Các đại biểu dự hội thảo “Đổi mới mô hình phát triển của Việt Nam đáp ứng yêu cầu kỷ nguyên mới”. Ảnh: TK

Hội thảo “Đổi mới mô hình phát triển của Việt Nam đáp ứng yêu cầu kỷ nguyên mới” diễn ra tại Đại học Kinh tế Quốc dân. Chủ trì hội thảo là đại diện lãnh đạo của 4 cơ quan gồm: ông Lê Quốc Minh, Ủy viên Trung ương Đảng, Tổng Biên tập Báo Nhân Dân; PGS.TS Phạm Minh Tuấn, Phó Tổng Biên tập Tạp chí Cộng sản; PGS.TS Bùi Đức Thọ, Giám đốc Đại học Kinh tế Quốc dân; PGS.TS Bùi Quang Hưng, Giám đốc Đại học Kinh tế TP. Hồ Chí Minh.

Hội thảo quy tụ trên 250 đại biểu là lãnh đạo các cơ quan Đảng, Quốc hội, Chính phủ, các bộ, ngành Trung ương; chuyên gia, nhà khoa học, đại diện các trường đại học, viện nghiên cứu, cộng đồng doanh nghiệp và cơ quan báo chí.

Đây là hoạt động khoa học quốc gia, quy tụ 4 cơ quan đồng tổ chức gồm 2 cơ quan báo chí - lý luận chính trị hàng đầu của Đảng và 2 cơ sở đào tạo, nghiên cứu kinh tế uy tín ở 2 đầu đất nước.

Ông Lê Quốc Minh, Ủy viên Trung ương Đảng, Tổng Biên tập Báo Nhân Dân phát biểu đề dẫn hội thảo. Ảnh:TK

Diễn đàn kết nối lý luận với thực tiễn

Phát biểu khai mạc hội thảo, PGS.TS Bùi Đức Thọ, Giám đốc Đại học Kinh tế Quốc dân ôn lại chặng đường 40 năm thực hiện đổi mới (1986-2026), đồng thời khẳng định chúng ta có quyền tự hào về những thành tựu to lớn, có ý nghĩa lịch sử mà đất nước đã đạt được trên mọi lĩnh vực.

Theo PGS.TS Bùi Đức Thọ, hiện nay Việt Nam đang đứng trước một bước ngoặt lịch sử mang tính thời đại với Nghị quyết số 19-NQ/TW của Ban Chấp hành Trung ương khóa XIV đã vạch ra con đường là chúng ta không thể tiếp tục dựa vào mô hình tăng trưởng cũ vốn phụ thuộc vào tài nguyên, vốn và lao động giá rẻ.

Yêu cầu của kỷ nguyên mới đòi hỏi mô hình phát triển hoàn toàn mới, đó là mô hình dựa trên nền tảng của khoa học - công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số và quản trị quốc gia hiện đại.

PGS.TS Bùi Đức Thọ, Giám đốc Đại học Kinh tế Quốc phát biểu khai mạc hội thảo. Ảnh: TK

“Chúng tôi nhận thức sâu sắc rằng các cơ sở giáo dục đại học, nhất là 2 đại học hàng đầu của cả nước, không chỉ là nơi truyền thụ tri thức, cung cấp nhân lực chất lượng cao mà còn phải là địa chỉ tin cậy, có uy tín trong hoạt động nghiên cứu, tư vấn chính sách cho Đảng, Nhà nước, cho các địa phương, cũng như cho các cộng đồng doanh nghiệp” - Giám đốc Đại học Kinh tế Quốc dân chia sẻ.

Cũng theo PGS.TS Bùi Đức Thọ, Đại học Kinh tế Quốc dân và Đại học Kinh tế TP. Hồ Chí Minh sẽ thực hiện ký kết thỏa thuận về hợp tác nghiên cứu và tư vấn chính sách công để thể hiện cam kết đồng lòng cùng nhau đóng góp tri thức, nguồn nhân lực, góp phần phục vụ cho sự phát triển kinh tế - xã hội của nước nhà.

Phát biểu đề dẫn hội thảo, ông Lê Quốc Minh, Ủy viên Trung ương Đảng, Tổng Biên tập Báo Nhân Dân nhấn mạnh, đây là diễn đàn kết nối lý luận với thực tiễn, nghiên cứu khoa học với hoạch định chính sách.

Theo ông Lê Quốc Minh, đây là dịp chúng ta cùng nhìn lại 40 năm đổi mới và quan trọng hơn, tìm một luận cứ, giải pháp cho chặng đường phát triển mới của đất nước.

Theo đó, 40 năm đổi mới là một chặng đường có ý nghĩa lịch sử. Việt Nam đã vươn lên trở thành quốc gia có thu nhập trung bình cao, hội nhập quốc tế sâu rộng, đời sống Nhân dân được cải thiện rõ rệt, vị thế và uy tín quốc tế ngày càng được củng cố.

Những thành tựu đó khẳng định tính đúng đắn của đường lối đổi mới do Đảng ta khởi xướng và lãnh đạo, cho thấy sức mạnh to lớn được tạo ra trong tư duy phát triển được đổi mới và sức sáng tạo của toàn xã hội được phát huy.

Lãnh đạo 4 cơ quan chủ trì phiên thảo luận. Ảnh: TK

“Nhưng nhìn lại 40 năm không chỉ khẳng định thành tựu, quan trọng hơn là nhận diện đúng những giới hạn của mô hình phát triển hiện nay, những điểm nghẽn cần tháo gỡ, những động lực mới cần kiến tạo, để từ đó trả lời câu hỏi có ý nghĩa chiến lược là Việt Nam đổi mới mô hình phát triển như thế nào để tạo bước chuyển về chất, phát triển nhanh và bền vững trong kỷ nguyên mới. Đó cũng là vấn đề trung tâm của hội thảo hôm nay” - ông Lê Quốc Minh nhấn mạnh.

Cũng theo ông Lê Quốc Minh, trong bối cảnh các lợi thế truyền thống như lao động giá rẻ, khai thác tài nguyên, gia tăng vốn đầu tư và mở rộng quy mô sản xuất đang dần thu hẹp, đất nước không thể đạt được những mục tiêu phát triển mới trong kỷ nguyên mới nếu chủ yếu dựa vào các động lực tăng trưởng cũ.

Ngày nay, khoa học - công nghệ, chuyển đổi số và trí tuệ nhân tạo đang làm thay đổi sâu sắc phương thức sản xuất, kinh doanh và quản trị toàn cầu. Yêu cầu đặt ra là phải chuyển mạnh từ tăng trưởng dựa vào tài nguyên, vốn và lao động sang dựa trên năng suất, tri thức, khoa học - công nghệ, đổi mới sáng tạo và nguồn nhân lực chất lượng cao; từ tham gia sang nâng cao vị thế trong chuỗi giá trị toàn cầu; từ tiếp nhận công nghệ sang từng bước làm chủ và sáng tạo công nghệ. Đây chính là cốt lõi được cụ thể hóa tại Nghị quyết số 19-NQ/TW.

Đại học Kinh tế Quốc dân và Đại học Kinh tế TP. Hồ Chí Minh ký kết thỏa thuận về hợp tác nghiên cứu và tư vấn chính sách công. Ảnh: TK

Với thông điệp xuyên suốt là: “Xây dựng mô hình phát triển Việt Nam tự cường, hội nhập, toàn diện, lấy con người làm trung tâm, khoa học - công nghệ làm động lực và quản trị hiện đại làm bệ phóng để đưa đất nước bước vào kỷ nguyên vươn mình”.

Hội thảo tập trung tổng kết một cách toàn diện quá trình nhận thức, hình thành và vận hành mô hình tăng trưởng, phát triển kinh tế - xã hội của Việt Nam qua 40 năm Đổi mới; nhận diện thành tựu, hạn chế, điểm nghẽn và nguyên nhân, đồng thời đề xuất định hướng, giải pháp và kiến nghị chính sách cho giai đoạn phát triển mới.

Tại hội thảo, các diễn giả đã tham gia tham luận và thảo luận, tập trung vào 3 nhóm nội dung chính: mô hình tăng trưởng và các động lực phát triển kinh tế mới; phát triển văn hóa, xã hội, môi trường trong kỷ nguyên tăng trưởng mới; đổi mới tư duy, cải cách thể chế và quản trị quốc gia.

Các tham luận và ý kiến trao đổi đi sâu nhận diện hạn chế, điểm nghẽn và nguyên nhân, từ đó chỉ rõ đột phá ở đâu, nguồn lực nào cần được khơi thông, động lực nào cần được kiến tạo và chính sách nào cần được ưu tiên trong giai đoạn tới.

GS.TS Ngô Thắng Lợi, Đại học Kinh tế Quốc dân, trình bày tham luận “Phát triển nền kinh tế Việt Nam: Thành tựu 40 năm và định hướng cho kỷ nguyên mới”. Ảnh: TK

Mô hình phát triển trong kỷ nguyên mới phải thực hiện mô hình tăng trưởng bao trùm

Tại hội thảo, diễn giả GS.TS Ngô Thắng Lợi, Đại học Kinh tế Quốc dân, trình bày tham luận “Phát triển nền kinh tế Việt Nam: Thành tựu 40 năm và định hướng cho kỷ nguyên mới”.

Sau khi nhấn mạnh các thành quả sau 40 năm đổi mới, nêu những vấn đề nổi cộm và nguyên nhân, diễn giả Ngô Thắng Lợi đã đưa ra mô hình phát triển trong kỷ nguyên mới, định hướng theo Nghị quyết 19-NQ/TW ngày 28/7/2026.

Theo đó, cần xây dựng an ninh quốc phòng toàn diện; xã hội hiện đại; văn hoá con người toàn diện, bản sắc nhân văn; môi trường sinh thái bền vững, thích ứng; đối ngoại, hội nhập quốc tế chủ động để đạt được mục tiêu tự cường, sáng tạo, nhân văn, bền vững và hội nhập gồm mô hình kinh tế hiệu quả, hội nhập và quản trị quốc gia toàn diện, hiệu quả.

Cần định hướng chuyển từ tăng trưởng nhanh nhưng chưa tạo đột phá xã hội sang tăng trưởng nhanh, bền vững dựa trên động lực khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và năng lực nội sinh; từ hiệu ứng lan tỏa tới tiến bộ xã hội giảm dần sang tăng hiệu ứng tích cực tới xã hội; từ bất công bằng trong cơ hội tiếp cận nguồn lực sang công bằng thu nhập và cơ hội.

Đẩy mạnh tăng trưởng dựa trên khoa học công nghệ và đổi mới sáng tạo, lấy doanh nghiệp là trung tâm, đầu tư R&D gắn với sản xuất; con người quyết định năng suất dài hạn; kiên trì cải tiến, tích lũy năng suất.

Đổi mới mô hình sử dụng FDI trong đó thay đổi tư duy liên kết FDI theo hướng chủ động và lan toả: chuyển từ thu hút FDI sang tư duy xúc tiến đầu tư FDI.

Diễn giả cũng giới thiệu mô hình hiệu ứng chảy tràn liên kết các khu vực kinh tế trong nước và liên kết với khu vực kinh tế của người Việt Nam ở nước ngoài.

Mô hình phát triển trong kỷ nguyên mới phải thực hiện mô hình tăng trưởng bao trùm, bảo đảm bao trùm trong tiếp cận nguồn lực, tổ chức sản xuất kinh doanh và phân phối thu nhập.

Về phân định vai trò các khu vực kinh tế, theo diễn giả, để xây dựng nền kinh tế tự cường, sáng tạo, nhân văn, bền vững và hội nhập phải xác định kinh tế nhà nước là chủ đạo; kinh tế tư nhân là động lực quan trọng nhất; khu vực FDI là bổ trợ quan trọng.

GS.TS Nguyễn Trọng Hoài, Đại học Kinh tế TP. Hồ Chí Minh, trình bày tham luận “Khát vọng quốc gia thu nhập cao: Chẩn đoán và các gợi ý chính sách cho Việt Nam”. Ảnh: TK

FDI phải gắn với nâng cấp năng lực doanh nghiệp

Trình bày tham luận “Khát vọng quốc gia thu nhập cao: Chẩn đoán và các gợi ý chính sách cho Việt Nam”, diễn giả GS.TS Nguyễn Trọng Hoài, Đại học Kinh tế TP. Hồ Chí Minh đã chẩn đoán mô hình tăng trưởng hiện tại, đồng thời đưa ra kịch bản tăng trưởng trưởng thành quốc gia thu nhập cao.

Diễn giả Nguyễn Trọng Hoài gợi ý một số chính sách, trong đó cần chuyển từ “thu hút FDI” sang “FDI phải gắn với nâng cấp năng lực doanh nghiệp".

Phát triển nguồn nhân lực thúc đẩy năng lực hấp thu công nghệ/đổi mới sáng tạo từng bước hấp thu công nghệ đột phá mới/sáng tạo công nghệ mới tinh thần Việt Nam. Tập trung đào tạo nguồn nhân lực chất lượng cao cho các ngành công nghệ đột phá, trí tuệ nhân tạo.

Đáng chú ý, diễn giả gợi ý chính sách Di cư ngược: tăng trưởng cân bằng và bao trùm. Theo đó, chuyển dịch lao động vào các siêu đô thị đang gặp giới hạn do chi phí sống cao và việc làm phi chính thức năng suất thấp. Cần tạo động lực di cư ngược qua phát triển hạ tầng nông thôn, khởi nghiệp, nông sản công nghệ cao/xanh/tuần hoàn, tạo cơ hội việc làm/khởi nghiệp từ nông thôn/nông nghiệp. Phát triển kỹ năng số, thương mại điện tử, làm việc từ xa và đào tạo nghề gắn với nhu cầu từng vùng . Mục tiêu là đưa nông thôn trở thành động lực tăng trưởng mới, thay vì chỉ là nơi cung cấp lao động cho đô thị đảm bảo tăng trưởng cân bằng và bao trùm…

Đại diện Tạp chí Cộng sản trao đổi về một số nội dung tăng trưởng, phát triển. Ảnh: TK

Phiên thảo luận được diễn ra theo hướng “mở” với nhiều ý kiến tâm huyết của các đại biểu như TS Hà Huy Ngọc, đại diện cho Tạp chí Cộng sản; ý kiến tham luận của ông Nguyễn Sĩ Dũng, nguyên Phó Chủ nhiệm Văn phòng Quốc hội; tham luận của PGS.TS Nguyễn Ngọc Sơn - Phó Hiệu trưởng Trường Kinh tế và Quản lý công, Trưởng khoa Kế hoạch phát triển, Đại học Kinh tế Quốc dân; TS Phan Hữu Thắng, Chủ tịch Liên chi hội Tài chính Khu công nghiệp Việt Nam, nguyên Cục trưởng Cục Đầu tư nước ngoài (Bộ Kế hoạch và Đầu tư - nay là Bộ Tài chính)...

Toàn cảnh hội thảo. Ảnh: TK