(Thanh tra) - Để hiện thực hóa mục tiêu đưa công nghiệp văn hóa số trở thành động lực phát triển kinh tế, tỉnh Quảng Trị đang đứng trước ba câu hỏi then chốt: Địa phương cần nguồn vốn đầu tư bao nhiêu, hiệu quả kinh tế - xã hội được đo lường thực chất đến đâu và cơ quan nào sẽ chịu trách nhiệm tổ chức thực thi để Đề án không rơi vào cảnh lãng phí nguồn lực.
Khi xây dựng các chương trình, đề án trong lĩnh vực văn hóa, thể thao và du lịch, người ta thường dễ rơi vào cách tiếp cận định tính với những mục tiêu chung chung như nâng cao đời sống tinh thần hay tăng cường quảng bá hình ảnh. Tuy nhiên, để một đề án mang tính chiến lược dài hạn giai đoạn 2026 - 2035 và tầm nhìn đến năm 2045 có đủ sức nặng trình cấp có thẩm quyền phê duyệt, bài toán hiệu quả kinh tế - xã hội phải được chứng minh bằng những con số định lượng minh bạch, có cơ sở khoa học và khả năng kiểm chứng cao.
Chính vì vậy, trong khuôn khổ Hội thảo khoa học và tham vấn chuyên gia do UBND tỉnh Quảng Trị tổ chức ngày 14/10, phiên làm việc chuyên đề về mô hình kinh tế và huy động nguồn lực đã trở thành tâm điểm chú ý.
Lãnh đạo UBND tỉnh Quảng Trị đã nhấn mạnh yêu cầu: Mỗi định hướng phải có căn cứ khoa học, mỗi giải pháp phải có điều kiện thực hiện và mỗi nguồn lực đầu tư phải hướng tới hiệu quả lâu dài. Chuyển đổi số văn hóa không phải là việc cộng thêm các chỉ tiêu kinh tế một cách cơ học. Sự vào cuộc phản biện của các nhà khoa học kinh tế, các chuyên gia thống kê hàng đầu tại hội thảo chính là bước thẩm định độc lập cần thiết, giúp địa phương loại bỏ tư duy chủ quan duy ý chí, bảo đảm các kịch bản dự báo kinh tế của Đề án bám sát thực tiễn phát triển của tỉnh sau sắp xếp địa giới hành chính.
Để trả lời câu hỏi hiệu quả kinh tế đến đâu một cách thực chất, tham luận chuyên môn tại hội thảo của ông Nguyễn Việt Phong, Phó Trưởng ban Ban Hệ thống tài khoản quốc gia thuộc Cục Thống kê đã đưa ra cảnh báo sâu sắc: Tuyệt đối không được đánh đồng doanh thu, tổng vốn đầu tư hay tổng chi tiêu của du khách với phần giá trị đóng góp vào tổng sản phẩm trên địa bàn (GRDP). Dưới góc độ hệ thống tài khoản quốc gia (SNA), chỉ số duy nhất phản ánh thực chất đóng góp kinh tế là giá trị tăng thêm, được tính bằng giá trị sản xuất trừ đi ghi phí trung gian. Chuyên gia thống kê dẫn chứng, nếu một sản phẩm văn hóa số đạt doanh thu cao nhưng chi phí thuê máy chủ, bản quyền công nghệ phải chi trả cho bên ngoài quá lớn thì phần giá trị thực sự đọng lại cho địa phương là rất nhỏ. Việc cộng cơ học tổng doanh thu các khâu sẽ dẫn đến tính trùng lặp và làm phóng đại quy mô kinh tế thực tế lên nhiều lần.
Đồng thuận với quan điểm này, PGS.TS Bùi Quang Tuấn, Phó Chủ tịch Hội Khoa học Kinh tế Việt Nam cùng các chuyên gia đã đề xuất khung tiếp cận gồm ba nguyên tắc cốt tử: Đúng phạm vi, đúng giá trị và đúng tác động. Đúng phạm vi là việc xây dựng bảng ánh xạ liên ngành từ 10 lĩnh vực công nghiệp văn hóa sang 84 mã ngành kinh tế tương ứng trong Hệ thống ngành kinh tế Việt Nam (VSIC 2025) để bóc tách chính xác tỷ phần có yếu tố số. Đúng giá trị là chỉ đo lường giá trị gia tăng tạo ra từ các cơ sở sản xuất có tư cách thường trú tại Quảng Trị, không phụ thuộc vào nơi đặt máy chủ. Đúng tác động là phải thiết lập đường cơ sở (Baseline) nhằm bóc tách rạch ròi giữa mức tăng trưởng tự nhiên của thị trường với phần giá trị gia tăng ròng trực tiếp do Đề án mang lại.
Dựa trên phương pháp luận chuẩn xác đó, Đề án xác lập các mục tiêu dự báo kinh tế mang tính định hướng: Dự kiến đóng góp từ 0,8 - 1,2 điểm phần trăm vào tăng trưởng GRDP mỗi năm trong giai đoạn một (2026 - 2030); đóng góp từ 1,5 - 2,0 điểm phần trăm mỗi năm trong giai đoạn hai (2031 - 2035) khi các mô hình thương mại vận hành đồng bộ; và hướng tới mục tiêu ngành công nghiệp văn hóa số chiếm từ 3 - 5% cơ cấu GRDP toàn tỉnh vào năm 2035. Các nhà khoa học lưu ý đây là các kịch bản định hướng ở cấp độ đề án, cần tiếp tục được kiểm chứng, chuẩn hóa khi lập báo cáo nghiên cứu khả thi từng dự án thành phần.
Để trả lời câu hỏi đầu tư bao nhiêu và nguồn lực từ đâu, dự thảo Đề án đưa ra tổng mức đầu tư dự kiến sơ bộ là 3.969,725 tỷ đồng cho lộ trình 10 năm. Về phương án tài chính, đơn vị tư vấn xây dựng Đề án (Tập đoàn FPT) đề xuất nguồn vốn triển khai chủ yếu dựa trên ngân sách Nhà nước và các nguồn vốn hợp pháp khác, hoàn toàn không sử dụng vốn vay nhằm bảo đảm an toàn tài chính công. Tỉnh Quảng Trị định hướng chuẩn bị hồ sơ khả thi để đăng ký tranh thủ nguồn vốn Trung ương từ Chương trình mục tiêu quốc gia về phát triển văn hóa giai đoạn 2025 - 2035 (theo Nghị quyết 162/2024/QH15 của Quốc hội), kết hợp nguồn vốn ngân sách địa phương đối ứng theo đúng quy định.
Về cấu trúc dự án và phân định trách nhiệm tổ chức thực thi, nguồn lực dự kiến phân bổ cho 1 nhiệm vụ khoa học công nghệ cấp tỉnh độc lập về Bộ tiêu chí Cultural DNA và 13 dự án thành phần liên kết qua Kho tài sản số chung. Trong đó, trách nhiệm của các cơ quan được phân công rành mạch: Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch giữ vai trò cơ quan thường trực, chịu trách nhiệm quản lý nhà nước về nội dung và chủ trì các dự án bảo tồn di tích, hiện vật bảo tàng, làng nghề và văn hóa dân tộc thiểu số. Sở Khoa học và Công nghệ cùng Sở Thông tin và Truyền thông chịu trách nhiệm thẩm định các tiêu chuẩn công nghệ, bảo đảm an toàn dữ liệu số tại Trung tâm dữ liệu của tỉnh. Các đơn vị sự nghiệp và địa phương cấp cơ sở chịu trách nhiệm triển khai các dự án hạ tầng dịch vụ như Vườn Di sản 22 ha và Nền tảng Du lịch thông minh.
GS.TSKH.NGND Vũ Minh Giang và các nhà khoa học điều hành hội thảo nhấn mạnh, các chỉ tiêu kinh tế và phương án tài chính trên hiện là cơ sở tham vấn để hoàn thiện Đề án trước khi trình cấp có thẩm quyền phê duyệt. Việc làm rõ bài toán vốn đầu tư, phương pháp đo lường kinh tế thực chất và phân công rõ trách nhiệm từng ngành là bước chuẩn bị then chốt, bảo đảm Đề án chuyển đổi số văn hóa Quảng Trị có tính khả thi cao nhất, tránh lãng phí nguồn lực và khơi mở hiệu quả tài nguyên di sản phục vụ phát triển quê hương.
