Cộng đồng người Mường ở phường Tân Lập gìn giữ tiếng chiêng truyền thống trong các dịp lễ hội cộng đồng. Ảnh: LH

Tiếng chiêng nối nhịp quê nhà

Mỗi dịp lễ hội ở phường Tân Lập, tiếng chiêng Mường lại vang lên rộn rã giữa không gian phố núi. Âm thanh ấy không chỉ tạo nên không khí tưng bừng ngày hội mà còn gợi nhắc ký ức quê hương của những người con Mường xa xứ.

Theo các bậc cao niên, với người Mường, tiếng chiêng là biểu tượng của niềm vui, sự đoàn kết và sung túc. Tiếng chiêng chỉ vang lên trong những dịp đặc biệt như lễ hội, sự kiện cộng đồng hay khi đón khách quý. Vì thế, mỗi nhịp chiêng không đơn thuần là âm thanh của lễ hội mà còn mang theo niềm tự hào và hồn cốt dân tộc.

Lễ khai hạ đầu xuân của cộng đồng người Mường ở phường Tân Lập là dịp cầu cho mưa thuận gió hòa, mùa màng bội thu và gìn giữ bản sắc văn hóa dân tộc. Ảnh: LH

Hòa cùng nhịp chiêng của con cháu trong ngày hội, bà Nguyễn Thị Lộc (tổ dân phố 3, phường Tân Lập) chia sẻ, ngày xưa chiêng Mường thường được đánh trong những dịp đón vua quan. Ngày nay, tiếng chiêng vẫn hiện diện trong các lễ hội truyền thống, các sự kiện cộng đồng và những hoạt động quan trọng của địa phương.

“Người Mường chỉ đánh chiêng trong những dịp quan trọng. Mỗi lần âm thanh vang lên, bà con lại thấy gần nhau hơn, thấy như đang trong vòng tay của bản làng như những ngày xưa cũ”, bà Lộc xúc động nói.

Gắn bó với chiêng Mường hơn nửa đời người nơi quê hương mới, với bà Lộc, tiếng chiêng không chỉ để biểu diễn mà còn là tiếng gọi của quê nhà. Những năm đầu vào Tây Nguyên lập nghiệp, cuộc sống còn nhiều khó khăn, nhưng bà con vẫn cố giữ bộ chiêng như một tài sản quý giá.

Điều khiến bà vui nhất hiện nay là ngày càng có nhiều thanh niên, thiếu niên chủ động học đánh chiêng để tham gia các lễ hội cộng đồng. Không chỉ là hoạt động văn hóa, tiếng chiêng đã trở thành sợi dây gắn kết nhiều thế hệ người Mường trên vùng đất mới.

Theo ông Nguyễn Văn Lập, Chủ đình Thịnh Lang, lễ khai hạ đầu tháng Giêng là lễ hội lớn nhất của cộng đồng người Mường ở Đắk Lắk. Đây là dịp bà con cúng thành hoàng, cầu mong mưa thuận gió hòa, mùa màng tốt tươi và cuộc sống bình an.

Việc duy trì lễ khai hạ (lễ hạ nêu) hằng năm không chỉ góp phần bảo tồn bản sắc văn hóa dân tộc Mường mà còn giúp gắn kết cộng đồng, giáo dục thế hệ trẻ về cội nguồn dân tộc.

“Vui nhất là qua mỗi mùa lễ hội, con cháu hiểu thêm về phong tục tập quán của dân tộc mình. Nếu lớp trẻ còn yêu tiếng chiêng, thì văn hóa Mường sẽ còn vang mãi”, ông Lập chia sẻ.

Theo lời kể của những người lớn tuổi, người Mường bắt đầu vào Đắk Lắk từ những năm 1950. Khi cuộc sống dần ổn định, bà con dựng đình làng làm nơi sinh hoạt cộng đồng và thờ cúng tổ tiên. Nhiều ngôi đình vẫn mang tên quê cũ ở tỉnh Hòa Bình như một cách lưu giữ ký ức nguồn cội nơi quê hương mới.

Gìn giữ Mo Mường giữa đại ngàn

Trong cộng đồng người Mường ở Đắk Lắk, những ngôi đình không chỉ là nơi sinh hoạt tín ngưỡng mà còn lưu giữ nhiều giá trị văn hóa truyền thống.

Tại đình Lạc Sơn ở Tổ dân phố 2, phường Tân Lập – nơi sinh hoạt văn hóa tín ngưỡng của cộng đồng người Mường đến từ huyện Lạc Sơn cũ hiện vẫn bảo tồn nhiều nét văn hóa đặc trưng của dân tộc Mường, trong đó có nghi lễ Mo Mường.

Nghệ nhân Bùi Văn Thành thực hành nghi lễ Mo Mường trong không gian văn hóa truyền thống. Ảnh: LH

Giữa làn khói hương nghi ngút trong lễ khai hạ, nghệ nhân Bùi Văn Thành cất tiếng mo trầm đều bên mâm lễ. Tiếng cồng chiêng hòa cùng tiếng sáo nhị tạo nên không gian vừa linh thiêng vừa gần gũi.

Theo ông Thành, Mo Mường không đơn thuần là nghi lễ tín ngưỡng mà còn chứa đựng kho tàng tri thức dân gian, phong tục và quan niệm sống của người Mường được lưu truyền qua nhiều thế hệ.

“Từ lúc còn nhỏ tôi đã theo các cụ học mo. Bây giờ người biết thực hành đầy đủ nghi lễ không còn nhiều, nên ai còn làm được thì đều cố giữ. Tôi cũng tích cực truyền dạy cho lớp trẻ để các cháu giữ gìn văn hóa của dân tộc mình”, ông Thành chia sẻ.

Hiện nay, cộng đồng người Mường ở tỉnh Đắk Lắk có khoảng 16.000 người. Tuy nhiên, số nghệ nhân còn thực hành đầy đủ nghi lễ Mo Mường chỉ còn đếm trên đầu ngón tay. Chính vì vậy, các thầy mo giữ vai trò đặc biệt quan trọng trong đời sống tinh thần của cộng đồng.

Năm 2024, “Tập quán xã hội và tín ngưỡng Mo Mường tỉnh Đắk Lắk” được đưa vào danh mục Di sản văn hóa phi vật thể quốc gia. Với cộng đồng người Mường nơi phố núi, đây không chỉ là niềm tự hào mà còn là động lực để tiếp tục gìn giữ di sản cha ông.

Bên cạnh tiếng chiêng hay nghi lễ truyền thống, trang phục dân tộc cũng là một phần quan trọng trong đời sống văn hóa của người Mường ở Đắk Lắk. Hình ảnh người phụ nữ Mường trong chiếc váy đen, khăn trắng cùng những sắc màu rực rỡ trên tà áo như thể hiện rõ niềm tự hào về dân tộc mình.

Giữa miền đất đỏ bazan Tây Nguyên, tiếng chiêng Mường vẫn ngân vang trong mỗi mùa lễ hội, những câu mo vẫn được cất lên trong nghi lễ đầu năm. Qua thời gian, dù cuộc sống có nhiều đổi thay, cộng đồng người Mường ở Đắk Lắk vẫn âm thầm gìn giữ bản sắc văn hóa dân tộc như cách giữ lấy cội nguồn của mình nơi quê hương thứ hai.