Nghi lễ cúng thổ công được cộng đồng người Tày, Nùng ở xã Tam Giang gìn giữ qua nhiều thế hệ như một “mạch nguồn văn hóa” nơi quê hương mới. Ảnh: LH

Miếu thổ công – nơi lưu giữ ký ức cộng đồng

Theo quan niệm của người Tày, Nùng, thổ công là vị thần cai quản đất đai, chứng giám và phù hộ cho cuộc sống của dân làng. Vì vậy, dù đi đến đâu, lập nghiệp nơi nào, bà con cũng lập miếu thờ để gửi gắm niềm tin tâm linh và lòng tri ân đối với các vị thần đất đã chở che, cưu mang con người.

Ngay từ những ngày đầu đến vùng đất Tây Nguyên sinh cơ lập nghiệp, đồng bào Tày, Nùng ở xã Tam Giang, tỉnh Đắk Lắk đã chọn những mô đất cao ráo để dựng miếu thổ công làm nơi sinh hoạt tín ngưỡng. Với bà con nơi đây, miếu thổ công không chỉ là không gian thờ tự mà còn là “trái tim” của thôn làng, nơi hội tụ linh khí và lưu giữ ký ức cộng đồng.

 Miếu thổ công trở thành điểm tựa tinh thần, nơi gửi gắm niềm tin và lòng tri ân của người Tày, Nùng đối với thần linh và những người đi trước. Ảnh: LH

Nhiều năm qua, bà con vẫn duy trì nghi lễ cúng thổ công vào các dịp Tết cổ truyền, Tết Thanh minh, rằm tháng Bảy âm lịch hay những ngày lễ quan trọng của gia đình. Đặc biệt, vào rằm tháng Giêng hằng năm, lễ cúng thổ công trở thành phần nghi thức quan trọng trong Lễ hội Văn hóa dân gian Việt Bắc của xã Tam Giang.

Trong mùa lễ hội năm nay, nghi lễ được tổ chức tại miếu thổ công ở thôn Tam Hiệp. Ngôi miếu nằm trên khu đất cao ráo, thoáng mát ngay đầu thôn, cạnh một cây đa cổ thụ đã gắn bó với bao thế hệ người dân nơi đây.

Các bậc cao niên trong thôn Tam Hiệp (xã Tam Giang) kể lại rằng, thuở những nhóm cư dân đầu tiên đến khai hoang, lập nghiệp trên vùng đất mới, đã có người kiệt sức và qua đời ngay dưới gốc cây đa đầu làng. Về sau, dân làng lập miếu thờ để tưởng nhớ người đi trước, đồng thời cầu mong sự che chở, bình an cho con cháu mai sau.

Theo dòng thời gian, miếu thổ công trở thành điểm tựa tinh thần của cộng đồng người Tày, Nùng nơi vùng đất đỏ bazan. Dù cuộc sống ngày càng đổi thay, nhiều giá trị văn hóa truyền thống đứng trước nguy cơ mai một, nhưng lễ cúng thổ công vẫn được bà con gìn giữ như một phần không thể thiếu trong đời sống tinh thần.

Nghi lễ truyền thống gắn kết cộng đồng

Rằm tháng Giêng là thời điểm mở đầu năm mới và một chu kỳ sản xuất mới, vì vậy lễ cúng thổ công trong dịp này mang ý nghĩa đặc biệt quan trọng đối với người dân.

Trước ngày diễn ra nghi lễ, các gia đình trong thôn đã cùng nhau đến miếu quét dọn, chỉnh trang không gian thờ tự. Từ sáng sớm, từng gia đình chuẩn bị mâm lễ mang đến miếu với tất cả sự thành kính.

Chị Triệu Thị Hoa (thôn Tam Hiệp) cho hay, theo truyền thống, mỗi gia đình đều chuẩn bị một mâm lễ gồm gà luộc, xôi, thịt, rượu, hương và các loại bánh truyền thống. Lễ vật tuy giản dị nhưng chứa đựng tấm lòng thành và niềm tin vào sự phù hộ của thần linh.

Người dân thành kính dâng lễ vật tại miếu thổ công, cầu mong năm mới bình an, mùa màng thuận lợi và cuộc sống no ấm. Ảnh: LH

Trong không gian nghi ngút khói hương, thầy cúng thực hiện nghi thức với những lời khấn cầu mưa thuận gió hòa, mùa màng bội thu, gia đình bình an, bản làng no ấm. Từng câu khấn vang lên như nhịp cầu kết nối giữa con người với thế giới tâm linh, giữa hiện tại với cội nguồn tổ tiên.

Sau phần nghi lễ, mọi người cùng nhau thụ lộc, quây quần dưới tán cây đa đầu làng, chia sẻ chuyện làm ăn, chúc nhau năm mới thuận lợi. Không khí đầm ấm, chan hòa ấy khiến lễ cúng thổ công không chỉ là nghi lễ tín ngưỡng mà còn trở thành ngày hội cộng đồng đầy ý nghĩa.

Ông Triệu Văn Lập, Trưởng thôn Tam Hiệp cho biết, thôn hiện có hơn 120 hộ dân với hơn 500 nhân khẩu của 6 dân tộc anh em cùng sinh sống, trong đó chủ yếu là người Tày, Nùng. Dù sinh sống trên vùng đất mới đã nhiều năm, bà con vẫn duy trì lễ cúng thổ công để cầu mong thần linh phù hộ, đồng thời tưởng nhớ những người đầu tiên có công khai khẩn, mở đất lập làng.

“Đây không chỉ là hoạt động tín ngưỡng đơn thuần mà còn là dịp để người dân gặp gỡ, trò chuyện, gắn kết tình làng nghĩa xóm, trao đổi kinh nghiệm trong cuộc sống và cùng nhau gìn giữ bản sắc văn hóa truyền thống của dân tộc mình”, ông Lập chia sẻ.

Giữa nhịp sống hiện đại, lễ cúng thổ công của người Tày, Nùng ở xã Tam Giang vẫn được gìn giữ nguyên vẹn như một “mạch nguồn văn hóa” chảy bền bỉ qua nhiều thế hệ. Đó không chỉ là sự tri ân với đất trời, tổ tiên mà còn là minh chứng cho sức sống bền bỉ của văn hóa dân tộc trên vùng đất mới Tây Nguyên.