh chứng sinh động, cho thấy “quả ngọt” từ mô hình chính quyền địa phương 2 cấp.
Sau hơn một năm vận hành mô hình chính quyền địa phương 2 cấp, tại nhiều địa phương, chính quyền không còn chờ người dân đến mà chủ động xuống cơ sở nắm bắt tình hình và giải quyết vấn đề ngay khi phát sinh. Đó cũng là nền tảng để địa phương tiếp tục nâng cao hiệu quả hoạt động của bộ máy chính quyền, đáp ứng yêu cầu phát triển trong giai đoạn mới.
