Việc bảo tồn và khai thác hiệu quả không gian văn hóa truyền thống đang góp phần quảng bá hình ảnh Đắk Lắk – vùng đất giàu bản sắc giữa đại ngàn Tây Nguyên. Ảnh: QK

Truyền lửa văn hóa trong thời đại số

Đắk Lắk là vùng đất hội tụ tinh hoa văn hóa của 45 dân tộc anh em cùng sinh sống, tạo nên một không gian văn hóa đa dạng, giàu bản sắc. Từ tiếng cồng chiêng vang vọng đại ngàn, những ngôi nhà dài của người Êđê đến nghề dệt thổ cẩm, chế tác nhạc cụ dân tộc… tất cả đã góp phần làm nên “hồn cốt” của vùng đất cao nguyên.

Tuy nhiên, trong bối cảnh toàn cầu hóa và sự phát triển mạnh mẽ của công nghệ số, việc giữ gìn bản sắc văn hóa đang đứng trước nhiều thách thức. Theo Sở Văn hóa - Thể thao và Du lịch tỉnh Đắk Lắk, hiện nay một số loại hình nghệ thuật dân gian, nghề thủ công truyền thống dần bị mai một do thiếu người kế thừa và chịu tác động mạnh từ cơ chế thị trường. Sự giao thoa văn hóa diễn ra ngày càng sâu rộng khiến nhiều giá trị truyền thống đứng trước nguy cơ bị lãng quên.

Chưa bao giờ câu chuyện “giữ gìn bản sắc văn hóa dân tộc” lại trở nên cấp thiết như hiện nay. Khi các luồng văn hóa ngoại lai len lỏi vào từng buôn làng, từng gia đình thông qua mạng xã hội và các nền tảng số, khoảng cách giữa thế hệ trẻ với văn hóa truyền thống cũng dần bị kéo xa.

Nghệ nhân truyền dạy đánh cồng chiêng cho thế hệ trẻ, góp phần gìn giữ và lan tỏa bản sắc văn hóa dân tộc giữa nhịp sống hiện đại. Ảnh: QK

Trước thực tế đó, Đắk Lắk xác định phát triển con người toàn diện và xây dựng nền văn hóa tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc là nhiệm vụ quan trọng để văn hóa thực sự trở thành sức mạnh nội sinh, động lực phát triển.

Trong hành trình ấy, chuyển đổi số đang mở ra hướng đi mới cho công tác bảo tồn văn hóa. Công nghệ, đặc biệt là trí tuệ nhân tạo (AI), giúp đưa di sản lên không gian số bằng những phương thức sinh động hơn. Những lễ hội, làn điệu dân ca, nhạc cụ truyền thống hay hình ảnh buôn làng có thể được số hóa, lưu trữ và lan tỏa rộng rãi tới cộng đồng.

Không chỉ góp phần quảng bá văn hóa địa phương, công nghệ còn giúp thế hệ trẻ tiếp cận di sản theo cách gần gũi hơn. Những video trải nghiệm văn hóa, triển lãm trực tuyến hay sản phẩm truyền thông số đang trở thành cầu nối giữa truyền thống và hiện đại.

Bên cạnh ứng dụng công nghệ, việc “truyền lửa” văn hóa cho thế hệ trẻ vẫn được xem là yếu tố then chốt.

Ông Nguyễn Thế Anh, Chủ tịch UBND xã Cư Pơng cho biết, đồng bào dân tộc thiểu số trên địa bàn xã như Êđê, Tày, Nùng, Mường, Dao, J’rai, Xê Đăng… chiếm gần 68% dân số. Những năm qua, địa phương đã triển khai sâu rộng phong trào xây dựng đời sống văn hóa ở khu dân cư, đồng thời vận động người dân giữ gìn nét đẹp truyền thống.

Thông qua các nghệ nhân lớn tuổi, xã tổ chức nhiều lớp dạy đánh cồng chiêng, truyền dạy nhạc cụ dân tộc cho thanh thiếu nhi. Những lớp học ấy không chỉ giúp các em biết chơi nhạc cụ truyền thống mà còn nuôi dưỡng niềm tự hào về văn hóa dân tộc mình.

Ở nhiều buôn làng, hình ảnh các nghệ nhân cần mẫn truyền dạy từng nhịp chiêng, từng điệu múa cho lớp trẻ đã trở thành minh chứng sống động cho nỗ lực gìn giữ văn hóa từ cộng đồng. Chính người dân đang là “chủ thể” quan trọng nhất trong hành trình bảo tồn bản sắc.

Đưa văn hóa thành “tài sản sống”

Không dừng lại ở bảo tồn, Đắk Lắk đang từng bước biến văn hóa thành nguồn lực phát triển kinh tế thông qua du lịch cộng đồng. Đây được xem là hướng đi bền vững khi vừa gìn giữ giá trị truyền thống, vừa tạo sinh kế cho người dân địa phương.

Một trong những điểm sáng là buôn Akô Dhông (phường Buôn Ma Thuột) được công bố là buôn du lịch cộng đồng đầu tiên của tỉnh vào năm 2023. Nằm giữa lòng đô thị nhưng buôn vẫn giữ được nét nguyên bản của không gian văn hóa Êđê qua nhiều thế hệ.

Đến Akô Dhông, du khách không chỉ được lưu trú trong những ngôi nhà dài truyền thống mà còn hòa mình vào tiếng cồng chiêng, thưởng thức cà phê rang củi mang hương vị đặc trưng và khám phá ẩm thực bản địa. Chính những giá trị văn hóa nguyên sơ ấy đã tạo nên sức hút riêng cho điểm đến này.

Thưởng thức ẩm thực bản địa là một trong những trải nghiệm được nhiều du khách yêu thích khi đến khám phá không gian văn hóa Êđê tại buôn Akô Dhông (phường Buôn Ma Thuột). Ảnh: NG

Tại buôn Tơng Jú (phường Ea Kao), du lịch cộng đồng cũng đang mở ra cơ hội mới cho người dân. Du khách đến đây có thể trải nghiệm đời sống thường nhật của đồng bào Êđê như ngủ nhà sàn, uống rượu cần, nghe kể chuyện bên bếp lửa hay tham gia các hoạt động dệt thổ cẩm, chế tác đồ thủ công.

Bà H Yam Bkrông, Trưởng nhóm du lịch cộng đồng buôn Tơng Jú chia sẻ rằng, việc phát triển du lịch không chỉ giúp buôn làng thu hút khách mà còn là cơ hội để quảng bá nét đẹp văn hóa dân tộc Êđê đến với du khách trong và ngoài nước.

“Người làm du lịch ở đây chủ yếu là những ama, amí - những nông dân chân chất. Bà con làm du lịch bằng chính công việc thường nhật và sinh hoạt văn hóa bao đời nay”, bà H Yam Bkrông nói.

Để hoạt động bài bản hơn, buôn đã thành lập đội văn nghệ, tổ ẩm thực và tổ dệt vải nhằm phục vụ du khách chuyên nghiệp nhưng vẫn giữ được nét mộc mạc vốn có.

Người dân buôn Tơng Jú (phường Ea Kao) làm du lịch bằng chính những sinh hoạt văn hóa thường nhật, đưa bản sắc Êđê trở thành “tài sản sống” phục vụ phát triển bền vững. Ảnh: NG

Theo ông Trần Hồng Tiến, Giám đốc Sở Văn hóa - Thể thao và Du lịch tỉnh Đắk Lắk, đồng bào các buôn làng đang cùng nhau bảo tồn, quảng bá các giá trị văn hóa truyền thống gắn với phát triển du lịch cộng đồng. Đây cũng là cách để nâng cao thu nhập, cải thiện đời sống cho người dân.

Thời gian tới, ngành văn hóa tỉnh sẽ tiếp tục khai thác không gian di sản, đồng thời tăng cường hỗ trợ các thôn, buôn đồng bào dân tộc thiểu số trong việc bảo tồn văn hóa gắn với phát triển du lịch cộng đồng bền vững.

Giữa dòng chảy hiện đại, văn hóa không chỉ là ký ức cần gìn giữ mà còn có thể trở thành nguồn lực phát triển nếu biết khơi dậy đúng cách. Khi tiếng cồng chiêng vẫn vang lên giữa buôn làng, khi lớp trẻ tự hào khoác lên mình tấm thổ cẩm truyền thống và khi du khách tìm đến để trải nghiệm những giá trị nguyên bản của Tây Nguyên, đó cũng là lúc bản sắc văn hóa Đắk Lắk tiếp tục được nối dài trong đời sống hôm nay.